Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
11764
rok szkolny
2015/2016

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Psychologiczne aspekty funkcjonowania w szkole dzieci przewlekle chorych

Praca w szkole każdego dnia stawia przed nami - nauczycielami - oprócz wyzwań dydaktycznych i wychowawczych, również i te związane z niesieniem pomocy choremu przewlekle uczniowi. Na początku może pojawić się strach i pytania: jak mogę mu pomóc? Co powinnam/ powinienem w danej sytuacji zrobić? Jesteśmy tylko ludźmi, nie bójmy przyznać się do paniki, która ogarnia nas gdy stajemy w obliczu np. ataku astmy czy utraty przytomności przez ucznia. Oto kilka słów objaśnień niektórych często występujących przewlekłych chorób u dzieci oraz możliwości pomocy jaką możemy udzielić poszkodowanemu uczniowi.


REKLAMA

Cukrzyca to "grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi), wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny (jedyny hormon powodujący obniżenie poziomu glukozy we krwi). Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych". W chwili obecnej wśród dzieci i młodzieży chorych na cukrzycę w Polsce dominuje (około 90%) cukrzyca typu 1 - ten typ cukrzycy ma podłoże genetyczne oraz autoimmunologiczne. Pozostałe 10% pacjentów choruje na inne typy cukrzycy, np. cukrzycę typu 2. Cukrzyca typu 2 w polskiej populacji wieku rozwojowego nie stanowi jeszcze tak ogromnego problemu medycznego i społecznego jak ma to miejsce np. w Stanach Zjednoczonych. Jeżeli nie uda się jednak zahamować narastającej tendencji do występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci, to taka sytuacja może zaistnieć również w Polsce. Środowisko szkolne, wspólnie z pracownikami służby zdrowia i mediami, ma ważny i istotny udział w promowaniu zachowań prozdrowotnych. Leczenie pacjenta z cukrzycą typu 1 składa się z trzech zasadniczych elementów:
1. Insulinoterapii - czyli podawania podskórnie insuliny;
2. Zdrowego odżywiania opartego na obliczaniu kaloryczności posiłków oraz ilości zawartych w nich węglowodanów;
3. Właściwie zaplanowanego i realizowanego wysiłku fizycznego.
W chwili obecnej, w warunkach pozaszpitalnych, jedynym skutecznym sposobem podawania insuliny jest wstrzykiwanie jej do podskórnej tkanki tłuszczowej. Można to zrobić przy pomocy: igły i strzykawki (obecnie bardzo rzadko), wstrzykiwaczy typu "pen" (najczęściej) lub osobistej pompy insulinowej (coraz częściej). Należy poprosić rodziców chorego dziecka, aby pokazali jak wygląda jej/jego pompa i jak się ją obsługuje. Warto, aby rodzice dostarczyli pisemną instrukcję, która pomoże nauczycielowi wykonać najprostsze operacje na pompie: jak ją zatrzymać, jak włączyć, jak podać insulinę.
Niekiedy u dziecka występują ostre powikłania cukrzycy w postaci HIPOGLIKEMII (niedocukrzenia) lub HIPERGLIKEMII (wysokiego poziomu glukozy we krwi).

HIPOGLIKEMIA (niedocukrzenie)
Jest to niebezpieczna sytuacja, która wymaga natychmiastowego działania. Niedocukrzenie to krytyczny spadek poziomu glukozy we krwi, który stwarza realne zagrożenie dla organizmu. Właściwe i szybkie postępowanie zabezpiecza pacjenta przed ciężkim niedocukrzeniem, które jest stanem zagrożenia życia.

Objawy hipoglikemii

  • bladość skóry,
  • nadmierna potliwość,
  • drżenie rąk,
  • ból głowy,
  • ból brzucha,
  • tachykardia (szybkie bicie serca),
  • chwiejność emocjonalna, nadpobudliwość, niepokój,
  • nietypowe dla dziecka zachowanie / nagła zmiana nastroju,
  • napady agresji lub wesołkowatości przypominające stan upojenia alkoholowego,
  • ziewanie/senność,
  • zaburzenia mowy, widzenia i równowagi,
  • zmiana charakteru pisma,
  • uczeń staje się niegrzeczny, a nawet agresywny,
  • uczeń nielogicznie odpowiada na zadawane pytania,
  • kontakt ucznia z otoczeniem jest utrudniony lub uczeń traci przytomność (śpiączka),
  • drgawki.


    REKLAMA

    W Hipoglikemii lekkiej kiedy dziecko jest przytomne, w pełnym kontakcie, współpracuje z nami, spełnia polecenia). Dziecko starsze, dobrze znające swoją chorobę, umie sobie samo pomóc w takiej sytuacji nie zwalnia to jednak Nauczyciela od konieczności nadzorowania działań dziecka! Należy pamiętać, że Najszybciej poziom cukru we krwi, w przypadku stwierdzenia hipoglikemii, podnoszą węglowodany proste zawarte w: soku owocowym, coca-coli, cukrze spożywczym rozpuszczonym w wodzie lub herbacie, glukoza w tabletkach lub płynny miód.
    W celu leczenia hipoglikemii NIE wolno zastępować węglowodanów prostych słodyczami zawierającymi tłuszcze np. czekoladą, batonikiem Snickers, cukierkiem czekoladowym - ponieważ utrudniają one wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego.

    W Hipoglikemii ciężkiej (dziecko jest nieprzytomne, nie ma z nim żadnego kontaktu, nie reaguje na żadne bodźce, może mieć drgawki). Dziecku, które jest nieprzytomne NIE WOLNOPODAWAĆ NICZEGO DO PICIA ANI DO JEDZENIA DO UST! (istnieje ryzyko, że się zachłyśnie lub udusi).

    Co należy zrobić:

  • ułożyć dziecko na boku,
  • wstrzyknąć domięśniowo glukagon (patrz niżej). Zastrzyk z glukagonem może podać pielęgniarka szkolna, ale możesz to zrobić sam - jest to zastrzyk ratujący życie,
  • wezwać pogotowie ratunkowe,
  • skontaktować się z rodzicami dziecka,
  • po podaniu glukagonu dziecko powinno odzyskać przytomność po kilkunastu minutach. Glukagon to hormon wytwarzany u każdego człowieka w komórkach alfa w trzustce. Przeciwnie do insuliny, w wyniku jego działania dochodzi do wzrostu stężenie glukozy we krwi,
  • dopiero, gdy dziecko odzyska przytomność i będzie w dobrym kontakcie można mu podać węglowodany doustnie (sok, coca-cola, tabletka glukozy).

    HIPERGLIKEMIA jest to druga z niebezpiecznych sytuacji dotyczących leczenia dziecka z cukrzycą typu 1. Bardzo wysoki poziom glukozy we krwi utrzymujący się przez dłuższy czas, może doprowadzić do rozwoju kwasicy cukrzycowej, która jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

    Objawy hiperglikemii:

  • wzmożone pragnienie (polidypsja) oraz potrzeba częstego oddawania moczu (poliuria),
  • rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji,
  • złe samopoczucie, osłabienie, przygnębienie, apatia. Jeśli do ww. objawów dołączą:
  • ból głowy,
  • ból brzucha,
  • nudności i wymioty,
  • ciężki oddech (tzw. "oddech kwasiczy"), może to świadczyć o rozwoju kwasicy cukrzycowej. Należy wtedy bezzwłocznie:
  • zbadać poziom glukozy na glukometrze,
  • sprawdzić czy w moczu obecna jest glukoza i ciała ketonowe,
  • skontaktować się z pielęgniarką oraz rodzicami.

    W przypadku znacznej hiperglikemii ważne są trzy elementy: podanie insuliny, uzupełnianie płynów oraz samokontrola. Ilość insuliny, którą należy podać w celu obniżenia poziomu glukozy jest indywidualna dla każdego chorego dziecka. Rodzice powinni przekazać Wychowawcy pisemną informację na ten temat Dziecko powinno dużo pić (ilość płynów zależy od wieku!), przeciętnie 1 litr w okresie 1,5-2 godzin. Najlepszym płynem jest niegazowana woda mineralna. Po okresie około 1 godziny od podania korekcyjnej dawki insuliny należy dokonać kontrolnego pomiaru glikemii (stężenie glukozy powinno zacząć się obniżać).

    Cukrzyca jest chorobą, której jeszcze nie można całkowicie wyleczyć, ale można ją leczyć tak skutecznie, że pozwala człowiekowi żyć swobodnie. Dziecko z cukrzycą jest takie samo jak inne dzieci. Powinno brać udział w każdej aktywności, tak jak jego rówieśnik nie-diabetyk, mieć te same prawa i obowiązki. Ono nie mysli przede wszystkim o chorobie, ale o rzeczach, zadaniach, radościach i problemach typowych dla wszystkich dzieci w jego wieku.

    Wsparcie ze strony nauczyciela pozwala dziecku z cukrzycą na uzyskanie lepszej autonomii, wzrostu odpowiedzialności i zaufania do siebie oraz nauczenia się samodzielnego rozwiązywania problemów. Najlepsza i najodpowiedniejsza jest taka strategia wychowania, aby dziecko z cukrzycą miało możliwość przygotowania się do życia takiego samego, jakie prowadzą jego rówieśnicy

    Pracując z klasą, w której jest uczeń z cukrzycą przede wszystkim należy zaznajomić uczniów z problematyką cukrzycy. Można zorganizować w klasie lekcje dotyczące cukrzycy. Zaprosić lekarza, pielęgniarkę z centrum diabetologicznego. lub to właśnie dziecko (lub rodzic) może pomóc poprowadzić lekcję. Uczeń może opowiedzieć klasie, jak wygląda jego dzień z cukrzycą. Podczas pobytu dziecka w szpitalu należy dbać o jego stały kontakt z klasą (odwiedziny, telefony, sms-y, listy, dostarczanie lekcji itd.). To mu pozwoli szybko i bez stresu dołączyć do grupy oraz kontynuować bez problemów naukę po powrocie do szkoły.

    Hemofilia jest wrodzoną skazą krwotoczną związaną z niedoborem czynnika VIII lub IX krzepnięcia krwi. W zależności od tego wyróżniamy hemofilię A lub B. Objawy hemofilii A i B są takie same a ich nasilenie uzależnione od stopnia niedoboru czynnika VIII lub IX. Chorują prawie wyłącznie chłopcy. Podstawowym lekiem jest koncentrat czynnika krzepnięcia krwi VIII lub IX odpowiednio dla chorych na hemofilię A lub B. Koncentrat podaje się dożylnie. Dziecko chore na hemofilię rozwija się prawidłowo. Przebyte krwawienia śródstawowe mogą powodować jednakże czasowe lub trwałe zaburzenia w poruszaniu się, np. utykanie, trudności w noszeniu tornistra, czy nawet w pisaniu. W ciężkich przypadkach hemofilii krwawienia mogą być przyczyną zniekształceń stawów, zaburzeń ich ruchomości i przykurczów. Czasami dziecko może używać kul łokciowych lub nawet wózka inwalidzkiego. Dziecko, które przebyło krwawienie do mózgu może wykazywać zaburzenia rozwoju ruchowego i umysłowego. Zaburzenia te są zwykle trwałe, chociaż dzięki ćwiczeniom rehabilitacyjnym może dojść z czasem do znacznego usprawnienia ruchowego. W następstwie krwawienia śródczaszkowego może wystąpić również padaczka, która będzie wymagać leczenia przeciwdrgawkowego. Często jednak nie widać żadnych zaburzeń narządu ruchu i dziecko nie różni się zewnętrznie od zdrowego rówieśnika.

    Czego nauczyciel może się spodziewać na terenie szkoły, na co ma zwracać uwagę?
    Otóż u dziecka mogą wystąpić nagłe dolegliwości bólowe ze strony kończyn dolnych lub górnych, bóle brzucha lub głowy, wymioty, krwawienie z jamy ustnej lub nosa. Należy wtedy położyć dziecko w wygodnej dla niego pozycji, ustalić stopień nasilenia dolegliwości i przyczynę (uraz?). Konieczne zwykle jest podanie koncentratu czynnika krzepnięcia (dożylne), jeśli to możliwe w szkole lub w domu dziecka albo w szpitalu, po zawiadomieniu i sprowadzeniu jednego z rodziców. W przypadku krwawienia z nosa należy posadzić dziecko z głową lekko pochyloną do przodu, oziębić czoło i mocno zacisnąć palcem z zewnątrz przez chusteczkę światło przewodu nosowego na 5-10 minut.
    Nadmierna senność, zaburzenia kontaktu z otoczeniem, zaburzenia mowy są niezwykle rzadkie i zwykle związane z krwawieniem do mózgu. Wymagają wobec tego natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego. Informacja o chorobie dziecka powinna być przekazana wszystkim nauczycielom i uczniom. Dzieci w klasie w sposób dla nich przystępny powinny zostać poinformowane, że takie zachowania jak bicie, kopanie, podstawienie nogi (co może spowodować bolesne krwawienia wewnętrzne), mogą być groźne dla chorego kolegi, a nawet spowodować zagrożenie życia. Powinny wiedzieć jak mogą mu pomóc (zawiadomić nauczyciela o dolegliwościach bólowych kolegi, pomóc w uzupełnieniu ewentualnych zaległości w nauce przy dłuższych nieobecnościach). Nie należy jednak wzbudzać w nich litości dla chorego. Nie należy chorego dziecka izolować, zostawiać go w klasie na przerwie, aby nie zrobił mu ktoś krzywdy. Dziecko chore na hemofilię nie jest ze szkła i większość form normalnej aktywności nie jest dla niego niebezpieczna. Można raczej wskazać bezpieczne pomieszczenie dla całej klasy w czasie przerwy, np. nie bardzo zatłoczony korytarz czy salę.

    Astma oskrzelowa jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu oddechowego u dzieci. Na przestrzeni ostatnich lat zaobserwowano znaczny wzrost liczby osób mających objawy uczuleniowe, a astma u dzieci najczęściej ma właśnie podłoże alergiczne. W najnowszych badaniach epidemiologicznych przeprowadzonych w naszym kraju u blisko 40% ludzi stwierdzono objawy chorób alergicznych, a ponad 10% miało astmę oskrzelową.
    Jednym z podstawowych objawów astmy oskrzelowej jest duszność. Duszność to subiektywne uczucie braku powietrza spowodowane trudnościami w jego swobodnym przechodzeniu przez zwężone drogi oddechowe Dziecko z astmą oskrzelową wymaga zazwyczaj leczenia różnymi lekami w zależności od stopnia zaawansowania choroby. Ponieważ astma jest chorobą związaną z toczącym się w oskrzelach przewlekłym procesem zapalnym, dzieci najczęściej wymagają stałego, regularnego podawania leków. Tylko regularne leczenie przeciwzapalne gwarantuje zmniejszenie ryzyka występowania zaostrzeń choroby.
    W przypadku wystąpienia napadu astmy w szkole nauczyciel powinien podać dziecku 2 wdechy leku wziewnego przez komorę pośrednią z maską lub ustnikiem jeśli to możliwe) w odstępie 10-20 sekund.

  • WEZWAĆ POGOTOWIE RATUNKOWE.
  • Pozwolić dziecku odpocząć i przyjąć dowolną pozycję ciała.
  • Nie należy zmuszać dziecka do położenia się (w czasie napadu duszności zazwyczaj dziecko woli siedzieć i podpierać się rękami).
  • Należy zachować spokój i zachęcać dziecko do spokojnego oddychania
  • Uważnie obserwować dziecko i nigdy nie pozostawiać go bez opieki osoby dorosłej.
  • Skontaktować się z rodzicami dziecka.
  • Co 10 minut oceniać stan dziecka. Jeśli duszność się nie zmniejsza należy podać kolejne 2 dawki leku wziewnego i powtarzać tę procedurę aż do przybycia pogotowia.

    W typowym przebiegu astmy oskrzelowej wyróżnia się okresy remisji i zaostrzeń choroby. Zaostrzenie astmy wiąże się z koniecznością zwiększenia dawek leków, nierzadko pozostania w domu, a czasem nawet hospitalizacją. W czasie zaostrzenia dochodzi do skurczu oskrzeli, nadprodukcji wydzieliny w drogach oddechowych co skutkuje nasilonym kaszlem oraz uczuciem różnego stopnia duszności. Duszność natomiast zwykle wiąże się z uczuciem lęku, poczuciem zagrożenia życia. Nasilony kaszel zaburza zwykłe, codzienne funkcjonowanie, a także jest przyczyną częstych nocnych wybudzeń. Doprowadza więc do zaburzeń jakości i długości snu. U dzieci takie zaburzenia snu mogą powodować senność w trakcie zajęć w szkole, trudności w koncentracji uwagi oraz częstą absencję szkolną. W wyniku tego dziecko osiąga gorsze wyniki w nauce, mimo takiego samego, a nierzadko większego nakładu pracy. Sytuacja taka wzbudza w chorym dziecku poczucie niesprawiedliwości, rozżalenia, często doprowadzając do zaniechania i odrzucenia obowiązków szkolnych.

    W szkole zaleca się:

  • częste wietrzenie sal lekcyjnych, zwłaszcza, gdy uczniowie pracują z substancjami chemicznymi, pyłami (lekcje plastyki) czy elementami organicznymi (lekcje biologii)
  • dziecko, które ma objawy po wysiłku, powinno przed lekcją wychowania fizycznego przyjąć dodatkowy lek, który zapobiegnie wystąpieniu objawów w czasie wysiłku - ważne, aby nauczyciel zapytał dziecko czy lek został przyjęty
  • ćwiczenia fizyczne należy zaczynać od rozgrzewki
  • w przypadku wystąpienia u dziecka objawów duszności należy: przerwać wykonywanie wysiłku i pozwolić dziecku zażyć środek rozkurczowy (dziecko powinno mieć lek przy sobie lub powinien być w szkolnym gabinecie lekarskim.

    Reasumując, należy pamiętać, iż każda choroba przewlekła ma swoją specyfikę, odmienny przebieg, skutki i rokowanie. Wpływa na rozwój dziecka i jego funkcjonowanie w szkole i w domu. Rodzice, lekarze i nauczyciele stale współpracując ze sobą mogą wymieniać bieżące informacje na temat stanu zdrowia dziecka, jego samopoczucia oraz czekających je zabiegów, a także na temat postępów w nauce, wychowaniu, sukcesów i ewentualnych trudności dziecka w szkole i w domu. Dzięki temu łatwiej jest im ustalić wspólny plan działania i pomocy dziecku oraz wspierać się wzajemnie w jego realizacji. Rodzice z większym zaufaniem powierzą szkole i nauczycielowi swoje dziecko, a nauczyciel z większą pewnością i spokojem będzie mógł się nim zająć i zaopiekować na terenie szkoły. Wzajemne kontakty pomiędzy przedszkolem, szkołą i rodzicami powinny być stałe i systematyczne, oparte na zaufaniu, spokojnej, wzajemnej wymianie informacji oraz współpracy i zrozumieniu. Współpraca nauczyciela z rodzicami chorego dziecka jest nie tylko ważna, ale i konieczna. Powinna trwać przez cały okres nauki dziecka w szkole.

    Bibliografia: www.ore.edu.pl

    Monika Mach


  • Zaświadczenie online



    numer online: 129 gości

    reklama