Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10974
rok szkolny
2013/2014

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Resocjalizacja nieletnich środkami kultury fizycznej

Proces resocjalizacji rozpatrywany może być w kilku aspektach. Może jawić się jako modyfikacja zachowań, czyli eliminowanie zaburzeń w zachowaniu, jako przebudowa emocjonalna, jako internalizacja postaw społecznych, jako rodzaj nawrócenia na wyższe wartości poprzez realizację ideałów, wreszcie jako autoresocjalizacja czyli kierowanie własnym rozwojem w celu uzyskania dojrzałości społecznej.

W przypadku resocjalizacji nieletnich resocjalizacja jest działaniem pedagogicznym zmierzającym do pełnego rozwoju pozytywnych cech emocjonalnych, oraz wdrażania do pełnienia zadań społecznych i osiągania zadowolenia w realizacji zadań życiowych. W tym przypadku resocjalizacja ma za zadanie wskazanie wychowankowi właściwej drogi do jego rozwoju oraz ukształtowania postaw które nie mieszczą się w normach społecznych. Z punktu widzenia pedagoga pracującego z młodzieżą niedostosowanej społecznie zajęcia sportowe powinny jawić się jako inspiracja do pozytywnych zachowań. Procesowi resocjalizacji toczącemu się w obszarze sportu towarzyszyć musi ciężka praca zarówno wychowawcy, jak i wychowanka. Wysiłek powinien być determinantem do rozwijania właściwych postaw względem siebie samego, rywala, oraz społeczności sportowej. Skuteczne wychowanie resocjalizujące środkami kultury fizycznej powinno pobudzać potrzebę udziału w zajęciach ruchowych przez całe życie, w celu samorealizacji rozwoju osobowości. Szeroko rozumiana kultura fizyczna posiada bez wątpienia walory wychowawcze , ponieważ dysponuje czynnikami warunkującymi poszukiwanie dobra, piękna i prawdy, a więc jest drogą do internalizacji postaw społecznych, moralnych, estetycznych i fizycznych.


REKLAMA

Wychowawca, w celu uzyskania od podopiecznego pożądanej postawy względem zajęć ruchowych jest zobowiązany do stosowania szeregu świadomych zabiegów w kontekście sfery poznawczej, uczuciowo emocjonalnej i behawioralnej. Komponent poznawczy składa się z wiedzy i doświadczeń w zakresie danej postawy , oraz z przekonań w zakresie danego przedmiotu. Jest to niezbędne do wyrobienia trwałych postaw wobec kultury fizycznej. Kształtowanie się postawy wobec kultury fizycznej ma swój początek w doświadczeniu. W przypadku zajęć ruchowych głównym sprawcą jest fachowy pedagog kultury fizycznej. Skuteczność pozytywnych doświadczeń uwarunkowana jest od właściwej pracy nauczyciela (wychowawcy). Wychowanek powinien być traktowany jako podmiot jego oddziaływań, a w konsekwencji staje się w pewnym sensie jego partnerem. Komponent uczuciowo - motywacyjny składa się z uczuciowego stosunku do przedmiotu działania, wrażliwości emocjonalnej oraz utrwalonej motywacji. Nieodłącznym elementem w kształtowaniu się postawy są uczucia.

To za ich pomocą wychowanek wyraża swój stosunek do danego przedmiotu. Wrażliwość jako efekt procesów emocjonalnych pozwalają wychowankowi ocenić sytuację. Podopieczny zapewne będzie unikał zjawisk i zdarzeń wzbudzających w nim negatywne uczucia, ponieważ mogą wywołać u niego poczucie zagrożenia, niepewności, strachu i bólu. Wychowanek może obawiać się, że uczestnictwo w zajęciach sportowych ze względu na poziom trudności wykonywanych ćwiczeń. W takim przypadku zadaniem wychowawcy jest stworzenie optymalnych warunków i atmosfery sprzyjającej przełamywaniu stereotypu i niepewności.

