Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
11260
rok szkolny
2014/2015

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Leworęczność u dzieci w wieku przedszkolnym

Dziecko leworęczne to dziecko, nie wymagające leczenia, a leworęczność to stan, który nie powinien wzbudzać niepokoju zrozumiałego w sytuacji choroby, defektu czy dysfunkcji. Brak zaburzeń nie przesądza jednak o braku problemów. Podstawowy problem to egzystencja leworęcznego dziecka w przedszkolu, szkole i w ogóle w "świecie praworęcznych osób". Stwarza to niemało trudności, które dziecko musi przezwyciężyć, a dorosły powinien mu w tym pomóc.

Dziecku leworęcznemu potrzebna jest specjalna pomoc, szczególnie w pierwszym okresie nauki pisania. Ma ona ułatwić dostosowanie się do kierunku pisania od strony lewej ku prawej przez odpowiednie ustawienie ręki, położenie zeszytu itp. Dzieci leworęczne pozbawione fachowej pomocy często nabierają nieprawidłowych nawyków, które utrudniają technikę pisania, są przyczyną dysgrafii, wywołują zmęczenie i niechęć do wszelkich zajęć graficznych, a efekcie niechęć do nauki szkolnej. Dlatego bardzo ważne jest, aby poprzez ćwiczenia i zabawę rozpocząć, zarówno w przedszkolu, jak i w domu, przygotowanie do pisania już z dziećmi pięcioletnimi, jak również z młodszymi.

Służą temu zajęcia stymulująco – korekcyjne: mają one z jednej strony aktywizować rozwój psychomotoryczny dziecka: funkcje percepcyjne, motoryczne i ich koordynację, z drugiej zaś strony korygować fragmentaryczne opóźnienia rozwojowe tych funkcji. Wyrównanie w ten sposób dysharmonii rozwojowych sprzyja uzyskiwaniu przez dziecko gotowości do nauki pisania i czytania. Aby to wszystko osiągnąć, trzeba mieć świadomość podstawowych zasad postępowania i pracy z dzieckiem leworęcznym.


REKLAMA

Zasady pracy z dzieckiem leworęcznym:

Zasada 1: Właściwa postawa wobec leworęczności

Wobec dzieci leworęcznych niewskazane jest przyjmowanie postawy ochraniania ich ani też stawiania im zbyt ambitnych wymagań. Jak we wszystkich wypadkach, tak i tym muszą być one "na miarę dziecka". Ważne jest zatem stworzenie właściwej atmosfery, aby dziecko czuło się ani gorsze od innych, ani też że ma specjalne prawa

Zasada 2: Wczesna diagnoza leworęczności dziecka

Wskazana jest możliwie wczesna ocena rozwoju psychoruchowego dziecka obejmująca nie tylko rozwój lateralizacji, ale równocześnie rozwój motoryki rąk i orientacji schemacie własnego ciała i przestrzeni. Przydatna jest także orientacyjna ocena poziomu rozwoju umysłowego i osobowości dziecka.

Zasada 3: Trafna decyzja co do dalszego postępowania z dzieckiem leworęcznym

Przy podejmowaniu decyzji stosujemy zasadę niezachęcania do posługiwania się prawą ręką dzieci:

  • lewostronnie zlateralizowanych
  • oburęcznych i lewoocznych
  • wczesnych przejawach lateralizacji i silnym stopniu przewagi lewej ręki
  • mało sprawnych motorycznie (szczególnie o obniżonej sprawności motorycznej ręki prawej)
  • opóźnionych w rozwoju umysłowym
  • u których występują zaburzenia zachowania towarzyszące leworęczności: jąkanie, reakcje nerwicowe, objawy pisma zwierciadlanego podczas pisania prawą ręką
  • nie akceptujących prób przeuczania

    Próby posługiwania się prawą ręką mogą być zatem podejmowane przy pełnej akceptacji przez samo dziecko i w przypadku dzieci:

  • oburęcznych i słabej przewadze ręki lewej
  • oburęcznych i jednocześnie prawoocznych
  • prawidłowo rozwiniętych umysłowo
  • wykazujących dobrą sprawność ruchową prawej ręki
  • nie przejawiających dodatkowych zaburzeń mowy i zaburzeń o charakterze emocjonalnym

    Zasada 4: Prawidłowa postawa ciała dziecka leworęcznego podczas pisania

    Prawidłowa postawa ciała warunkuje nie tylko poziom graficzny pisma, lecz także jego szybkość i wydatkowanie wysiłku podczas czynności pisania. Podstawowe wskazania w stosunku do dziecka leworęcznego są następujące:

  • podczas pisania i rysowania dziecko, siedząc przy stole, powinno mieć obie stopy oparte o podłogę, a oba przedramiona oparte o stół. Plecy powinno mieć wyprostowane
  • tułów nie powinien opierać się o krzesło, lecz znajdować się w pewnej odległości, żeby zapewnić swobodę ruchów rąk
  • dziecko leworęczne siedząc przy stoliku powinno mieć swojego kolegę po swojej prawej stronie. Pozwala to uniknąć przeszkadzania, nieumyślnego zderzania oraz zapewnia swobodę ruchów piszącej ręce
  • najlepiej jest, gdy światło pada na zeszyt z przodu lub od strony prawej, aby światło było rozproszone i nie dawało zbyt widocznego cienia


    REKLAMA

    Zasada 5: Właściwe położenie zeszytu

    Położenie zeszytu jest kolejnym czynnikiem ważnym dla techniki pisania dzieci leworęcznych. Najbardziej optymalne dla leworęcznego dziecka położenie zeszytu podczas pisania jest następujące:

  • zeszyt w czasie pisania powinien znajdować się w pewnej odległości od ciała osoby piszącej. Ułożenie zeszytu powinno umożliwiać oparcie na stole całego przedramienia prawej ręki
  • zeszyt leworęcznego dziecka powinien być ułożony na stole ukośnie, nachylony w prawą stronę. Dziecko powinno dowolnie regulować kąt nachylenia zeszytu, nawet tak, że może on znajdować się w położeniu niemal pionowym do krawędzi stołu.
  • Zeszyt powinien znajdować się nieco na lewo od osi ciała, zapewnia to swobodę ruchu piszącej lewej ręki. Dzięki temu przesuwa się ona płynnym ruchem od strony lewej ku osi ciała

    Zasada 6: Prawidłowy sposób trzymania ołówka (długopisu)

    Zarówno posługiwanie się ołówkiem jak i długopisem wymaga prawidłowego uchwytu tego narzędzia. W związku z tym od pierwszych prób wykonywania przez leworęczne dziecko czynności graficznych zwracamy uwagę na następujące sprawy:

  • uchwyt ołówka (długopisu) powinien być poprawny, dziecko trzyma ołówek (długopis) w trzech palcach: pomiędzy kciukiem i lekko zgiętym palcem wskazującym, opierając go na palcu środkowym
  • ręka trzymająca długopis powinna znajdować się w odległości około 2 cm od powierzchni papieru. Zbyt niski uchwyt powoduje, że dziecko ma trudności ze śledzeniem zapisanego tekstu i dlatego pisze ze zwieszoną głową lub przekrzywia ją w bok

    Zasada 7: Prawidłowy układ dłoni, nadgarstka i przedramienia

    Prawidłowy układ dłoni, nadgarstka i przedramienia leworęcznego dziecka powinien podczas pisania być następujący:

  • dłoń wraz z nadgarstkiem stanowi przedłużenie przedramienia
  • brzeg dłoni, nadgarstka i ramię opierają się cały czas o stół i zeszyt, na którym dziecko pisze i przesuwają podczas pisania
  • koniec długopisu skierowany powinien być ku lewemu ramieniu
  • podczas pisania przedramię lewej ręki powinno być mniej więcej prostopadłe do liniatury zeszytu. Ta pozycja jest jednak możliwa tylko wówczas, gdy zeszyt ułożony jest po lewej stronie od osi ciała i nachylony w prawo. Dłoń i palce powinny znajdować się poniżej liniatury zeszytu, aby nie przesłaniały zapisywanego tekstu i nie przesuwały się po zapisanym tekście, powodując jego zamazywanie

    Zasada 8: Organizacja ruchów pisania

    Podczas nauki pisania dzieci leworęcznych wskazane jest:

  • dbanie o prawidłowe kreślenie liter (inskrypcję), polegających na kreśleniu linii pionowych z góry w dół i poziomych – od lewej ku prawej
  • trening w zakresie progresji dużej – płynnego przesuwania ręki od lewej do prawej krawędzi zeszytu, zamiast manipulowania zeszytem
  • wdrażanie dziecka do opanowania ruchów progresji małej – aby podczas pisania dłoń i przedramię cały czas pozostawały w kontakcie z zeszytem

    Zasada 9: Kontrola regulowania napięcia mięśniowego

    Podczas pisania napięcie mięśniowe ręki, przedramienia i ramienia, nadgarstka, dłoni i palców powinny być świadomie regulowane i kontrolowane. U dzieci, które nie umieją kontrolować siły napięcia, obserwuje się zbyt silne, albo zbyt słabe napięcie mięśniowe. Słabe napięcie przejawia się jako słaby nacisk na ołówek i powoduje, że rysunki i pismo są mało czytelne. Ślad pozostawiony przez ołówek jest mało widoczny, a linie zwykle bywają niesprawne, drżące, cienkie. Nadmierne napięcie mięśniowe wyraża się w całej sylwetce jako przygarbienie, przywarcie do stolika. Może też objawiać się kurczowym trzymaniem ołówka w palcach, a czasem w całej dłoni. O napięciu mięśniowym i jego nie kontrolowanym promieniowaniu na inne rejony ciała może świadczyć występowanie synkinezji czyli współruchów. Nadmierne napięcie mięśniowe przede wszystkim powoduje jednak zaburzenia tzw. melodii kinetycznej ruchów, które składają się na złożoną czynność ruchową, jaką jest pisanie.

    Zasada 10: Koordynacja ruchów obu rąk

    Sprawne zapisywanie tekstu jest nie tylko efektem ręki wiodącej, lecz i jej współdziałania z ręką nie piszącą. Wskazane jest również ćwiczenie precyzji ruchów każdej z rąk oraz rozwijanie ich współdziałania ze sobą w trakcie wykonywania czynności wymagających ich współpracy.

    Zasada 11: Współdziałanie oka i ręki

    Warunkiem poprawnego zapisu, szybkiego tempa i dobrego poziomu graficznego pisma jest możliwość śledzenia wzrokiem czynności pisania: ruchu ręki i powstającego zapisu. Zaburzenia współdziałania oka i ręki, czyli zaburzenia koordynacji wzrokowo – ruchowej modą wynikać z nieprawidłowego współdziałania ośrodków wzrokowych i motorycznych w korze mózgowej. Konsekwencją takich zaburzeń jest wolne tempo pisania, niski poziom graficzny pisma (dysgrafia) i błędy w pisaniu (dysortografia). Natomiast skrzyżowana lateralizacja oka i ręki może wiązać się również ze specjalnymi trudnościami w czytaniu(dysleksja) i pisaniu (dysortografia), które charakteryzuje określony typ błędów, tj.: pismo lustrzane, odczytywanie wyrazów od końca do początku, czyli od prawej do lewej strony. W tym celu wskazane jest:

  • usprawnianie współdziałania czynności ruchowych lewej ręki z funkcjami wzrokowymi poprzez ćwiczenia rozwijające koordynację wzrokowo – ruchową
  • rozwijanie współdziałania ręki i oka po tej samej stronie ciała, dlatego w przypadku oburęczności G.Berner (Sovak 1962) zaleca usprawnianie ręki znajdującej się po stronie oka dominującego
  • umożliwienie stałego śledzenia wzrokiem czynności pisania przez dziecko leworęczne, co jest możliwe przy zachowaniu poprawnej pozycji ręki piszącej, zeszytu, właściwego położenia palców, uchwytu długopisu

    Zasadniczym problemem pedagogicznym nie są jednak trudności techniczne dziecka leworęcznego, które mijają dość szybko, lecz raczej niepożądane konsekwencje niewłaściwego z nim postępowania wychowawczego. Dlatego program pracy z dzieckiem leworęcznym powinien być formułowany indywidualnie do każdego dziecka na podstawie danych, dotyczących nie tylko jego lateralizacji ale całej osobowości, ponieważ mamy do czynienia z jednostką, której wszystkie aspekty somatyczne, motoryczne i osobowościowe są ze sobą powiązane.

    Bibliografia
    1. Marta Bogdanowicz. "Leworęczność u dzieci", WSiP 1992
    2. Marta Bogdanowicz, "Organizacja i program zajęć dla dzieci leworęcznych", "Wychowanie w przedszkolu" 1/90
    3. Marta Bogdanowicz, "Zasady postępowania z dzieckiem leworęcznym", "Wychowanie w przedszkolu" 10/89.

    Marzanna Orłowska


  • Zaświadczenie online



    numer online: 159 gości

    reklama