Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
1151
rok szkolny
2004/2005

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Zachowania agresywne u dzieci i młodzieży - rozpoznanie i zapobieganie

Agresja - wrogie, zwykle gwałtowne działanie fizjologiczne lub słowne, jedno z następstw frustracji lub wyuczone zachowanie się, służące uzyskiwaniu określonych korzyści; niekiedy utrwalana cecha osobowości wyrażająca się agresywnymi postawami.

Czy zastanawialiśmy się kiedykolwiek nad tym encyklopedycznym określeniem ?

Czy agresja występująca wśród dorosłych ma swoje podłoże w dzieciństwie ?

Często dzieciom i młodzieży zarzuca się obecnie silne odnoszenie wszystkiego do własnej osoby oraz wzrastającą agresywność. Podobnie jak zmieniły się ich społeczne warunki życia, przejawiające się w zmniejszaniu rodzin, kruchości ludzkich związków, również ich możliwości zebrania społecznych doświadczeń zostały zminimalizowane. Wielu osobom z trudnością przychodzi rozwiązanie i utrzymanie pozytywnych kontaktów z innymi ludźmi, włączenie się do grupy, wykazywanie zrozumienia, wycofanie się i konstruktywne radzenie sobie z problemami i konfliktami. Agresywne zachowanie młodego pokolenia odnotowane już było wcześniej. Próbowano je kwalifikować jako najbardziej przeszkadzające postępowanie, na które najtrudniej wywrzeć jakikolwiek wpływ. Tym bardziej zadziwiający jest fakt, że wysiłki zmierzające do opracowania nowych metod i środków zaradczych są oderwane od tych doświadczeń.


REKLAMA

Gdzie tkwi źródło agresywnego zachowania dzieci ?

Według Cz. Kulisiewicza ogromny wpływ na rozwój osobowości młodego człowieka mają tzw. Czynniki społeczno-ekonomiczne, definiując je jako "całokształt tych względnie trwałych warunków materialnych, społecznych, kulturalnych, które powodują niekorzystną sytuację życiową dzieci i młodzieży zarówno w środowisku rodzinnym jak i pozaszkolnym".

Najważniejszą rolę w tym złożonym splocie czynników odgrywa rodzina. Powszechnie uważa się, że tylko pełna rodzina zapewnia dzieciom prawidłowy rozwój. Można tylko częściowo się z tym zgodzić, bowiem rodzina formalnie rozbita, nie zawsze może powodować narastanie trudności wychowawczych. Znacznie częściej pojawiają się one wówczas, gdy formalnie małżeństwa istnieją, zamieszkują razem, ale małżonkowie pozostają w stałym konflikcie.

Jeszcze inaczej jest w rodzinach, które cechuje postawa agresywna. Postawa taka najczęściej pojawia się jako reakcja na trudności dziecka w szkole. Rodzice swoją agresję kierują albo na nauczyciela, podważając jego autorytet w oczach dziecka, albo na władze szkolne, lub co najgorsze, bezpośrednio na dziecko. Bywa ono wtedy karane biciem lub obrzucane wyzwiskami za złe oceny, za uwagi nauczyciela, za niepowodzenia. Dzieci wychowywane w takich rodzinach najczęściej nie uznają autorytetu rodziców, ani autorytetu nauczyciela.

Uczą się także reagować agresją na wystawiane oceny lub krytyczne uwagi. Umiejętności, jakie dzieci i młodzież muszą nabyć, żeby nauczyć się panować nad swoimi agresywnymi impulsami oraz nawiązywać i utrzymywać zadowalające kontakty z innymi ludźmi, nie są prawie w ogóle ćwiczone. Bardzo rzadko przekazywana jest umiejętność i gotowość do praktykowania konstruktywnego, zgodnego, ustępliwego zachowania, które ma na celu przezwyciężanie konfliktów. Dzieciom i młodzieży najczęściej przyswajane jest to, że "powinny znosić nawzajem swoją obecność". Działanie nauczyciela powinno być ukierunkowane na uzyskanie harmonii, w której chodzi raczej o unikanie konfliktów, niż o poważne zajęcie się nimi. Samo pojęcie "agresywność" wywołuje w naszym społeczeństwie bardzo ambiwalentne skojarzenia.

W wielu przypadkach agresja jest nagradzana: "prawdziwi mężczyźni muszą oczywiście podchodzić do różnych spraw w taki właśnie sposób".

Nie bez powodu więc nieopanowane, czasami prowadzące do fizycznych obrażeń awantury są przede wszystkim problemem chłopców i młodych mężczyzn. Świadome ukierunkowane przezwyciężanie pedagogicznymi środkami agresji i wybuchów złości jest niezwykle potrzebne. Nie może przy tym chodzić o - odzwyczajanie dzieci i młodzieży od ich wyrażania. Wściekłość jest stanem wysokiego wewnętrznego napięcia, który zawsze będzie występował i którego nie wolno "dusić" w sobie. Albowiem, kto wciąż trzyma w ryzach swoje uczucia, traci swoją żywotność i nie daje otoczeniu najmniejszej szansy do zareagowania.

Agresja nie jest od razu tym samym co przemoc. Nawet jeśli pojęcie to jest stawiane na równi z celowym niszczeniem albo zachowaniem psychicznego lub fizycznego bólu, agresja dosłownie oznacza "zbliżanie się, atakowanie", w sensie dotykanie, oraz opisuje - energię napędową naszego postępowania. Różnice zdań i interesów muszą zostać wyjaśnione i poruszone w rozmowach - bez wzajemnego unoszenia się i wyrządzania sobie krzywdy.

Dlatego dzieci i młodzież potrzebują naszego wsparcia. Nauczyciele w swojej codziennej pracy stosują różnego rodzaju ćwiczenia i zabawy interakcyjne, jak również zabawy dotyczące sytuacji życia codziennego. Dzięki nim dzieci lepiej rozumieją siebie, dostrzegają i właściwie wyrażają uczucia agresywne, uczą się je przezwyciężać i opanowywać, budują poczucie własnej wartości i silnej tożsamości, nawiązywania nieagresywnych kontaktów, pokojowego rozwiązywania konfliktów.

Sposób, w jaki ludzie radzą sobie ze swoimi uczuciami i uczuciami innych, jest decydującym kryterium przy kreśleniu tego, jak żyją oni ze sobą, jak potrafią się porozumieć.

Grażyna Gaszek


Zaświadczenie online



numer online: 74 gości

reklama