Kolejnym zjawiskiem, które pedagog musi brać pod uwagę to fakt wpływu uczuć na motywację. Zagadnienie to dokładnie wyjaśnia prawo Yerkesa - Dodsona. Jego twórca twierdzi, że motywacja o średnim nasileniu procesów emocjonalnych w sposób najskuteczniejszy pobudza go do działania. Łatwo wykonane ćwiczenia przy niewielkich nakładach siły emocjonalnej procesów motywacyjnych nie są w stanie pobudzić podopiecznego do efektywnej pracy. W konsekwencji wychowanek wykonuje polecenia w sposób niechętny, opieszały i bez wysiłku. Zachodzi więc potrzeba nasilenia motywacji przez zachętę, wezwania do bardziej wytężonej pracy. Stosunek uczuciowo - motywacyjny w zakresie kultury fizycznej powinien charakteryzować się trwałą gotowością do przestrzegania własnych norm i zasad obowiązujących w kulturze fizycznej.

Komponent behawioralny przejawia się w stałości zachowań wychowanka uwarunkowany dyspozycjami do częstego przeżywania określonego motywu; uzależniania się organizmu od pewnych warunków - czyli potrzebie przejawiania określonego aktu motywacyjnego , czyli cechy zachowania lub cechy osobowości.

Jest to ogólna próba systematyki celów kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej. Przedstawione cele powinny być integralna częścią celów kształcenia ogólnego, ponieważ sport jest zawsze związany z istnieniem człowieka.

Wychowawcze wartości kultury fizycznej dostrzegła i opisała w Białej księdze na temat sportu Komisja Europejska. Dokument ten jest forma zaleceń aby sport i wychowanie fizyczne traktować jako podstawowy element wychowania wysokiej jakości. Sport młodzieżowy staje się determinantem kompetencji aksjologicznych odnoszących się do sfery emocjonalno - wolicjonalnej osobowości człowieka. Aksjologia dotycząca aktywności sportowej młodzieży, należy wskazać wartości rozwijane i utrwalane poprzez systematyczne zajęcia sportowe czy rekreacyjne. Wyróżnia się następujące kategorie wartości:

  • Poznawcze: uczestnicy zajęć zapoznają się z zasadami, przepisami oraz regułami obowiązującymi w poszczególnych dyscyplinach sportowych, ponadto uzyskują wiedzę z zakresu rozwoju fizycznego i motorycznego.
  • Estetyczno - artystyczne: specyficzne ćwiczenia rozwijają poczucie piękna, rytmu, systematyczności, tempa, oraz dokładności.
  • Społeczne: Drużyna jest odpowiednim polem doświadczalnym, którym zachodzą różnorodne procesy (więzi, relacje interpersonalne).
  • Moralne: zajęcia sportowo - rekreacyjne rozwijają u młodego człowieka pożądane cechy (uczciwość, przyjaźń, uczciwość, sprawiedliwość itp.) Ogromna odpowiedzialność w tej kwestii spoczywa na wychowawcy (trenerze, instruktorze, nauczycielu)
  • Witalne: aktywność sportowa jest bezpośrednim środkiem warunkującym prawidłowy rrrozwój fizyczny i motoryczny, oraz zdrowie dziecka.
  • Pragmatyczne: regularny udział w zajęciach i zawodach sportowych przygotowują do rzetelnej pracy, rozwijają talent, oraz wyrabiają zaradność.
  • Materialne: młody zawodnik cechujący się ponadprzeciętnymi umiejętnościami ma szansę na późniejsze zaistnienie w wyczynowym i zawodowym, w konsekwencji może to przynieść sławę oraz korzyści materialne.
  • Hedonistyczne: sport dzieci i młodzieży jest źródłem pozytywnych doznań, ponieważ jest zabawą, radością i rozrywką.

