Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
11733
rok szkolny
2014/2015

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Objawy ryzyka dysleksji u dzieci pięcio- i sześcioletnich

Problemy szkolne zakłócają rozwój emocjonalny, funkcjonowanie społeczne, wpływają na neurotyczny rozwój osobowości. Z badań wynika też, że uczniowie z dysleksją mają niską samoocenę, która zwykle prowadzi do wtórnych symptomów psychicznych: poczucia lęku i osamotnienia, nieporadności, niezadowolenia z siebie, braku samoakceptacji, zniechęcenia, niskiej motywacji do działania, skłonności do zmartwień, depresji.

Od nabywania umiejętności czytania, pisania i liczenia rozpoczyna się w wieku przedszkolnym kariera szkolna każdego dziecka. Dlatego też bardzo ważne jest wczesne dostrzeżenie potencjalnych trudności w tym zakresie, czyli wyłonienie dzieci z ryzykiem dysleksji rozwojowej. Dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu rozpoznawane są w szkole, jednak już w wieku przedszkolnym przejawiają pierwsze niepowodzenia szkolne i mogą być trafnie dostrzeżone oraz objęte specjalistyczną pomocą.

Terminu ryzyko dysleksji po raz pierwszy użyła Marta Bogdanowicz, wygłaszając w Gdańsku w 1993 r. referat inaugurujący XI Ogólnopolską Konferencję Polskiego Towarzystwa Dysleksji.


REKLAMA

Ryzyko dysleksji określane jest jako zagrożenie pojawienia się specyficznych trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania. Termin ten odnosi się do dzieci w wieku poniemowlęcym, przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym, u których zaobserwowano deficyty w obrębie zdolności poznawczych: wzrokowo-przestrzennych, słuchowo-językowych oraz motorycznych, mogące leżeć u podstaw problemów z czytaniem i pisaniem. Ważne jest to, że ryzyko dysleksji nie musi oznaczać dysleksji rozwojowej w przyszłości. Odpowiednio ułożona terapia edukacyjna ma szansę zminimalizować lub wyeliminować skutki zaburzeń rozwojowych u wielu dzieci zagrożonych dysleksją.

Diagnoza ryzyka dysleksji u dzieci powinna być rozpoznaniem interdyscyplinarnym postawionym możliwie jak najwcześniej. Przede wszystkim dziecko powinno być poddane kompleksowej diagnozie medycznej. Pediatra w zależności od sytuacji powinien skierować rodziców do lekarzy innych specjalności medycznych (okulisty, laryngologa, foniatry, audiologa, ortodonty, neurologa-psychiatry dziecięcego itp.) mogących wykluczyć u dziecka różne procesy chorobowe, które w późniejszych okresach rozwojowych mogą stanowić przyczyny trudności w czytaniu i pisaniu. Dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym diagnozowane są pod kątem ryzyka dysleksji także przez pedagogów i psychologów zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Specjaliści ci badają poziom rozwoju oraz sprawności poszczególnych funkcji percepcyjno-motorycznych, tj. percepcji i pamięci wzrokowej oraz słuchowej, a także ich koordynacji.

W roku szkolnym 2012/2013 badaniami została objęta grupa 18 dzieci z oddziału przedszkolnego mieszczącego się w Szkole Filialnej w Wiewiórkach. W placówce mieściły się wówczas dwa oddziały zerowe, do których uczęszczały dzieci pięcioletnie i sześcioletnie. Badania odbyły się na początku drugiego semestru. Arkusze Skali Ryzyka Dysleksji zostały wypełnione na podstawie diagnozy wstępnej, wyników obserwacji i analizy dokumentów. Po rozpoczęciu przez dzieci nauki w oddziale zerowym codziennie były obserwowane w różnych sytuacjach wszystkie zachowania poddawane ocenie w skali. Miejscem zamieszkania wszystkich badanych dzieci jest wieś, w tym 10 z nich mieszka w miejscowościach popegeerowskich.

tabela

Kwestionariusz SRD-6, który był narzędziem badawczym, zawiera 21 stwierdzeń, które dotyczą różnych symptomów ryzyka dysleksji. Cyfry na skali wskazują stopień nasilenia symptomów ryzyka dysleksji. Przyjęto stopniowanie ocen: od 1- gdy symptom zaburzeń nie występuje nigdy, 2 - symptom zaburzeń występuje czasami, 3 - występuje często, 4 - dane zachowanie występuje bardzo często, niemal zawsze.

W badanej grupie ogólny wynik braku ryzyka dysleksji osiągnęło 14 dzieci, co daje 78% badanej populacji. U 4 dzieci (22%) wystąpiło pogranicze ryzyka dysleksji. W tym przypadku objawy są o mniejszym nasileniu, ale mogą sugerować wystąpienie w przyszłości trudności w czytaniu i pisaniu na początku nauki szkolnej. Nie stwierdzono przypadków umiarkowanego i wysokiego ryzyka dysleksji.

Głębsza analiza wyników pozwala ustalić w jakich sferach rozwoju dzieci mają największe deficyty. Dobrze rozwinięta motoryka ciała stanowi podstawę optymalnego rozwoju pozostałych funkcji, dlatego tak ważna jest sprawność w jej obrębie. 12, 67% dzieci osiągnęło wynik w normie, u 11% badanej populacji wystąpiło pogranicze dysleksji. Umiarkowane ryzyko dysleksji stwierdzono u 22% przedszkolaków. Dzieci, które osiągnęły stopień umiarkowany oraz z pogranicza ryzyka dysleksji powinny uczestniczyć w zabawach rozwijających sprawność motoryczną, której prawidłowy poziom jest jednym z warunków powodzenia w nauce.


Księgarnia HELION poleca:

Prawidłowy poziom sprawności manualnej jest warunkiem niezakłóconego przebiegu procesu nauki pisania, odpowiada między innymi za właściwe trzymanie narzędzia piszącego, poprawne kreślenie i łączenie liter, precyzję ruchów, właściwe tempo pracy. "Ponadto istnieje zależność pomiędzy poziomem małej motoryki a sprawnością narządów artykulacyjnych w związku z bliską lokalizacją mózgową ośrodków odpowiadających za ich funkcjonowanie i wzajemne nakładanie się pobudzeń "(1)

Za zadania diagnozujące sprawność manualną 61% badanych dzieci uzyskało wynik w normie, 33% - w aspekcie tej sfery jest na pograniczu ryzyka dysleksji, natomiast 6% dzieci ma umiarkowany stopień ryzyka dysleksji. Oznacza to, że u jednego dziecka występują nieprawidłowości, które są symptomami ryzyka dysleksji. Nieco słabsze wyniki uzyskały dzieci za zadania diagnozujące motorykę dużą. Wynik w normie osiągnęło 50% badanych, pogranicze ryzyka - 33%, objawy ryzyka dysleksji występują u 17% badanych (umiarkowane ryzyko).

Kolejną diagnozowaną funkcją było spostrzeganie wzrokowe. Wyniki wskazują, iż 17 dzieci (94%) uzyskało wynik w normie, na pograniczu ryzyka dysleksji w aspekcie funkcji wzrokowej jest jedno dziecko (6% badanej populacji).

Istotny wpływ na opanowanie umiejętności czytania i pisania ma również prawidłowy rozwój komunikacji językowej. Problemy z nabywaniem prymarnego języka mówionego przez dziecko nie pozostają bez wpływu na opanowywanie przez nie języka pisanego. Przedszkolaki, u których obserwuje się niezakończony rozwój mowy lub wady wymowy, należą do grupy ryzyka dysleksji. W badanej grupie 13 dzieci (72%) nie posiada symptomów ryzyka dysleksji w sferze funkcji językowych, u pozostałych dzieci występują objawy ryzyka dysleksji ( 3 dzieci - 17% osiągnęło wynik pogranicza dysleksji, 2 - 11% ma umiarkowany stopień ryzyka dysleksji).

W zadaniach diagnozujących percepcję 13 badanych przedszkolaków (72%) osiągnęło wynik w normie, u 3 (17%) zdiagnozowano objawy z pogranicza ryzyka dysleksji, umiarkowane ryzyko dysleksji występuje u 2 dzieci (11%). Słabsze wyniki dzieci osiągnęły za zadania badające ekspresję. Ujawniły one symptomy mniejszej sprawności językowej w zakresie wypowiadania się. Wyniki wskazują na umiarkowane ryzyko wystąpienia specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu u 33% badanych.

Zadania diagnozujące uwagę wskazują na umiarkowane ryzyko dysleksji u 11% badanych dzieci, aż 61% osiągnęło wynik pogranicza ryzyka dysleksji. 28% przedszkolaków nie posiada symptomów ryzyka dysleksji w badanej sferze.

Jak wynika z przeprowadzonych badań, w grupie badanych dzieci 5- i 6-letnich występują objawy ryzyka dysleksji. W wynikach ogólnych ujawniono nieliczne symptomy ryzyka dysleksji, były to objawy z pogranicza wystąpienia trudności w czytaniu i pisaniu. Analiza wyników szczegółowych wskazuje na istnienie objawów dysharmonijnego rozwoju w poszczególnych sferach rozwoju.

Najwięcej, bo aż 33% badanych dzieci uzyskało wynik wskazujący na umiarkowany stopień ryzyka dysleksji w zadaniach diagnozujących funkcje językowe - ekspresję. Również w zakresie motoryki ciała u 22% dzieci wystąpiły objawy wskazujące na umiarkowane ryzyko dysleksji. Wynik w obszarze umiarkowanego stopnia ryzyka dysleksji sygnalizuje, że należy udzielić dziecku pomocy, której celem byłoby wyeliminowanie stwierdzanych deficytów rozwojowych.

Stwierdzenie wyniku z pogranicza ryzyka dysleksji informuje o potrzebie wnikliwej, systematycznej obserwacji postępów w rozwoju i nabywaniu umiejętności szkolnych. Najwięcej badanych przedszkolaków (61%) uzyskało wynik z pogranicza ryzyka dysleksji w zadaniach diagnozujących uwagę. 33% dzieci ujawniło nieliczne symptomy z pogranicza ryzyka dysleksji w następujących obszarach: motoryka mała i duża.

Wyniki prezentowanych badań mają ważne znaczenie, ponieważ pozwoliły na wstępne rozpoznanie dzieci zagrożonych niepowodzeniami w nauce czytania i pisania. Są też podstawą do podjęcia istotnych decyzji o zastosowaniu właściwych form pomocy.

Od wielu lat mówi się o problemie zagrożenia dysleksją, o powiększającej się liczbie dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu. Skrócenie czasu przygotowania przedszkolaków do podjęcia obowiązku szkolnego oznacza konieczność przygotowania ich do nauki szkolnej w ciągu trzech lat. Dlatego niezmiernie ważne jest wczesne wykrywanie wszystkich problemów wskazujących na występowanie dysfunkcji rozwojowych.

Okres przedszkolny jest istotnym etapem w rozwoju dziecka. Podjęte wówczas działania dają podłoże dalszej edukacji i wychowania dziecka, są podstawą nabywania umiejętności radzenia sobie w nowych sytuacjach. Jednym z istotnych działań dla dalszego rozwoju dziecka i możliwości osiągania przez nie sukcesów edukacyjnych jest wczesna wstępna diagnoza stanu rozwoju spostrzeżeniowego i motorycznego. Dzięki niej istnieje szansa na wykrycie i przewidywanie ewentualnych trudności w nauce czytania i pisania.

Dzieci ryzyka dysleksji powinny, korzystając z pomocy specjalistów, nadrobić opóźnienia rozwojowe jeszcze przed podjęciem nauki szkolnej. Skuteczność działań wspierających jest zależna od tego, jak szybko zostanie zidentyfikowany problem. Trzeba pamiętać, że dziecko ryzyka dysleksji nie musi się stać uczniem dyslektycznym. Wszystko zależy od tego, jak wcześnie zostaną rozpoznane jego potrzeby i nastąpi reakcja na nie, czy uda się zminimalizować nieprawidłowości w rozwoju psychomotorycznym.

 

Przypisy:
1- B. Kurowska, Dziecko ryzyka dysleksji w przedszkolu, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2011, s.94

 

Bibliografia

Bogdanowicz M., Brak pomocy specjalistycznej uczniom z dysleksją - zagrożenia i konsekwencje, "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Dysleksji - Dysleksja ", nr 2 (10), jesień 2011.

Bogdanowicz M., O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu - odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo Popularnonaukowe Linea, Lubin 1995.

Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2005.

Bogdanowicz M., Uczeń z dysleksją w reformującej się szkole, "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Dysleksji - Dysleksja ", nr 1 (9), wiosna 2011.

Brejnak W., Zabłocki K. J., Dysleksja w teorii i praktyce, Warszawski Oddział Towarzystwa Dysleksji, Oddział Terenowy nr 1, Warszawa 1999.

Cieszyńska-Rożek J., Jak pomóc dzieciom zagrożonym dysleksją?, "Bliżej przedszkola ", nr 5, maj 2011.

Górniewicz E., Pedagogiczna diagnoza specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 1994.

Jegier A., Mały uczeń w szkole, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2010.

Kaja B., Diagnoza dysleksji, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2003.

Karczewska J., Kwaśniewska M., Dziecko sześcioletnie w szkole, Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP Spółka z o.o., Kielce 2009.

Krasowicz-Kupis G., Dysleksja rozwojowa. Perspektywa psychologiczna, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2006.

Kurowska B., Dziecko ryzyka dysleksji w przedszkolu, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2011.

Pietrzyk D., Symptomy dysleksji, "Doradca nauczyciela przedszkola ", nr 11/2012, wrzesień 2012.

Rudzińska-Rogoży A., Wspomaganie rozwoju dziecka z ryzyka dysleksji, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2011.

Zbróg Z., Rozwój motoryczny - symptomy możliwych zaburzeń w przyszłej nauce czytania i pisania, "Nauczanie początkowe, kształcenie zintegrowane ", nr 1, 2010/2011.

mgr Jolanta Piech


Zaświadczenie online



numer online: 120 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: