Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
13030
rok szkolny
2018/2019

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Pedagogia Joanny Kulmowej w optyce książki pt. "Ja i Ty" Martina Bubera

Pierwszym źródłem, które wspomina o autorskim systemie wychowania Joanny Kulmowej jest rozdział "Pedagogika żartobliwa według Janusza Korczaka i Joanny Kulmowej. Prolegomena" autorstwa Urszuli Chęcińskiej. Badacz zajmuje się poetką od co najmniej dwudziestu pięciu lat, a jej pedagogię wiąże silnie z Januszem Korczakiem, którego twierdzenia bada równie długo. Główną tezą wspomnianego rozdziału jest zaprezentowanie Pedagogiki żartobliwej Janusza Korczaka w odniesieniu do pedagogii Joanny Kulmowej. Natomiast Martin Buber jest żydowskim filozofem, który swoje myślenie powiązał z dialogiem. Podstawowym jego założeniem jest wizja świata, która ma dwa oblicza, tak samo jak postawa człowieka. Zatem jak pedagogia Joanny Kulmowej jest powiązana z filozofią Martina Bubera? Na to pytanie postaram się odpowiedzieć w niniejszym artykule.


REKLAMA

Aby móc zestawić pedagogię Joanny Kulmowej z filozofią Martina Bubera, na początek przedstawię wizję poglądów tego filozofa z książki zatytułowanej "Ja i Ty". Martin Buber wyróżnił dwa typy relacji człowieka: Ja-Ono, które uprzedmiatawia rozmówcę i coś postrzega oraz Ja-Ty, które jest wolne od bycia rzeczą i od urzeczowienia rozmówcy.

Stworzył trzy sfery świata relacji ustanowionego przez modus Ja-Ty, są to: życie z przyrodą, gdzie dominuje brak języka; życie z ludźmi, gdzie spotkanie przybiera kształt słowny, jest to dawanie i przyjmowanie Ty; życie z istotami duchowymi, które polega na tworzeniu, działaniu, a w którym brakuje słowa. We wszystkich tych sferach istnieje relacja wzajemności, to oznacza, że zarówno człowiek jak i jego rozmówca coś sobie dają, w przypadku filozofii Martina Bubera jest to dawanie sobie obecności, bycie wybranym i wybieranie.

Równocześnie omawiany myśliciel podkreśla, że zawsze w świecie ludzkim dochodzi do relacji Ja-Ono, która może przerodzić się w relację Ja-Ty. W relacji chodzi o stawanie naprzeciw siebie, przy czym możliwa jest relacja Ja-Ty tylko z jednym człowiekiem, a raczej jego obecnością. Wobec tego życie dla Martina Bubera to "odbierane w obecności centralne Ty". Osoba, która pozna relację Ja-Ty i dosięgnie obecności staje się wolna, a więc twórcza. Wolność to uwolnienie się od wiary w niewolę. Człowiek poprzez swoje chcenie może podjąć decyzję o zaistnieniu tego chcenia. Zatem jaki jest cel relacji? Jest nim dotknięcie Ty, a więc obecność własnej istoty, bez zawłaszczania. Głębiej chodzi o wieczne Ty, które nie może już przejść do modusu Ja-Ono. Nazywana jest doskonałą relacją, czyli ujmowaniem wszystkiego w Bogu, którego trzeba znaleźć, a które znalezienie jest wiecznym środkiem, ponieważ "Boga nie da się znaleźć". Martin Buber wspomina również czystą relację, której nie da się zrozumieć, ponieważ samo jej zrozumienie ją uprzedmiotawia, a więc czyni z niej relację nie czystą. To właśnie Bóg poprzez swoją obecność nadaje cel drodze człowieka. Celem tym jest usunięcie cierpienia, tzn. "wybawienie z kołowrotu narodzin". Zaś celem pośrednim jest wybawienie duszy.

To co łączy filozofię Martina Bubera z pedagogią Joanny Kulmowej jest dialog oraz swoista istota i znaczenie przeżycia religijnego. Przy czym poetka w wychowaniu jak i twórczości widzi rolę humoru (Chęcińska, 2013, 156). To właśnie meliczny namysł oraz emocje odsłaniają obecność i wzniosłość bytowania (Chęcińska, 2013, 157). Joanna Kulmowa bardzo ceni sobie świat dziecka, w którego ramach brakuje zobowiązań (Chęcińska, 2013, 157), a więc wspomnianego Buberowskiego bez zawłaszczania.


REKLAMA

Jak wspomina Urszula Chęcińska "Uczenie jako przedmiot pedagogiki żartobliwej wiązać się będzie z umiejętnością poetyckiego myślenia, z oddziaływaniem edukacyjnym i filozofią dialogu" (Chęcińska, 2013, 157). Oznacza to, że Joanna Kulmowa w pedagogii kładzie duży nacisk na rozmowę z podopiecznym, na indywidualną osobowość wychowanka, jego twórczość, czy talent, czyli uobecnienia istoty danej osoby. Poetka poprzez poetyckie myślenie wydobywa z wychowanków ich siłę - buberowską obecność, czy istotę bytu.

Zatem pedagogia Joanny Kulmowej jest usytuowana w sferze życia z ludźmi i istotami duchowymi. To właśnie rozmowa, dialog, język poetycki i słowa były podstawą w Rodzinie Strumiańskiej. Natomiast każdy wychowanek państwa Kulmów mógł przebywać w relacji z istotami duchowymi, za pomocą działania: nauki aktorskiej, nauki śpiewu, rysunku, poezji, a więc gestów, mowy, muzyki, słów, tworzenia, czyli swoistej nadwrażliwości zmysłów (Chęcińska, 2013, 157). Jak pisała Urszula Chęcińska "Etyka humanistyczna Kulmowej stanowić będzie rozwinięcie ludzkich możliwości do czynienia dobra". Oznacza to, że pedagogia Joanny Kulmowej jest mocno skorelowana z filozofią dialogu, jako filozofią doświadczenia religijnego. Jak wiemy dobro w religii jest podstawą obcowania z absolutnym bytem. Joanna Kulmowa jest wychowawcą estetycznym (aisthetikos dotyczący poznania zmysłowego, uświadomienie prawdy, zawiadamia co jest dobre a co złe), jak sama wspomina "Pedagog to powołanie. Jestem zwolenniczką pewnego arystokratyzmu duszy. To bardzo staroświeckie, ale nie wyobrażam sobie, żeby człowiek pozbawiony poczucia estetyki, wyobraźni i wrażliwości, mógł uczyć innych" ("Jestem epigonką siebie." Z Joanną Kulmową rozmawia Urszula Chęcińska, Polonistyka 1993, nr 9). U Bubera dusza jest podstawą do wolności, która prowadzi do twórczości i wyjścia z przekonania o byciu w niewoli. Dalej badacz autorki "Psalmów responsoryjnych" pisze "Wspaniałomyślny wychowawca odsłania wychowankowi świat wartości i pokazuje jak należy urzeczywistniać wolność" (160). Zatem wychowawca w pedagogii Joanny Kulmowej pokazuje wychowankowi hierarchię wartości, ich znaczenie, oraz uzmysławia mu, że nie jest zniewolony, może tworzyć. To właśnie poezja ma "szczególną zdolność do kierowania duszami ludzkimi" jak pisała Urszula Chęcińska (159). Poetka w swojej pedagogii pragnie zerwać z dotychczasowymi schematami dydaktycznymi, jej zdaniem należy "wszechstronnie rozwijać dziecko, szanować jego indywidualność, nie narzucać reguł i zasad obecnych w świecie ludzi dorosłych" - pisała Urszula Chęcińska. Jest to ponowne odwołanie się do buberowskiej filozofii dialogu, w której myśliciel postulował o brak zawłaszczania swojego rozmówcy. U poetki jest to określenie mianem mocy zachwytu, który ma odnowić świat (161-162).

Podsumowując filozofia Martina Bubera i pedagogia Joanny Kulmowej są zbieżne w twierdzeniu o roli dialogu. Zarówno myśliciel jak i poetka uważają, że wolność jest równoznaczna z twórczością, która pomaga w pozbyciu się twierdzenia o własnej niewoli. Podkreślają, że w relacji między wychowawcą a dzieckiem nie może istnieć zawłaszczanie, czy ustawianie reguł i zasad. Buberowska obecność jest zdaniem Joanny Kulmowej osiągana dzięki myśleniu poetyckiemu, które wydobywa ich siłę, istotę bytu. Pedagogia Joanny Kulmowej jest osadzona w sferze życia z ludźmi i z istotami duchowymi. Etyka humanistyczna Joanny Kulmowej ma za zadanie wydobywanie z człowieka dobra. Można więc powiedzieć, że zarówno filozofia Martina Bubera jak i pedagogia Joanny Kulmowej są mocno usytuowane w doświadczeniu religijnym, zarówno poprzez spotkanie Ja-Ty, jak i nadwrażliwość zmysłów w poetyckim myśleniu.

Elżbieta Rogalska

Elżbieta Rogalska
Absolwentka pedagogiki Uniwersytetu Szczecińskiego. Rektorskie stypendium Uniwersytetu Szczecińskiego uzyskała w latach 2015-2017. Autorka Publikacji naukowych (w "Kognitywistyka i Media w Edukacji"), literackich (w "Nestor") oraz ponad 70 publikacji popularno-naukowych. Zainteresowania badawcze oscylują wokół pedagogii Joanny Kulmowej, Janusza Korczaka, “Tanatopedagogiki", Józefa Tischnera, Michel Foucaulta, Jana Pawła II, badań biograficznych oraz problematyki wyższej edukacji.


Zaświadczenie online



numer online: 136 gości

reklama