Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
13024
rok szkolny
2018/2019

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Twórczość dziecka

Artykuł na temat twórczości małego dziecka opieram na podstawie mojej pracy z dziećmi, ich obserwacji oraz własnych zawodowych doświadczeń. Jestem nauczycielem wychowania przedszkolnego, nauczycielem- terapeutą i wychowawcą. Rodzice, wychowawcy i nauczyciele wychowania przedszkolnego mają znamienny wpływ na rozwój i wychowanie, ponieważ znają psychikę oraz cechy twórczości swego dziecka czy wychowanka. Doświadczony pedagog wie, że kształtowanie postaw twórczych ma ogromny wpływ na umiejętność pokonywania trudności i osiągniecie sukcesów. Każde dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach. Posiada również potencjalną wybitną inteligencją, zadatki na rozwijanie wielkiej twórczości oraz ogromny talent. Trzeba, zatem stworzyć mu możliwości ich maksymalnego rozwoju. Takie zadanie stoi przed nauczycielami nauczania przedszkolnego. C.Freinet uważał, że "aby dziecko mogło rozwinąć swoją osobowość należy stworzyć środowisko dające mu możliwość wyboru środków kształcących jego twórcze siły w ramach pewnej racjonalnej wspólnoty (...) Freinet upatruje główne zadanie wychowania w rozwinięciu aktywności dziecka za pomocą "doświadczenia poszukującego, tzn. polegającego na wchodzeniu przez dziecko w bezpośrednią styczność ze światem, powolnym poznawaniu go i osobistym ustosunkowaniu się do niego. Rozwijanie tego zadania możliwe jest jedynie w specjalnym otoczeniu, które umożliwia dziecku zaspokojenie potrzeby obserwacji, zabawy, pracy. Odejście od przyjętych schematów i prostych propozycji dla twórczego nauczyciela nie stanowi wielkiego wysiłku a przynosi zadawalające rezultaty. Nie cieszą, bowiem identyczne rzędy takich samych prac zamieszczane w galeriach przedszkolnych, a ograniczanie dziecka do z góry narzuconego schematu jest zasadniczym błędem wychowawczym. Planowanie twórczych działań edukacyjnych z dzieckiem w przedszkolu proponuje rozpocząć od przyjęcia strategii rozwoju zdolności twórczych, tak by przeprowadzić dziecko krętą ścieżką od myślenia dedukcyjnego po trudną sztukę myślenia metaforycznego. W dzisiejszych czasach w tradycyjnych przedszkolach brak jest miejsca na rozwijanie twórczości dziecka, ponieważ nauczyciele skupieni są na realizowaniu podstawy programowej. Podczas pracy z dziećmi widać wyraźnie, że każdy wytwór dziecka jest bezpośrednim odzwierciedleniem przeobrażeń dokonujących się w jego wnętrzu.


REKLAMA

Twórcza praca dziecka wymaga szczególnej atmosfery emocjonalnej, swobodnej i pozbawionej nerwowości, którą tworzy nauczyciel wspólnie z dziećmi. Takiej atmosfery brakuje w polskich tradycyjnych przedszkolach. Prym wiedzie za to schematyzm i brak elastyczności, które są zabójcze dla każdej metody twórczej. Według Piageta "zrozumieć, znaczy wynaleźć". Wiedza staje się naszą własnością, bo "rekonstruujemy ja w trakcie twórczych akcji umysłu". Einstein, który wierzył, że elastyczne myślenie jest kluczem do uczenia się powiedział dawno temu: "Postawić nowe pytania, podnieść nowy problem, rozważyć stary problem pod innych kątem, to wszystko wymaga twórczej wyobraźni i pozwala rzeczywiście postąpić do przodu". Oliver Wendell Holmes napisał "umysł, który objął nową idee, nigdy nie wróci do poprzednich rozmiarów". Zatem wynika jasno z powyższych rozważań, ze każde uczenie się wymaga twórczego podejścia. W codziennej pracy z dziećmi zrozumiałam, że dzieci posiadają bogatą, twórczą wyobraźnię, dużą spostrzegawczość, co pozwala łatwo rozwijać ich zdolności. Jeżeli ta skłonność nie została w jakikolwiek sposób skrępowana, dojrzewają zgodnie z rozwojem ich umysłu. Twórczość dziecka ma swoisty charakter, jest zagadnieniem złożonym, choć nie można jej zmienić ani poprawić. Różne rodzaje twórczości zachęcają do tworzenia. Plastyka wypowiada się za pomocą kształtu i barwy. Muzyka za pomocą dźwięku a twórczość literacka za pomocą słowa. Nie wystarczy jednak materiał do tworzenia: glina, wiersz czy farba. Musi zaistnieć w umyśle dziecka pewien magazyn wyjściowy jego doświadczeń wizualnych po to, aby mogło ono swobodnie czerpać, wybierać, wyobrażać sobie nowe układy obrazu. Tadeusz Marciniak pisze: Należy rozszerzać doświadczenia dziecka, jeżeli chcemy stworzyć w stopniu dostatecznym trwałe podstawy dla twórczej działalności dziecka. Im więcej ono widziało, słyszało, przeżyło, im większą ilością elementów rzeczywistości rozporządza w swoich doświadczeniach, tym lepsze i produktywniejsze w innych warunkach będzie działanie jego wyobraźni. Postać nauczyciela, ma zachęcać dzieci do tworzenia oraz współdziała z nimi. Konfucjusz napisał tak, "kiedy naucza człowiek roztropny, prowadzi uczniów, ale nie ciągnie za sobą; przynagla, żeby podążali naprzód, lecz nie stoi nad nimi; otwiera przed nimi drogę, ale nie wiezie ich do celu". Zadaniem prowadzącego zajęcia jest popieranie wszelkich form eksperymentalnych i dyskretne czuwanie nad samodzielną aktywność spontaniczną pracą ucznia. Do samodzielnej pracy nawoływała Montessorii ze swym hasłem przewodnim "pomóż mi zrobić to samemu".


REKLAMA

Twórcza aktywność dziecka wynika z potrzeby wyrażania siebie, swoich myśli, uczuć i przeżyć, ponieważ dziecko ma w sobie naturalną potrzebę wyrażania sobie samemu i innym tego, co myśli, co czuje. L.Staff pisał: "Jedyna godna rzecz na świecie: twórczość a szczyt twórczości to tworzenie siebie". Aby dziecko mogło wyzwolić swój wewnętrzny świat posługiwać się właściwymi mu sposobami ekspresji słowem mówionym, aktywnością plastyczną i muzyczną trzeba stworzyć możliwości do uzewnętrzniania tego, co pragnie wyrazić i nigdy nie należy zmuszać, aby pracowało "pod dyktando". W twórczości należy pozwolić na "dziecięcą logikę artystyczną". Nie ingerować i narzucać "dorosłych schematów". Ważne, by rozwijać sztukę dziecka tak, aby jej nie zabić z całym szacunkiem dla jego wyobraźni. Adam Kilian – artysta – grafik, kawaler Orderu Uśmiechu, nagrodzony za twórczość dla dzieci i młodzieży przez Prezydenta RP powiedział tak: "dzieci trzeba kształcić, wyrabiać w nich smak..." Ten smak będzie potrzebny w dorosłym życiu. Wiek przedszkolny jest najlepszym momentem na podjęcie stymulacji twórczego rozwoju dziecka poprzez zabiegi metodyczne i organizacyjne, to wiek intensywnego rozwoju wyobraźni, fantazji i zabaw twórczych, okres dociekliwych pytań i poszukiwań własnych rozwiązań, uczestnictwa i inicjatywy w organizowaniu zabaw tematycznych, naturalnej kreatywności i pomysłowości, to okres rozbudzonej i spontanicznej ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej oraz ujawniania się pierwszych oznak uzdolnień kierunkowych. Rozwijanie dyspozycji do działań twórczych wymaga jednak znajomości metod, które stymulują twórczą aktywność. W przedszkolu warto stosować metody aktywizujące, które pobudzają dzieci do aktywności twórczej, rozwijają predyspozycje dziecka, uwrażliwiają jego zmysły, pobudzają wyobraźnię, pełnią funkcje poznawcze, rozrywkowe, kompensacyjne i terapeutyczne, stymulują rozwój inicjatywy dziecka. Do takich metod należy zaliczyć: Metodę W.Sherborne, R.Labana, K.Orffa, A.M.Kniessów, M.Montessorii, C.Freineta, E.Mendozy, Metodę Mnemotechnikę, Metodę G.Domana, Metodę Dobrego Startu, Metodę Klanza, Metodę P.Denisona oraz Muzykoterapię. Aktywność twórcza kształtuje w dzieciach niezbędne cechy osobowości oraz fundamenty umiejętności funkcjonowania w dorosłym życiu, to także taka forma inteligencji, którą można ćwiczyć i rozwijać podobnie jak każdą inną postać myślenia. Spośród programów rozwijania twórczego myślenia, dużą popularnością cieszy się program CoRT Edwarda de Bono, którego polecam do pracy z dziećmi. Program składa się z kilku narzędzi, nadających się do użycia w całej gamie sytuacji dydaktycznych. Dzieci więcej wyniosą z każdej sytuacji dydaktycznej, jeśli pomożemy im rozwinąć umiejętność myślenia twórczego i ekspresji. W celu rozwijania twórczości dzieci ważne jest, aby cenić myślenie twórcze - być wrażliwym na wszelkie nowe pomysły, rozwijać u dzieci otwartość na doświadczenia, na określoną dziedzinę zjawisk, zachęcać do manipulowania przedmiotami i ideami, uczyć sposobów systematycznej analizy i oceny każdego pomysłu dostarczając sposobów analizowania wiedzy, doceniać oryginalne wypowiedzi dziecka, nauczyć tolerancji wobec nowych idei - zamiast oczekiwania stereotypowej odpowiedzi i patrzeć "sercem". W procesie edukacji należy udostępniać środki niezbędne do realizacji pomysłów, dostarczać informacji dotyczących procesu twórczego, wspierać i oceniać uczenie się inicjowane przez same dzieci, rozwijając motywację do samodzielnego inicjowania procesów uczenia się, rozwijać konstruktywny krytycyzm, zachęcać do zdobywania wiedzy z różnych dziedzin. Ważnym zadaniem jest także wychowywanie innych nauczycieli o odważnym umyśle. Sztuka małego dziecka jest zbliżona sztuce współczesnej, dlatego trzeba się na niej znać, choć odrobinę, by nie wyrządzić krzywdy dziecku i nie żądać tego, czego nie potrafi. Twórczość dziecka należy traktować z szacunkiem i powagą, oceniać na miarę jego psychiki i możliwości, by prace początkowo nieporadności były dojrzałe i głębokie. Mottem każdego nauczyciela winny być słowa Janusza Korczaka "Dzieci książęta uczuć, poeci i myśliciele". Oznacza to wiarę w potencjał twórczy dziecka, jego talenty oraz pomoc w ich rozpoznaniu i rozwijaniu. Działalność twórcza tworzy człowieka aktywnego i myślącego. Nasi uczniowie wyniosą zdecydowanie więcej z każdej sytuacji dydaktycznej, jeśli my jako nauczyciele pomożemy im rozwinąć umiejętności myślenia twórczego i ekspresji. Twórczość dziecka jest, bowiem lustrem jego duchowej tożsamości, w którym przejawia się ogromne bogactwo jego wrażliwości estetycznej oraz jest wyrazem jego wewnętrznego niekiedy oryginalnego świata.

Bibliografia

  • E. de Bono: Naucz się myśleć kreatywnie. Podręcznik twórczego myślenia dla dorosłych i dla dzieci, Warszawa 1995.
  • D. Waloszek, Pedagogika Przedszkolna, Kraków 2006.
  • A.Klim -Klimaszewska, Pedagogika Przedszkolna, Warszawa 2005.
  • E.Płóciennik, Program wychowania do twórczości dla dzieci w wieku przedszkolnym,
  • E. Nęcka, Trening twórczości, Kraków 1998
  • M. Karwowski, Trening twórczości: rozpoznanie, planowanie, monitorowanie, przewodzenie [w]: red. K.J. Szmidt, Trening twórczości w szkole wyższej, Łódź, WSHE, 2005,
  • A. Słabosz, Twórczość a metapoznanie[w:] K.J. Szmidt, Dydaktyka twórczości, Kraków 2003

    Katarzyna Wojtczak


  • Zaświadczenie online



    numer online: 135 gości

    reklama