    Aktywność ruchowa dzieci i młodzieży staje się więc narzędziem do internalizacji pożądanych wartości. Proces wychowania w kulturze fizycznej powinien być ukierunkowany na wartości nadrzędne takie jak: wolność, demokracja, tolerancja, zdrowie, pokój czy sprawiedliwość. Wymienione wartości są aksjologicznymi znakami na drodze przez obszar kultury fizycznej do demokratycznego społeczeństwa. Wychowanie w kulturze fizycznej polega na współdziałaniu rozwoju umysłowego, moralnego oraz estetycznego. Jak zauważył S.Wołoszyn " Wychowania sportowego nie można wydzielić z całokształtu jednolitego procesu wychowawczego. Aczkolwiek proces wychowawczy jest bardzo zróżnicowany co do treści, form i metod, to jednak zawsze stanowi on pewną jednolitą całość oddziaływania na rozwój i urabianie jednostki. I chociaż ze względu na cele praktycznego działania wychowawczego (i cele badawcze) jest rzeczą niezbędną wyróżnienie rozmaitych aspektów i działów wychowania, to nie wolno tracić z oczu naczelnych zadań prawdziwie wszechstronnego rozwoju człowieka, w porównaniu bowiem z tymi zadaniami każdy z poszczególnych działów wychowania - w tym także wychowanie sportowe, niezależnie od swoistych i autonomicznych celów - nie jest celem samym dla siebie. Lecz nade wszystko środkiem do realizowania głównego celu - wychowania pełnowartościowych ludzi."

    W celu pełnego wykorzystania kultury fizycznej w zakresie zapobiegania lub łagodzenia, odwracania dotychczasowego stylu życia młodzieży niedostosowanej społecznie, należy zrozumieć mechanizm specyficznych warunków, które muszą spełniać formy zajęć sportowych. Za jeden z najczęściej wymienianych walorów aktywności fizycznej, traktowany jako czynnik wyjaśniający jej reedukacyjny potencjał, uważa się przygotowanie przez nią podłoża dla innych rodzajów oddziaływań wychowawczych. Sytuacja taka powstaje ponieważ zajęcia sportowe są najczęściej jedyną forma aktywności, w której wychowankowie chętnie biorą udział, a więc stają się jedyna okazją do nawiązania kontaktu z nimi. Oddziaływania resocjalizacyjne będą wówczas skuteczne, gdy kontakt między wychowankiem a wychowawcą będzie miała charakter emocjonalny, a nie jedynie formalny. Zajęcia sportowe umożliwiają wychowawcom podjęcie oddziaływań wychowawczych, oferując unikalne możliwość nawiązania kontaktu emocjonalnego z nieletnim i w konsekwencji powodują otwarcie się podopiecznych na wskazówki i polecenia wychowawcy. Wychowawca fizyczny (sportowy) to ktoś za kim nieletni "pójdą jak w ogień", obdarzą go szacunkiem i dla niego są w stanie zrobić więcej niż dla innych wychowawców. W konsekwencji zajęcia ruchowe mogą inicjować stosunki interpersonalne umożliwiające wywieranie wpływu wychowawczego w celu kształtowania wartości i umiejętności koniecznych do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Efektem takiego działania jest wyrobienie pozytywnego stosunku emocjonalnego do kultury fizycznej. W takiej sytuacji wychodzimy naprzeciw jednego z podstawowych postulatów procesu resocjalizacji - nawiązaniu w pracy wychowawczej do istniejących zainteresowań podopiecznych.

    Zajęcia sportowe dla wychowanków placówek resocjalizacyjnych są niewątpliwie bardzo atrakcyjne, należy jednak pamiętać że mogą być one jednocześnie przyczyną osłabienia kontroli wewnętrznej nieletniego. Zajęcia sportowe powinny stają się w wielu przypadkach punktem wyjścia procesu resocjalizacji. Formy aktywności ruchowej nawiązują do już istniejących zainteresowań, powodując w ten sposób poczucie satysfakcji z możliwości rozwoju w danej dyscyplinie sportowej. Wszelka działalność sportowa posiada ogromny potencjał terapeutyczny, ponieważ rozładowuje napięcia i niwelują lęk, a także integrują grupę. Uczestnik zajęć sportowych przygotowuje się do akceptowania określonych reguł i zasad, w ten sposób uczy się pokory i szacunku dla drugiego człowieka. Zasadniczym celem w procesie resocjalizacji nieletnich jest odbudowa i utrwalanie zaufania do społeczeństwa poprzez wzbudzanie zaufania do środowiska w którym się znaleźli i umożliwianie w ten sposób pozytywnych z nim kontaktów. Program działań resocjalizacyjnych środkami kultury fizycznej i sportu powinien stwarzać sytuacje powodujące radość, formować właściwe nawyki, uczyć współdziałania i podejmowania właściwych decyzji. Skuteczność form pracy resocjalizacyjnej potwierdzić można dopiero po ich końcowych efektach .

    Do najistotniejszych efektów uczestnictwa młodzieży niedostosowanej społecznie w zajęciach ruchowych zalicza się:

  • wyrabianie tężyzny fizycznej oraz właściwych nawyków higienicznych
  • zapobieganie i niwelowanie wady postawy ciała
  • zapewnienie zdrowej rozrywki
  • wdrażanie wychowanka do pełnienia konstruktywnych ról społecznych
  • rozładowanie napięć emocjonalnych (stres, agresywność)
  • internalizacja postaw społecznych
  • terapia uzależnień
  • wzmacnianie mechanizmów kontroli wewnętrznej
  • zapobieganie podejmowaniu czynów karalnych
  • zapobieganie samowolnym oddaleniom wychowanków z placówki
  • rozwijanie poszanowania dla innych ludzi
  • zagospodarowanie czasu wolnego i zapobieganie tym samych nudzie stanowiącej główną przyczynę powstawania "drugiego życia"
  • pomoc w przezwyciężeniu poczucia izolacji zakładowej
  • poprawa samooceny
  • rozwijanie zdolności pracy zespołowej
  • nauka planowania własnych działań
  • nauka sumienności
  • budowanie wiary we własne siły i umiejętności
  • nauka zdyscyplinowania oraz szacunku dla przełożonych
  • kształtowanie odpowiedzialności za innych
  • rozwijanie ambicji
  • integracja grupę
  • działania terapeutyczne w celu eliminowania zaburzeń psychicznych
  • wzrost zdolności koncentracji
  • redukowanie poczucia bycia ofiarą
  • internalizacja zasady fair play
  • możliwość dostosowania oddziaływań wychowawczych do indywidualnych potrzeb wychowanka
  • zwiększanie zainteresowanie otaczającym światem a tym samym czynią wychowanka zdolnym do społecznego działania.

    Każda placówka resocjalizacyjna dla nieletnich zobligowana jest do podjęcia działań w celu realizacji zadań z zakresu kultury fizycznej. Zarówno baza lokalowa, jak i program wychowawczy powinny zawierać elementy pobudzające nieletniego do aktywności ruchowej. W konsekwencji polepszyć stan zdrowia podopiecznego, rozwinąć umiejętności i sprawność fizyczną, oraz wdrożyć nawyk stosowania ćwiczeń fizycznych także w dorosłym życiu. W konsekwencji wychowanek opuszczający placówkę, rozbudzony zainteresowaniami sportowymi ma możliwość kontynuowania przygody ze sportem w pozaszkolnych instytucjach i stowarzyszeniach kultury fizycznej oraz klubach sportowych.

    Bibliografia:
    1. W.Brzeziński "Wychowanie fizyczne specjalne" Część I Resocjalizacja. Szczecin. 1990
    2. A.Dąbrowski, "Pozaszkolna kultura fizyczna młodzieży w świetle ponowoczesnych trendów pedagogicznych". [W]:K.Zuchora(red) "Myśli i uwagi o wychowaniu fizycznym w sporcie". Warszawa. 2000
    3. J.Derbich, Wychowanie przez sport szansą edukacyjną i zdrowotną [W]: Z.Dziubiński (red): "Edukacja poprzez sport". Warszawa. 2004.
    4. K.Sas - Nowosielski: "O możliwościach wykorzystania kultury fizycznej w resocjalizacji nieletnich". Warszawa. 2002.
    5. S.Strzyżewski: "Proces kształcenia w kulturze fizycznej", Warszawa. 1996
    6. K.Warchoł, W.Póltorak, Sport szkolny winien być szkołą życia. [W]: W.Pańczyk, K.Warchoł (red): Nowe - bliższe zdrowiu wychowanie fizyczne (poszukiwania). Rzeszów. 2011.
    7. S.Wołoszyn "O wychowaniu w sporcie". Warszawa 1986

    Przemysław Król


  • Zaświadczenie online



    numer online: 45 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: