Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
11748
rok szkolny
2014/2015

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wyłączenie spod ochrony autorskoprawnej

Nie każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze podlega ochronie prawno-autorskiej. Zgodnie z art. 1 Prawa autorskiego przedmiotem tego prawa jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Fakt, iż dane dzieło zostanie uznane za utwór, niesie za sobą bardzo wiele konsekwencji, zarówno na gruncie prawa własności intelektualnej (monopol autorski) jak i prawa podatkowego. Jednakże ustawa wyłącza pewne kategorie rezultatów pracy ludzkiego intelektu spod prawa autorskiego. Zgodnie z art. 4 Prawa autroskiego przedmiotu tegoż prawa nie stanowią:akty normatywne lub ich urzędowe projekty, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole, opublikowane opisy patentowe lub ochronne,proste informacje prasowe.Należy od razu zwrócić uwagę na jedną kwestię. Otóż w sytuacji, kiedy np. dokument, wymieniony w art. 4, nie spełnia cech, o których mowa w art. 1 pr. aut., to nie jest on w ogóle utworem i nie pojawia się kwestia jego prawno-autorskiej ochrony. Dopiero gdy taki dokument nabiera cech utworu, to wówczas należy zastanowić się, czy nie należy do którejś z kategorii, o której mowa w art. 4. Jeśli należy, to stanowi on nadal utwór, tyle że nie jest on przedmiotem prawa autorskiego.


REKLAMA

Pierwsze z wymienionych na wstępie są akty normatywne bądź też ich urzędowe projekty.
Akt normatywny to każdy akt zawierający generalne normy skierowane do większej liczby adresatów. Będą to więc ustawy, rozporządzenia, zarządzenia, ale także porozumienia normatywne (zbiorowe układy pracy, instrukcje). Nie ma znaczenia ich ranga, zakres terytorialny (chodzi tu więc również o akty prawa miejscowego, obowiązujące jedynie na terytorium jednostki samorządu terytorialnego, np. uchwały rady gminy), jak i fakt ich urzędowej promulgacji czy publikacji. Nawet późniejsze wycofanie projektów aktów normatywnych (np. przez partię polityczną) nie powoduje przywrócenia ochrony prawno-autorskiej. Orzecznictwo uznało za akty normatywne także: regulamin miejscowej służby telefonicznej, plan zagospodarowania przestrzennego, zarządzenia prezesa NBP, instrukcje i pisma okólne ministra finansów. Tłumaczenia aktów prawnych są natomiast przedmiotem ochrony, chyba że chodzi o tłumaczenia urzędowe (np. konwencje międzynarodowe). Wreszcie, zbiory aktów prawnych, komentarze i omówienia pozostają poza zakresem art. 4 i są przedmiotem prawa autorskiego.Wyłączenie aktów spod ochrony praw autorskich tekstów aktów normatywnych i ich projektów jest ze wszech miar uzasadnione- bez tego trudno sobie wyobrazić możliwość poznania prawa, bądź co bądź dotyczącego wszystkich obywateli.Tekst aktu prawnego może być rozpowszechniany i wykorzystany przez obywateli i instytucje w sposób praktycznie dowolny. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, również to podlega pewnym reglamentacjom. Po pierwsze dosyć niejasne jest stanowisko samodzielnie tworzonych tekstów jednolitych aktów prawnych (oficjalne teksty jednolite ogłaszane przez Marszałka Sejmu nie budzą wątpliwości). Uaktualnianie aktu prawnego wiąże się z określonym nakładem prac - ich efekt nie stanowi co prawda utworu- podlega ochronie jako baza danych.Po drugie- należy zwrócić uwagę, iż tekst ustawy przetworzony w inny sposób może korzystać z ww. ochrony. Dotyczy to w szczególności tytułów nadawanych określonym artykułom (np. kodeksów) wydawanych w formie drukowanej przez wiele wydawnictw.

Dokumenty urzędowe to pojęcie, które dość często występuje w przepisach procedury administracyjnej, cywilnej jak i karnej. Art. 76 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego mówi o "dokumentach urzędowych, sporządzonych w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe". Z kolei wedle art. 115 §14 Kodeksu karnego dokumentem jest "każdy przedmiot lub zapis na komputerowym nośniku informacji, z którym związane jest określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne" (chodzi tutaj o każdy dokument, nie tylko urzędowy). Wreszcie, z art. 244 §1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego wynika, iż dokument jest urzędowy wtedy, gdy został on wydany przez organy państwowe w zakresie służących im kompetencji albo organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie poruczonych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji państwowej. Wyłączenie dotyczy również zagranicznych dokumentów urzędowych (art. 1138 K.p.c.).Chodzi tutaj więc o decyzje administracyjne, orzeczenia sądowe, akta stanu cywilnego, zaświadczenia, formularze, uzasadnienia orzeczeń sądowych i administracyjnych, interpretacje przepisów podatkowych wydawane przez ministra finansów, decyzje podatkowe, obwieszczenia, pouczenia, komunikaty.


REKLAMA

Do urzędowych znaków i symboli zaliczyć należy np. znaki drogowe, znaki jakości, promocyjne, odznaczenia, ordery, odznaki służbowe, stemple, herby jednostek administracyjnych czy miejscowości, symbole urzędowe, czy oznaczenia międzynarodowe, flagi, logo państwowych organizacji krajowych czy instytucji międzynarodowych, czy np. - co ciekawe - hejnały muzyczne. Spory powstają na tle środków płatniczych, w szczególności np. monet okolicznościowych czy znaczków pocztowych.

Opublikowane opisy patentowe lub ochronne można równie dobrze kwalifikować jako materiały urzędowe. Opis patentowy, opis zarejestrowanego wzoru użytkowego lub zdobniczego traci jednak ochronę dopiero po dokonaniu publikacji. Jest to zwykle pierwsza publikacja wymienionych dokumentów przez Urząd Patentowy, w trybie ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej. Przepis ten nie dotyczy natomiast opisów znaków towarowych, które same w sobie mogą również być przedmiotem prawa autorskiego, niezależnie od ich rejestracji w Urzędzie (np. znak graficzny - logo, którego zaprojektowanie wymagało twórczego nakładu pracy).

Do materiałów urzędowych należy zaliczyć wszystko, co - nie będąc "dokumentem" - jest "urzędowe", wszelki materiał pochodzący od urzędu albo dotyczący sprawy urzędowej albo też powstały w rezultacie procedury urzędowej (tj. urząd jest za nie odpowiedzialny). Tutaj wymienia się uzasadnienia aktów prawnych, druki, formularze, wzory pism, pytania egzaminacyjne.

Dla praktyki jest to niezwykle istotne. Skoro bowiem np. orzeczenia sądowe wraz z uzasadnieniami nie są przedmiotem prawa autorskiego, to legalne jest ich publikowanie np. na internetowych serwisach informacyjnych, przykładowo w dziale "aktualności" czy "orzecznictwo" (o ile zostały one wcześniej udostępnione). Natomiast glosy do orzeczeń sądowych napisane przez przedstawicieli nauki prawa podlegają już prawno-autorskiej ochronie i nie mogą być publikowane wraz z orzeczeniem bez zgody autora. Również skoro np.interpretacje przepisów podatkowych i decyzje podatkowe objęte są wyłączeniem, to nie ma przeszkód prawnych, by stworzyć np. serwis poświęcony problematyce prawno-podatkowej, na którym będą zamieszczane - w formie elektronicznej - takie dokumenty. Często powstają wątpliwości, czy dany utwór powinien być uznany za materiał urzędowy. Dotyczą one np. Polskich Norm. Zgadzam się tutaj ze stanowiskiem J. Barty, iż nie są one przedmiotem prawa autorskiego, co znacznie ułatwia korzystanie z nich i czyni możliwym swobodne rozpowszechnianie. Nie są również chronione raporty i opinie biegłych rewidentów, jako że powstają one w rezultacie zastosowania swoistej procedury urzędowej. Natomiast w pełni zaaprobować trzeba pogląd, iż są przedmiotem prawa autorskiego pisma procesowe przygotowywane przez np. prawnika w toku postępowania sądowego czy administracyjnego, np. pozwy, apelacje, skargi administracyjne czy kasacyjne (o ile oczywiście można w nich zauważyć pewien wkład twórczej pracy). Również opinie prawne czy projekty umów, niezależnie od tego, czy ich adresatem (stroną) jest podmiot publiczny ("urzędowy") czy niepubliczny, podlegają - moim zdaniem - ochronie, jeśli ich sporządzenie zostało zlecone prywatnej firmę (np. kancelarii), ponieważ wówczas to prywatna firma, a nie urząd (adresat opinii, strona umowy) jest odpowiedzialny za ich przygotowanie.

Pod pojęciem prostych informacji prasowych należy rozumieć materiały prasowe niewykazujące cech oryginalności, informujące jedynie o pewnych zdarzeniach, nieopatrzone żadną indywidualną oceną, ani też komentarzem. Charakter taki przypisuje się zazwyczaj komunikatom pogodowym, informacją o imprezach kulturalnych oraz sportowych, repertuarze kin i teatrów, notowaniom giełdowym i walutowym, kronikom wypadków, itp. Interpretację tego pojęcia ułatwia często wykładnia celowościowa oraz odwołanie się do treści innych przepisów prawnych.
Celem regulacji zawartej w art. 4 pkt 4, jest zapobieganie sytuacjom monopolu informacyjnego w związku z powoływaniem się ochronę wypływającą z prawa autorskiego. Trzeba zaznaczyć, że pod pojęciem "informacji prasowych" nie należy rozumieć tylko i wyłącznie komunikatów ogłoszonych w prasie drukowanej, ale także podanie ich w radiu oraz telewizji, jak też przez inne media, które zostały objęte zakresem pojęcia "prasa" w ustawie - Prawo prasowe (art. 7 ust. 2 pkt 1).

Wyłączenie spod ochrony autorskoprawnej pomysłów miało zapobiec monopolizacji myśli człowieka, które powinny stanowić dobro publiczne, przynajmniej z punktu widzenia prawa autorskiego. Przy przyjęciu przeciwnego założenia można by się domagać ochrony każdej praktycznie formy aktywności ludzkiej, z powołaniem się na rzeczywiste czy też urojone pierwszeństwo. Wskazania jednak wymaga, iż mimo, że koncepcje nie podlegają w zasadzie ochronie autorskoprawnej, to nie wyłącza to jednak ich ewentualnej ochrony na zasadach ogólnych prawa cywilnego.

Bibliografia:

1. Orzeczenie TK z 07.06.1989 r. U 15/88, OTK 1989, s. 138-151.
2. Orzeczenie Sn z 25.10.1972 r. OSPiKA 1975 r. Nr 9, poz. 203.
3. J. Barta [w:] J. Barta, R. Markiewicz i in.: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2001, wyd. II, komentarz do art. 4. teza
4. Wyrok NSA z 19.02.1997 r., powołany wyżej.
5. J. Barta: Teza 9 [w:] J. Barta, R. Markiewicz i in., op. cit.
6. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176.

Ismena Bobel


Zaświadczenie online



numer online: 101 gości

reklama