Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10680
rok szkolny
2013/2014

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Czas wolny dzieci i młodzieży - jego funkcje, cechy i aspekty

Według Wincentego Okonia "czas wolny określany jest jako czas pozostający do dyspozycji jednostki po wykonaniu przez nią zadań obowiązkowych: pracy zawodowej, nauki obowiązkowej w szkole i w domu oraz niezbędnych zadań domowych. Czas wolny racjonalnie przeznacza się na:
1) odpoczynek, tj. regenerację sił fizycznych i psychicznych,
2) rozrywkę, która sprawia przyjemność,
3) działalność społeczną o charakterze dobrowolnym i bezinteresownym,
4) rozwój zainteresowań i uzdolnień jednostki przez zdobywanie wiedzy i amatorską działalność artystyczną, techniczną, naukową czy sportową".


REKLAMA

Cechy i funkcje czasu wolnego

Analizując kwestię czasu wolnego warto wspomnieć o cechach jakie posiada czas wolny. Tymi cechami są:

  • Wszelkie czynności, które się podejmuje są dobrowolne,
  • Wykonywanie czynności jest dowolne ( można zmieniać decyzje),
  • Wszystkie czynności czasu wolnego mają charakter satysfakcjonujący,
  • Czynności są autentyczne,
  • Poprzez czynności czasu wolnego realizowane są własne motywy.

    Z powyższych cech jasno wynika, że czas wolny stanowi ważny element życia każdego człowieka od dzieciństwa aż do starości.
    O cechach czasu wolnego pisał także Marek Kaplan. Według niego cechami czasu wolnego są stwierdzenia:

  • Czas wolny często kojarzy się z czymś przyjemnym i oczekiwanym,
  • Czas wolny związany jest z kulturą i jej wartościami,
  • Wśród elementów czasu wolnego wyróżnić możemy szeroki wachlarz czynności począwszy od mało istotnych a skończywszy na tych szczególnie znaczących,
  • Często chociaż nie zawsze stwierdza się, że czynności czasu wolnego cechują się elementem zabawy.

    Czas wolny spełnia określone funkcje. Jacek Węgrzynowicz zwraca uwagę na cztery podstawowe funkcje czasu wolnego. Są nimi:
    1. wypoczynek,
    2. rozrywka,
    3. samokształcenie,
    4. działalność społeczna.

    Zdzisław Dąbrowski także wymienia cztery funkcje czasu wolnego: "wypoczynek, rozrywkę, rozwój zainteresowań uzdolnień oraz poszukiwanie własnego miejsca w społeczeństwie".
    Bardzo ważne jest by czas wolny spełniał wszystkie te cztery funkcje, bo wtedy jest on najkorzystniej wypełniony.
    "Czas wolny dzieci i młodzieży spełniający wszystkie cztery funkcje jest nie tylko równoważnikiem czasu nauki i zajęć w domu rodzinnym, ale staje się poważnym gwarantem dobrej pracy w szkole oraz działalności pozaszkolnej. Właściwie rozumiany i organizowany, zapewnia jednostce siły fizyczne i psychiczne, niezbędne do nauki szkolnej i do osiągania w niej najlepszych wyników".
    Jan Pięta ujmuje funkcje czasu wolnego w schemat triady funkcji czasu wolnego i wg niego czas wolny pełni funkcję: odpoczynku, zabawy i pracy nad sobą. Ustalenia te pokrywają się z wcześniejszymi klasyfikacjami J.Węgrzynowicza i Z.Dąbrowskiego dotyczących funkcji czasu wolnego.

    Aspekty czasu wolnego dzieci i młodzieży:
    Czas wolny według K. Czajkowskiego ma właściwości środka wychowawczego, jest zjawiskiem o charakterze społecznym. Według autora można go rozpatrywać w czterech aspektach:

  • socjologiczno-ekonomicznym,
  • higieniczno-zdrowotnym,
  • pedagogicznym,
  • psychologicznym.
    Mimo, że od 1979 roku upłynęło 31 lat podejście autora jest nadal aktualne. Bożena Ibron - nauczycielka szkoły podstawowej w Lewkowie uwzględniła te cztery aspekty czasu wolnego w swoim artykule pt. "Czas wolny ucznia - oby nie nuda".

    1. Aspekt socjologiczno - ekonomiczny: poprzez czas wolny ułatwione są kontakty i przeżycia społeczne. Dzieci odczuwają potrzebę współdziałania z innymi i organizować wspólną rozrywkę i zabawę. Trzeba zrezygnować z postaw egocentrycznych dla wspólnego działania, poświęcenia, radości i wspólnych zainteresowań. Swój czas wolny dziecko powinno tak aby unikać samotności, co przeciwdziała jego uspołecznieniu. Dzięki temu nie będzie możliwe porównanie własnego postępowania, własnych czynów z postępowaniem i czynami innych. Poprzez to, że jednostka współdziała z innymi, to przeżywa swoje osobiste zadowolenia, szczęście i radości. Dzięki spełnianiu przez dziecko roli w grupie czy zespole przyczynia się to do jego dodatkowego zadowolenia i zaspokojona zostaje jego potrzeba współpracy z zespołem. W czasie wolnym interes społeczny dominuje nad własnym, włącza się zespół, a dziecko liczy się jako grupa. Ekonomiczny aspekt czasu wolnego jest ważny w życiu dziecka. Dla dzieci i młodzieży czas wolny i nauka są swoistą jednostką ekonomiczną. Szkoła obecnie nie liczy się zbytnio z ekonomicznymi przesłankami nauki. Wszelkie potrzeby psychofizyczne dziecka powinny w odpowiedni sposób dawkować wysiłek intelektualno - fizyczny jaki nakłada szkoła. Wiadomo, że młody organizm, który się rozwija potrzebuje odpowiednich dawek odprężenia i odpoczynku, bo nie liczenie się z siłami ucznia może przynieść fatalne skutki,

    2. Aspekt higieniczno - zdrowotny: poprzez czas wolny organizm młodego człowieka jest chroniony przed nadmiernym obciążeniem, obowiązkami i zadaniami szkoły, spełnia profilaktyczną rolę ochrony zdrowia dzieci i młodzieży. "Podczas pracy umysłowej w tkankach zachodzą złożone procesy biologiczne, powodujące intensywne zużywanie składników odżywczych, niezbędnych przy wytwarzaniu energii w ustroju. Zmęczenie atakuje ośrodki nerwowe regulujące funkcje organizmu. W obecnych czasach musimy szczególnie kłaść nacisk na walory higieniczno-zdrowotne czasu wolnego. Najważniejsze walory to:

  • Odprężenie psychofizyczne organizmu, czas pozaszkolny wolny od wysiłku intelektualnego,
  • Duży zasób świeżego powietrza, w którym spędzamy czas wolny,
  • Ruch fizyczny, rozwijanie układu mięśniowo-kostnego, rozwijanie sprawności fizycznej,
  • Zabawa i radość, korzystny wpływ na samopoczucie fizyczne i żywotność.

    Myśląc o higieniczno - zdrowotnych walorach czasu wolnego nie należy zapomnieć o właściwym odżywianiu, musi ono odpowiadać normom jakościowym i ilościowym. Dzieci i młodzież muszą spożywać regularne posiłki - odchylenia będą źródłem zmęczenia i wyczerpania psychofizycznego",

    3. Aspekt pedagogiczny: o wartości pedagogicznej czasu wolnego decyduje fakt, że mają miejsce sytuacje gdzie dzieci przejawiają inicjatywę. Mówimy o wszelkiej aktywności i umiejętności samodzielnego organizowania sobie zajęć, które wykraczają poza program, a dzięki temu możliwe jest przejawianie własnej inicjatywy i samodzielności, a także kreatywności. Bardzo dobrze jest gdy projektantami swojego czasu wolnego są właśnie dzieci i młodzież (nastolatkowie). Dodatkowym elementem czasu wolnego jest zjawisko samowychowania, a przy tym ciągłe podnoszenie swoich umiejętności i ich doskonalenie. Poprzez to, że dzieci i młodzież samodzielnie wykorzystują swój czas wolny mają dzięki temu poczucie swobody, a dodatkowo uczą się techniki gospodarowania własnym czasem wolnym,

    4. Aspekt psychologiczny: "bogate i bardzo żywe jest życie psychiczne dzieci. Poszukują one ciągle nowych wrażeń; odkrywają, rozbudzają i rozwijają swoje zainteresowania, uzdolnienia, chłoną i są wrażliwe na wszystko, co nowe. Otoczenie musi zapewnić dzieciom odpowiednie warunki życia wewnętrznego. Czas wolny to źródło nowych przeżyć. Nauka nie zawsze zapewnia dziecku dostateczne odprężenie, zwolnienie napięcia psychicznego powodowanego dużym wysiłkiem intelektualnym. Nauka jest bowiem niełatwym obowiązkiem, osobowość dziecka jest przekształcona i wzbogacona w czasie pozalekcyjnym; dziecko ujawnia swoje poglądy podczas zabawy. Dzieci i młodzież w czasie wolnym zajmują się tym, co je zaciekawia, czym się interesują z własnej woli a nie z obowiązku. W czasie zajęć pozalekcyjnych wielu uczniów odkrywa siebie, czas wolny może również wpływać na temperament jednostki. Radosna i wesoła atmosfera sprawia, że melancholik lub flegmatyk ożywiają się. Cholerycy lub sangwinicy natomiast uczą się zdyscyplinowania, planowania gry i zabawy". Podsumowując analizę aspektów czasu wolnego dzieci i młodzieży jasno wynika, że czas wolny ma charakter społeczny i jest rozpatrywany w różnych jego dziedzinach począwszy od socjologicznego i ekonomicznego charakteru poprzez zdrowotny i higieniczny i kończąc na pedagogiczno-psychologicznym.

    BIBLIOGRAFIA:
    1. Ciczkowski W. , Czas wolny [w:] Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej, (red.) D. Lalak, T. Pilch, Warszawa 1999 r.,
    2. Czajkowski K. , Wychowanie do rekreacji, Warszawa 1979 r.,
    3. Dąbrowski Z. , Czas wolny dzieci i młodzieży, Wydawnictwo PZWSz, Warszawa 1966 r.,
    4. Okoń W. , "Nowy słownik pedagogiczny", Wydawnictwo Akademickie "Żak", Warszawa 2004 r.,
    5. Raczkowska J. , Znane i nowe problemy czasu wolnego, "Problemy Opiekuńczo - Wychowawcze" 2000, nr6,
    6. Taboł S. , Wpływ rodziny na wykorzystanie czasu wolnego, "Życie Szkoły" 2002, nr3,
    7. Węgrzynowicz J. , Zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne, Wydawnictwo PZWSz, Warszawa 1971 r.,
    8. Wujek T. , Praca domowa i czynny wypoczynek ucznia, Wydawnictwo PZWSz, Warszawa 1975 r.,

    Dariusz Trybuła


  • Zaświadczenie online



    numer online: 105 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: