Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10766
rok szkolny
2013/2014

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Dziecko chore onkologicznie w roli ucznia

Przewlekłe schorzenia są nie tylko problemem dorosłych. Dotyczą również dzieci i młodzieży. Nie zawsze wiemy jak choroba wpływa na psychikę i zachowanie się tych dzieci i nie zawsze potrafimy im pomagać. Dotyczy to również środowiska szkolnego. Sukces szkolny dzieci uwarunkowany jest dobrym stanem ich zdrowia, odpowiednią sprawnością psychoruchową, prawidłowym rozwojem umysłowym, emocjonalnym i społecznym. Długotrwała choroba, szczególnie choroba nowotworowa naraża dzieci na trudności w funkcjonowaniu na wielu płaszczyznach, także w roli ucznia, wzbudza lęk, powoduje wycofanie, izolację.

Choroba nowotworowa często ma charakter przewlekły. Choroba przewlekła to proces patologiczny trwający ponad 4 tygodnie, cechujący się brakiem nasilonych objawów chorobowych. Rozróżniamy choroby o pierwotnie przewlekłym przebiegu, np. niektóre choroby gośćcowe oraz wtórnie przewlekłe, będące zejściem chorób o przebiegu ostrym. W przebiegu chorób przewlekłych mogą wystąpić zaostrzenia objawów chorobowych, zmniejszenie się ich nasilenia lub czasowego ustąpienia (Słownik Medyczny, 1981)


REKLAMA

Choroba przewlekła oznacza chroniczność czynnika chorobotwórczego. To czynnik lub choroba o długotrwałym przebiegu i najczęściej słabym nasileniu objawów. Na przykład przez choroby chroniczne rozumiemy choroby trwające miesiącami lub latami, przebiegające zwykle z mało gwałtownymi, niezbyt nasilonymi objawami. Przeciwieństwem choroby przewlekłej jest choroba ostra - występująca nagle, o burzliwym przebiegu, nasilonych objawach i trwająca od kilku godzin do kilku tygodni (Obuchowska I., 1999, s. 415).

W społeczności uczniów są dzieci dotknięte chorobami nowotworowymi. Swoistą cechą przewlekłej choroby nowotworowej jest jej długotrwałość oraz zagrożenie jakie stwarza dla rozwoju i życia dziecka. Dziecko chore onkologicznie wymaga specjalistycznej opieki medycznej oraz odpowiedniego postępowania terapeutycznego i wychowawczego przez odpowiedni okres czasu. Choroby nowotworowe pojawiają się u dzieci w różnym wieku, mniej lub bardziej gwałtownie w różnych okresach życia dziecka. Często odbierane są jako bardzo zagrażające życiu dziecka.

Dla rodziców diagnoza choroby nowotworowej u ich dziecka jest wstrząsem. Często charakter diagnozy jest wyjątkowo obciążający, gdyż oprócz zagrożenia życia niesie ze sobą groźbę niepełnosprawności, czy dysfunkcyjności psychicznej lub fizycznej dziecka. Choroba nowotworowa zmienia całkowicie sytuację rodziny, jej strukturę i wzajemne relacje miedzy jej członkami. Sama choroba, jej przebieg, proces leczenia wpływa silnie na wszystkie dziedziny życia chorego, niszcząc często plany życiowe (np. zawodowe), wpływając dysfunkcyjnie na relacje interpersonalne oraz samoocenę, co ma ogromne znaczenie dla młodzieży.

W przebiegu choroby onkologicznej może ulegać zaburzeniu sprawność intelektualna dziecka, która może się zmieniać, poprawiać lub pogarszać, ulegać okresowym lub względnie trwałym zmianom. Dziecko w różnych okresach choroby może być bardziej lub mniej zdolne do wypełniania obowiązków szkolnych.

Okresowe trudności w nauce dziecka spowodowane mogą być pojawieniem się nowego rzutu chorobowego, zwiększeniem się częstości występowania napadów chorobowych, stosowaniem niektórych środków farmakologicznych oraz zaburzeniami w funkcjonowaniu różnych organów i układów somatycznych. Okresowe nasilenie się objawów chorobowych u dziecka może utrudniać mu lub nawet całkowicie uniemożliwić naukę w szkole i w konsekwencji powodować jego opóźnienia dydaktyczne (Maciarz A., 1998, s. 4; Arusztowicz B., Bąkowski W, 1989).

Zarówno sama choroba, jak i proces leczenia mogą utrudniać dziecku wypełnianie różnych ról społecznych (ucznia, członka grupy rówieśniczej). Niekorzystne stany i napady chorobowe powodują zmiany w jego samopoczuciu i sprawności psychoruchowej. Niekiedy również stanowią przyczynę okresowego wyłączenia dziecka z zajęć szkolnych oraz umieszczenia go w ośrodkach leczniczych (szpitalu, sanatorium). Chore dziecko narażone jest więc na absencję w szkole z powodu nowych rzutów chorobowych oraz ze względu na potrzeby procesu leczenia, ale także równocześnie wyłączone jest ze społeczności swoich rówieśników. Często zdarza się tak, że w długich okresach pogorszenia się swojego stanu zdrowia i intensywnego leczenia dziecko nie ma kontaktu ze swoimi koleżankami i kolegami z klasy i nie uczestniczy w życiu społecznym, jego aktywność jest w znacznym stopniu ograniczona (Nowicka A., 2001, s. 7).

Znaczny stopień zaawansowania chorób nowotworowych i ich długotrwałość mogą powodować względnie trwałe zmiany w rozwoju dzieci, w postaci obniżenia poziomu ich sprawności intelektualnej, zaburzeń uwagi, procesów percepcyjnych i pogorszenia się pamięci.

Dziecko chore może mieć także trudności w nauce tych przedmiotów, w których wymagana jest sprawność ruchowa i wysiłek fizyczny. W przebiegu wielu chorób dochodzi do zaburzeń wzrostu i wagi ciała dziecka, patologicznych zmian w strukturze różnych organów i w konsekwencji do obniżenia sprawności ruchowej i zdolności do wysiłku. Ponadto w leczeniu dzieci często stosowane są przeciwwskazania ruchowe i wysiłkowe. Stosuje się także wskazania dotyczące ćwiczeń wspomagających leczenie. Dla dzieci tych należy opracować indywidualny program nauczania WF uwzględniając zalecenia lekarza i rehabilitanta (Maciarz A., dz.cyt., 1998, s. 5; Anyszko R., Kott T.,. 1988).

Trudności w nauce dzieci chorych onkologicznie mogą powstawać także w wyniku ich pobytu w ośrodkach leczniczych (szpitalach, sanatoriach, klinikach). W tych ośrodkach dzieci objęte są nauczaniem specjalnym. Wyłączenie takiego dziecka z nauczania występuje tylko ze względu na potrzebę uwolnienia go od wysiłku (np. po meczącym zabiegu lub w okresach nasilenia się objawów chorobowych). Specjalne nauczanie w ośrodkach leczniczych dostosowane jest do zmniejszonych możliwości psychofizycznych dzieci chorych, dlatego też stopień trudności zadań i tempo tego nauczania są niższe niż w nauczaniu powszechnym. Realizacja materiału programowego jest wolniejsza i uboższa ze względu na warunki szpitalne i możliwości dziecka. Zwykle dziecko chore po powrocie ze szpitala do szkoły ma opóźnienia dydaktyczne i wymaga pomocy w formie zajęć wyrównawczych w nauce. Takie długotrwałe i wielokrotne pobyty dziecka w szpitalu sprawiają, że jego opóźnienia nawarstwiają się i narażają je na niepowodzenia szkolne.

Pobyt dziecka w ośrodku leczniczym zwykle stanowi dla niego źródło nowych doświadczeń i wartościowych przeżyć, bowiem w owych ośrodkach nauczanie wspomagane jest pracą wychowawczą i terapeutyczną. Dzięki temu mają możliwość zdobywania nowych doświadczeń i doznawania ciekawych przeżyć. Zawierają przyjaźnie, zarówno z rówieśnikami, jak i z personelem. Podczas zajęć, które są prowadzone przez terapeutów dzieci mają możliwość uczenia się nowych umiejętności, uwalniania się od emocjonalnych napięć i rozwijania swoich zainteresowań. Dziecko wraca do domu często znacznie wzbogacone poznawczo i emocjonalnie.

Dziecko onkologicznie chore należy uważnie i starannie obserwować, a w okresach złego samopoczucia , odciążać od trudniejszych zadań, sprawdzianów z wiedzy i wystawiania ocen. Najczęściej złe samopoczucie dziecka spowodowane jest zbliżającym się atakiem chorobowym, procesem chemio lub radioterapii, albo też niekorzystnymi zmianami w organizmie, wówczas wymaga odpowiedniej pomocy i specjalnego traktowania.

U dzieci onkologicznie chorych obserwuje się, zwykle większe niż u dzieci zdrowych, napięcie emocjonalne, które utrudnia skupienie się nad lekcjami i prowadzi do trudności w nauce. Zauważalna jest też częściej u nich impulsywność czyli reagowanie nagłe, po zadziałaniu bodźca, bez namysłu. Dzieci przewlekle chore mają mniejszą zdolność do empatii lub problemy w wyrażaniu emocji. Mniejsza zdolność do empatii może być spowodowana swoistym traktowaniem dziecka chorego w domu rodzinnym. Rodzina w trosce o chore dziecko, często nieświadomie umniejsza potrzeby pozostałych dzieci i innych domowników . Chore dziecko z czasem uczy się, że jest najważniejsze i rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo spełniają wszystkie jego życzenia. Naturalnie nie jest to pożądane i należy troszcząc się o chore dziecko, nie zapominać i o innych domownikach. W wielu chorobach, dzieciom towarzyszy też silny lęk. Wśród przeżywanych przez dziecko emocji, dominuje on nad gniewem czy przygnębieniem. Dziecko przebywając w szpitalach, wśród innych chorych, spotyka się z cierpieniem lub śmiercią. Szybciej niż inne dzieci zdaje sobie sprawę z przemijania i kruchości ludzkiego życia. Dziecko w wielu chorobach doznaje lęku przed śmiercią. U dzieci chorych poczucie lęku przenosi się też na sytuacje szkolne. Dziecko chorując, często opuszcza dużo lekcji lub nawet będąc w szkole nie zawsze jest w stanie skupić się nad lekcjami. Lęk wówczas wiąże się z niemożnością podołania obowiązkom szkolnym i wymaganiom programowym. Może w ostateczności doprowadzić nawet do powstania fobii szkolnej (www.profesor.pl/mat/na2/na2_lud_010927_3.php, 10.01.2014r.).

Dzieci onkologicznie chore rozwijają się według takich samych praw i mają takie same potrzeby jak dzieci zdrowe. Dla ich rozwoju ważne są kontakty z rówieśnikami, uczestnictwo w zabawach i zajęciach oraz pełnienie w tych grupach różnych ról. Choroba nowotworowa bardzo często, utrudnia dziecku swobodne funkcjonowanie w naturalnych sytuacjach społecznych, w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami i pozyskiwaniu ich akceptacji. Dzieci obciążone przewlekłą nowotworową często są izolowane i nie są dopuszczane do pełnienia znaczących ról. Niekiedy niechęć dzieci zdrowych wobec dzieci chorych jest tak umiejętnie maskowana, że nawet nauczyciel jej nie dostrzega. Przejawia się ona bowiem dyskretnym pomijaniem go w różnych wyborach, unikaniem bliskiego kontaktu z nim, ukrywaniem przed nim tego, że dzieci organizują sobie wspólną imprezę klasową po lekcjach. Wówczas dziecko chore żyje na marginesie grupy klasowej i nie ma możliwości zaspokajania swoich potrzeb w tej grupie.

Jest wiele powodów społecznej izolacji dziecka chorego przez dzieci zdrowe. Najczęściej stanowi je obniżona sprawność dziecka, nienadążanie za innymi dziećmi w wykonywaniu różnych czynności, szybkie meczenie się i rezygnacja z udziału we wspólnym zajęciu. Niekiedy rówieśnicy okazują niechęć choremu dziecku w wyniku negatywnej reakcji na jego nieprzyjemne napady czy symptomy chorobowe. Jeśli jednak dzieciom uświadomimy przyczynę i istotę chorobowego napadu ich rówieśnika oraz to, że powinniśmy mu w czasie ataku choroby udzielać odpowiedniej pomocy - na pewno zmienią swój stosunek do niego. Odpowiednio przygotowane przez nauczyciela dzieci zdrowe są wrażliwe na symptomy przed napadowe chorego kolegi czy koleżanki, właściwie zachowują się w czasie jego napadu i udzielają mu odpowiedniej pomocy. Dzieci te czują się odpowiedzialne za chorego członka grupy klasowej i mają potrzebę udzielania mu pomocy (Maciarz A., dz.cyt., 1998, s.9).

Ukryta czy jawna niechęć zdrowych dzieci do bliskich kontaktów z dzieckiem chorym zawsze spowodowana jest brakiem oddziaływań wychowawczych mających na celu wzajemne zbliżenie i akceptację między dziećmi zdrowymi i chorymi.

Dla poznania wzajemnych stosunków miedzy dziećmi w grupie klasowej może nie wystarczać prowadzona przez wychowawcę klasy obserwacja zachowania się dzieci. Wówczas przydatne są techniki badań, za pomocą których możemy uzyskać informacje od samych dzieci. Użyteczną techniką w rozpoznawaniu stosunków między dziećmi jest także rozmowa psychologiczna, która wymaga starannego przygotowania pytań i umiejętności prowadzenia szczerej rozmowy z dzieckiem oraz prawidłowa komunikacja.

ilustracja

Każde dziecko wchodząc w rolę ucznia pragnie mieć jak najlepsze osiągnięcia w nauce i cieszyć się akceptacją rówieśników. Choroba nowotworowa często stwarza dziecku trudności w zaspokajaniu tych potrzeb. Powinnością otoczenia dziecka jest pomagać mu w ich pokonywaniu, troska o człowieka niepełnosprawnego, jego status intelektualny i społeczny. Miejsce, jakie osoba chora może zająć w społeczeństwie zależy zarówno od jej możliwości i przystosowania się do istniejących warunków, jak też od przyjęcia i zaakceptowania przez społeczeństwo chorego jako osoby równoprawnej, zapewniając jej opiekę i pomoc.

Integrowanie osób pełnosprawnych z chorymi nowotworowo jest wyrazem demokratyzacji sposobu życia społecznego, kierunkiem przemian dążących do stworzenia osobom chorym możliwości pełnego lub częściowego włączenia się do normalnego życia. Aby tak się stało konieczne jest stworzenie warunków do partnerskiego współżycia. Integracja polega przede wszystkim na zaakceptowaniu dziecka chorego, takim jakim on jest bez względu na jego osiągnięcia.

Termin integracja wywodzi się z łacińskiego słowa integratio, co oznacza nietknięty, cały. Wiele słowników podaje, że integrację charakteryzuje scalanie się, zespalanie grup społecznych w całość. Można zatem założyć, że istotą integracji społecznej jest współistnienie, współdziałanie ludzi w jednej grupie. Integracja społeczna stanowi wyraz przeświadczenia, że zasadniczym dobrem każdego człowieka, a więc i dziecka, jest pełne, jak najwcześniejsze uczestnictwo w życiu społecznym. Zakłada podmiotowe traktowanie dziecka onkologicznie chorego, a więc nie koncentrowanie się tylko na jego dysfunkcjach czy brakach, ale bazowanie na tym, co dziecko potrafi, na jego umiejętnościach, a tym samym pozwolenie mu na przeżywanie sukcesu (Sakowicz-Boboryko, 1998, s.146; Góralczyk E.,1996).

Tymi, którzy powinni wyciągnąć pomocną dłoń ku rodzicom dzieci onkologicznie chorych są nauczyciele. Mogą oni wyjść naprzeciw oczekiwaniom rodziców dzieci chorych. Mogą uczynić coś, aby pomóc im w integrowaniu się ze zdrowym społeczeństwem. Trudno zmienić nastawienie urzędników, sąsiadów czy otoczenia. Ale nauczyciele- wychowawcy mają wpływ na dzieci. Można oddziaływać na młode pokolenie ucząc i wychowując w szkole. Dobrym miejscem do tego jest szkoła, w której kształcą się dzieci zdrowe i chore.

Integracyjny system kształcenia i wychowania polega na maksymalnym włączeniu dzieci chorych do zwykłych szkół i innych placówek oświatowych, umożliwiając im - w miarę możliwości - wzrastanie w gronie zdrowych rówieśników. Celem integracji jest bowiem umożliwianie poszkodowanym na zdrowiu osobom prowadzenia normalnego życia możliwie na tych samych warunkach jak innym członkom określonych grup społecznych. Integracja zakłada udostępnienie dzieciom chorym korzystania ze wszystkich stopni szkolnictwa podstawowego, ogólnokształcącego, zawodowego i wyższego, zdobyczy kulturowych i form czynnego wypoczynku, z których korzystają dzieci zdrowe. Powodzenie integracji zależy od przygotowania do niego nauczycieli, rodziców i chorych dzieci, zabezpieczenia odpowiednich warunków w szkole, a także funkcjonowania klasy i szkoły jako całości (Pomykało 1997, s.330)

Podstawową zasadą funkcjonowania nauczania i wychowania integracyjnego jest przekonanie, że wszystkie dzieci powinny uczyć się razem, niezależnie od doświadczonych przez nie trudności oraz różnic. Integracja traktuje ucznia podmiotowo, podkreślając jego niepowtarzalność oraz bogactwo, jakie każdy ze sobą niesie.

Założeniem klas integracyjnych jest stwarzanie dzieciom możliwie jak najbardziej korzystnych warunków uczenia się. Integracja to głównie indywidualizacja wymagań. Łączenie w jednej klasie uczniów o różnym stopniu sprawności i różnych możliwościach wymaga wprowadzenia nowych zasad funkcjonowania klasy, nowych form procesu dydaktyczno- wychowawczego, a przede wszystkim stałej obecności dwóch pedagogów: specjalnego (wspomagającego) i ogólnego (nauczyciela nauczania początkowego, a w klasach starszych- przedmiotowego).

Obecność dwóch nauczycieli na lekcji zakłada konieczność stałej współpracy, poznanie wzajemnych zadań i oczekiwań. Jakość tej współpracy decyduje bowiem o atmosferze panującej w klasie oraz efektach nauczania i wychowania. Wspólne przebywanie w czasie lekcji daje możliwość wymiany doświadczeń, wzajemnych konsultacji i uzupełniania kompetencji pedagogicznych. Pedagog prowadzący realizuje treści ramowe, natomiast pedagog wspomagający dostosowuje ich zakres do możliwości dzieci chorych. Dzięki pracy dwóch pedagogów i małej liczebności klasy, podczas każdej lekcji może występować indywidualizacja zadań zarówno dla dzieci chorych jak i dla zdrowych. Dzieci zdrowe, których jest większość są prawidłowym wzorcem dla uczniów chorych, którzy mają jednocześnie większą motywacje do pokonywania trudności.

W klasach integracyjnych wprowadza się innowacje pedagogiczne w celu poszerzenia lub modyfikacji zakresu realizowanych w szkole celów i treści kształcenia czy wychowania. Jedną z takich innowacji jest realizowanie zadań dydaktyczno-wychowawczych na tzw. godzinach otwartych. W trakcie ich trwania wolno uczniom uczyć się tego, co ich interesuje i jak długo chcą. Uczniowie dokonują wyboru przedmiotu swoich zajęć na postawie planu tygodniowego, który wcześniej ułożyli wspólnie z nauczycielem. Innowacje organizacyjne mogą być różne. Uzależnione jest to od inwencji twórczej nauczycieli i w poszczególnych klasach i szkołach mogą dotyczyć różnych rozwiązań. Wspólnym celem jest jednak takie oddziaływanie na dzieci, aby proces edukacji był jak najbardziej atrakcyjny.

ilustracja

Uwzględniając specjalne potrzeby dzieci onkologicznie chorych oraz zdrowych w trosce o ich harmonijny rozwój placówki prowadzące klasy integracyjne zatrudniają dodatkowo specjalistów wspomagających proces dydaktyczny. Są to między innymi:

- rehabilitant pełniący rolę nauczyciela usprawniania ruchowego, realizujący ćwiczenia ustalone z lekarzem prowadzącym i leczącym dane dziecko;

- logopeda zajmujący się dziećmi mającymi zaburzenia mowy, w tym dziećmi z dysfunkcją słuchu;

- psycholog koordynujący od strony merytorycznej pracę integracyjną w szkole, współpracujący z wszystkimi pedagogami w zakresie wszystkich innowacyjnych form pracy integracyjnej.

Kolejnym elementem odróżniającym klasy integracyjne od zwykłych jest sposób ich urządzenia. Sale zespołów integracyjnych urządzone są zupełnie inaczej niż sale klas tradycyjnych. Ławki nie stoją w rzędach, lecz złączone są po dwie lub trzy, tworząc tzw. wysepki - miejsca pracy grupowej. Taka organizacja przestrzenna umożliwia pracę zespołową i łatwiejsze kontaktowanie się nauczycieli z poszczególnymi uczniami. W jednym takim zespole jest zwykle 1-2 dzieci chore. Obok nich siedzą dzieci zdrowe tworząc tzw. zespoły wsparcia. Stała obecność dziecka chorego mobilizuje pozostałych członków grupy do współdziałania z nim, do liczenia się z jego ograniczeniami, uczy odpowiedzialności za niego.

Ważnym zadaniem nauczyciela jest obserwacja wzajemnych stosunków i zachowań między dziećmi pełnosprawnymi i chorymi. Nauczyciel winien wyjaśnić dzieciom przyczyny obniżonej sprawności dzieci chorych. Informuje je o pewnych trudnościach tych dzieci i potrzebach pomocy im oraz w jakich sytuacjach i w jaki sposób możemy tej pomocy udzielać. Uczy wyrozumiałości i uwrażliwia dzieci pełnosprawne na potrzeby i przeżycia związane z chorobą ich rówieśników. Dzieci chore powinny być traktowane na równi z pozostałymi dziećmi we wszystkich sytuacjach i czynnościach, które nie są dla nich zdrowotnie przeciwwskazane i, w których mogą samodzielnie sobie radzić. Obniżona sprawność dziecka chorego nie powinna być nadmiernie eksponowana. Nauczyciel powinien zachęcać dzieci chore onkologicznie do aktywnego uczestniczenia. Ważne jest by dać im możliwość wykazania się w wykonywaniu zadań, w pełnieniu znaczących ról. W chwilach zniechęcenia lub napotykanych trudności należy dyskretnie udzielić im wsparcia. Osiągnięcia i wytwory dzieci chorych nowotworowo należy eksponować przed grupą klasową nawet wtedy, gdy w porównaniu z osiągnięciami innych dzieci są mniejsze. Nauczyciel powinien zwracać się do wszystkich dzieci po imieniu. Starać się poprzez czynności organizacyjne i wychowawcze, kształtować przekonanie dzieci, że wszystkie one, niezależnie od stopnia sprawności, wyników w nauce i innych właściwości, mają jednakowe prawa w grupie klasowej i społeczności szkolnej. U dzieci chorych rodzi się wówczas poczucie przynależności do grupy oraz przeświadczenie, że są one akceptowane, mimo że nie zawsze i nie w pełni potrafią sprostać ich oczekiwaniom. Dzieci te osiągają poczucie bezpieczeństwa i mają możliwość realizowania swoich potrzeb psychicznych (Sul B., 2001, nr2, s.35)

W procesie wspólnego uczenia się dzieci chore nabywają wiele nowych umiejętności, dostrzegają swoje mocne strony, a nie tylko słabości. Możliwość realizowania obowiązku szkolnego w szkole masowej, a nie specjalnej często nobilituje je w oczach innych, przywraca równowagę psychiczną i stwarza warunki do właściwego rozwoju emocjonalnego. Nawiązanie bliskich kontaktów z ludźmi zdrowymi sprzyja pozbywaniu się lęków przed nowym środowiskiem. Przekonują się, że mimo choroby, czy kalectwa mogą być traktowane na równi z innymi. Natomiast dzieci zdrowe w czasie wspólnej nauki i zabawy uczą się dostrzegania potrzeb innych, akceptacji i tolerancji wobec odmiennych zachowań, opiekuńczości i odpowiedzialności za słabszych.

Inna formą pomocy dzieciom onkologicznie chorym jest wykorzystanie nowoczesnych metod pracy - czyli wspomaganie edukacji poprzez komputer. Jest ono jak najbardziej celowe, ponieważ w przyszłości, właśnie dzięki komputerowi życie chorego może stać się łatwiejsze. Komputer może być dla niego łącznikiem w poznawaniu przyjaciół czy znajomych, może wesprzeć w zdobywaniu przyszłej pracy, być jego warsztatem pracy. Jest to bardzo ważny czynnik, gdyż mimo intensywnego społecznego rozwoju osoba chora pozostaje zawsze świadoma swojej niedoskonałości.

Człowiek chory stanowi mniejszość w naszym społeczeństwie, ale nie oznacza to wcale, że ma być spychany na margines. Jesteśmy zobowiązani zapewnić mu wszechstronny rozwój osobowości. Wspomaganie dzieci z chorobą nowotworową w szkole jest ich szansą do stania się w przyszłości obywatelami radzącymi sobie w tak zautomatyzowanym współcześnie życiu.

Bibliografia:
1. Anyszko R., Kott T., (1989), Wychowanie dziecka w zakładach leczniczych, Warszawa.
2. Arusztowicz B., Bąkowski W., (1989), Dziecko kalekie jakiego nie znamy, Warszawa.
3. Góralczyk E., (1986), Choroba dziecka w twoim życiu, Warszawa.
4. Krzyżanowski A., (2011), Komunikowanie złych wiadomości dotyczących choroby choremu onkologicznie - na podstawie opracowania "Sposób na umieranie," Praca dyplomowa - Psychoonkologia - Studia Podyplomowe, SWPS Warszawa.
5. Maciarz A., (1998), Dziecko przewlekle chore w roli, Kraków.
6. Nowicka A., (2001), Psychospołeczna integracja dzieci przewlekle chorych w szkole podstawowej, Kraków.
7. Obuchowska I. (red.), (1995), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Warszawa.
8. Pomykało W., Encyklopedia Pedagogiczna, (red.), (1997), Warszawa.
9. Sakowicz - Boboryko A., (1998), Integracja jako szansa dla wszystkich, 1998, nr2
10. Sul B., (2001), Podstawy integracji osób niepełnosprawnych, "Auxilium Socjale",nr2
11. www.profesor.pl/mat/na2/na2_lud_010927_3.php Funkcjonowanie psychiczne dziecka przewlekle chorego, 10.01.2014r.

Artur Krzyżanowski, Ewelina Przybylska


Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



numer online: 68 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: