Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
13129
rok szkolny
2018/2019

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Edukacja wobec wyzwań współczesności

Już pod samym pojęciem edukacja kryje się odpowiedź na tezę zawartą w temacie: Edukacja wobec przemian współczesności, bowiem termin ów odnosi się do przemian świadomościowych związanych z innym postrzeganiem procesu kształcenia i nabywania wiedzy., które nastąpiło na przełomie XX/ XXI. Pojęcie edukacji wyrosło na gruncie zmiany formacji kulturowej pod wpływem globalnych przemian (informatyzacja, szybkie podróże,, rynek). Edukacja bowiem to ogół procesów i oddziaływań, których celem jest zmienianie ludzi, przede wszystkim dzieci i młodzieży. Edukacja to: praktyka społ. wywierająca wpływ na psychikę człowieka, zachowanie, odbywa się w obrębie grup społecznych, które tworzy kultura. Owe procesy edukacyjne mają wymiar społeczny i kulturowy i dzieją się poza zinstytucjonalizowanymi placówkami systemu oświatowego i jego celowościowymi procesami kształcenia. Tak więc z edukacją mamy do czynienia, kiedy człowiek uczy się od drugiego człowieka wszelakich kompetencji potrzebnych do funkcjonowania we współczesnym świecie. W dobie szybkiego dostępu do internetu nabywanie wiedzy przestało być problemem, stało się szybkie i dostępne. W społeczeństwie wiedzy, edukujemy się nawzajem. Jak więc opisać jakość procesów edukacyjnych, które mają tak szeroki zakres? To właśnie zadanie dla współczesnej edukacji, aby społecznym praktykom uczenia się nadać edukacyjną wartość, porównywalną i mierzalną. Do tego celu wykorzystano język wymagań i umiejętności, opisujący efekty uczenia się. Językiem wymagań pisane są ws podstawy programowe obowiązujące w systemie oświatowym. Język wymagań stał się podstawą Europejskiej Ramy Klasyfikacji czyli zintegrowanego systemu kwalifikacji, który w sposób udokumentowany opisuje i porządkuję 8 poziomów umiejętności właściwych dla edukacji ogólnej i szkolnictwa wyższego i dla edukacji zawodowej. Zintegrowany System Kwalifikacji szczególnie odpowiada na potrzeby gospodarki rynkowej, bowiem reguluje problem szybkiego pozyskiwania pracowników z potwierdzanymi kwalifikacjami.


REKLAMA

U podłoża globalizmu leżą mechanizmy rynkowe, które siecią powiązań gospodarczych oplatają cały glob i nie sposób jest, aby owe mechanizmy nie dotknęły obszaru edukacji. Procesy rynkowe mają wpływ na procesy edukacyjne i odwrotnie. Jakie prawa, teorie i zasady regulują powyższą zależność? Co pozwala przetrwać szkole w szybko zmieniającej się rzeczywistości? Otóż placówki, które maja charakter edukacyjny w obecnym systemie i poza systemem funkcjonują zgodnie z europejskim systemem zarządzania jakością w oparciu o standardy ISO i cykl Deminga PDCA, analizę strategiczną i zarządzanie zmianą. Zarządzanie przez jakość stanowi kulturalną zmianę stylu działalności organizacji, zorientowanej na potrzeby klienta, w kontekście placówki edukacyjnej - ucznia, słuchacza. Rynek edukacyjny stał się faktem, a szkoły w obszarze zarządzania działają jak firmy i organizacje uczące się. Organizacja, aby przetrwać, w dalszej perspektywie musi rozwijać się w sposób umiejętny i rozważny przy wykorzystaniu dostępnych metod, narzędzi i zasobów. Szkoły, placówki zajmujące się edukacją zostały wyposażone w mechanizmy zarządzania XXI w tak, aby mogły dokonywać zmian w swych organizacjach, reagując na zmiany współczesnego świata. Szczególnie rynkowe mechanizmy dotknęły szkół średnich, gdzie wybory edukacyjne gimnazjalistów mają wpływ, która placówki ma rację bytu przetrwać i rozwijać się, odpowiadając na potrzeby jej interesariuszy. Również system naliczania subwencji za uczniem to prawo rynkowe, które reguluje placówce być albo nie być na edukacyjnej mapie. Prawom rynkowym podlega również kształcenie ustawiczne oraz szkolenia dla pracowników. Powstają również prywatne firmy edukacyjne, które wkraczają do szkół z szeroką ofertą zajęć pozalekcyjnych, prowadzą zajęcia przygotowawcze do różnego typu egzaminów i zaspakajają powstające potrzeby edukacyjne ich klientów. Rynek więc otworzył szerokie pole do rozwoju edukacji. Mechanizm popytu, podaży i rentowności reguluje istnienie i działalność wielu szkół, placówek i firm, które idą za potrzebą człowieka, który pragnie zdobywać wiedzę i umiejętności. Rynek służy więc edukacji. Ale czy zawsze służy człowiekowi? Niewątpliwe może służyć ale jeśli cele kształcenia idą w parze z procesami rynkowymi, a narastająca organizacja nie przesłania wartości wychowania. Owa swoista fuzja rynku, strategii zarządzania i pedagogiki stanowi najpotężniejszy problem z jakim przyszło się zmagać edukacji XXIw. Czy aby tylko na ekonomicznych prawach da się ukształtować tożsamość kulturową człowieka? Czy jakościowe narzędzia pomiaru udzielą odpowiedzi na to, co współczesnemu człowiekowi w duszy gra. Jedno jest pewne, że przy takiej różnorodności i częstotliwości występowania zmian trudno opisać jest wciąż zmieniające się kierunki wychowawcze, preferowane wartości. Co więc może zaoferować edukacja człowiekowi, by odnalazł sens swojego rozwoju w dobie ciągłych zmian. Wiele autorytetów z dziedziny pedagogiki proponuje,, powrót do głębokiej humanizacji, w duchu idei Paidei. Kontakt z dziełami Arystotelesa, Wirgiliusza czy Horacego może okazać się lekarstwem na cywilizacyjną traumę, a zakorzenienie się w kulturze; w historii, w sztuce, w filozofii otwiera nowe możliwości poznania istoty ludzkiego bytu. A przecież oto głównie chodzi, by w edukacji, wskazać drogę rozwoju człowieka i pomóc mu odnaleźć kierunek jego poszukiwań, poszukiwań swojego sensu i swoich wartości. Na przeciw potrzebom odnalezienia się we współczesnym świecie wychodzi więc filozofia, która zgłębia istotę ludzkiego bytu, a nurt pedagogiki filozoficznej staje się coraz ekspansywny w badaniach nad współczesną edukacją. Paradygmat humanistyczny w pedagogice XXI wciąż jest obecny, a idea wychowania bez szkoły, nie pod wzorce i autorytety, w duchu nieskrępowanego rozwoju dziecka staje się coraz bardziej popularna. Szczególnie wśród grupy rodziców, którzy decydują się na edukację domową, poza formalnym systemem.


REKLAMA

Ale również w systemie funkcjonują placówki (głównie niepubliczne), które mocno akcentują ideę humanizmu i naturalizmu. Powstają więc przedszkola i szkoły Montesorii, Waldowskie, Korczakowskie, które podmiotowość młodego człowieka, jego samodzielność i wrastanie w naturalnym tempie, w kontakcie z przyrodą, kulturą i praktycznym życiem, czynią misją rozwoju swych placówek. Nurt pedagogiki Nowego Wychowania, personalistycznej, hermeneutycznej czy pedagogiki ekologii poszerza pole oddziaływań wychowawczych i wzbogaca współczesną edukację o nowe systemy wychowawcze i jest alternatywą wobec tego, co proponuje pedagogika tradycyjna, powszechna w publicznym sektorze oświaty. I chociaż dominuje model Herbartowski, to jednak wiele programów nauczania, programów autorskich obowiązujących w szkołach publicznych zawiera cele edukacyjne wywodzące się z nurtu pedagogiki humanistycznej. Istnieją więc możliwości, w samym systemie szkolnictwa, które otwierają edukację na różnorodność paradygmatyczną i zmianę.

Strategia metodyczna, powszechna w wielu placówkach edukacyjnych, głównie obecna po reformie programowej z 2000r. służy samorozwojowi człowieka, bowiem przenosi istotę procesu edukacyjnego z nauczania na uczenie się. Uczenie się staje się procesem docierania do świadomości w toku operacjonalizacji celów; 1. Uczę się, aby wiedzeć. 2. Uczę się, aby działać (przygotowanie do rynku pracy). 3. Uczę się, aby żyć wspólnie 9wprowadzanie w świat uniwersalnych wartości). 4. Uczę się, aby być (rozkwit osobowości). Zmiany cywilizacyjne powodują, że kultura traci zdolność zastępowania człowieka o decyzji, jak żyć. Jednostka ludzka staje przed problemem ustalenia sobie samej czym ma być dla niej sensowna samorealizacja. Przełom cywilizacyjny z jednej strony daje człowiekowi wolność, autonomię, z drugiej zagubienie w złożonym świecie., toteż jego potrzeb nie zaspokoi już pedagogika tradycyjna, realizująca cele społeczne. Dawne wzory stają się nieużyteczne, tym bardziej,że założenia obecnej pedagogiki tradycyjnej powstawały w odległym kontekście historycznym, społecznym i gospodarczym, a sam system filozoficzny Herbarta dziś jest już niedoskonały. Edukacja współczesnych czasów musi otworzyć się nowe teoretyczne nurty pedagogiki. Niezbędny jest więc dyskurs ; Jakiej pedagogiki potrzebuje współczesna edukacja? Metodologia naukowa w pedagogice wciąż poszerza się o nowe paradygmaty. A rozwój pedagogiki podąża w kierunku poszukiwań jej tożsamości Jakiej pedagogiki będzie potrzebował współczesny świat? Wyprowadzonej z kultury: filozofii, historii czy teorii socjologicznych XXI w? Czy społeczeństwo i kultura w ujęciu współczesnych badaczy przemian społeczno - cywilizacyjnych może być nadal podłożem wzrastania młodego człowieka, jego kształtowania w procesie inkulturyzacji? Pytanie staje się problemowe, jeśli na społeczeństwo i kulturę spojrzymy w ujęciu nominalnym, jak czyni to Zygmunt Bauman. Tenże badacz czasów współczesnych zastanawia się, czy kultura jest dziś zorganizowanym systemem czy ma charakter chaotyczny? Wyjaśnia dalej, że współczesną kulturę determinuje tempo zmian zachodzących w otaczającej rzeczywistości. Zwłaszcza mechanizmy wolnego rynku, sytuacja gospodarcza, postępujący proces globalizacji i obsesyjna modernizacja. Zygmunt Bauman diagnozując pożną nowoczesność, dostrzega sytuację człowieka, któremu przyszło żyć w globalnej wiosce, narażając się na ciągłą niekonsekwencję. Jak więc ma budować swą tożsamość, kiedy rzeczywistość obok niego płynna, zmieniająca się i nieznana? Bauman dostrzega konieczność bycia człowiekiem elastycznym, zdolnym do przyjmowania rozmaitych postaw i zachowań. Baumanowskie wzorce wyrosły z nomadycznego społeczeństwa, którego cechą jest zmienność i ruchliwość. Pierwszy model spacerowicza przywodzi na myśl osobę chętnie dokonującą zakupów, bez wyraźnej potrzeby. Drugim wzorcem współczesnej osobowości jest włóczęga - osoba stale zmieniającą miejsce, będąca w ciągłym ruchu, nie mająca pojęcia, gdzie los ją skieruje. Turysta zaś (kolejny model) z ciekawością spogląda na atrakcje i nowości na swym szlaku podróży, świat należy do niego, skoro płaci. Ostatnim typem jest gracz, któremu zawsze towarzyszy łut szczęścia, a nie zwykła uczciwość. Gracz w imię wygranej jest w stanie wyrzec się preferowanych przez siebie wartości. Zdaniem badacza osobowości epoki ponowoczesnej to postaci nieschematyczne, skomplikowane i trudne do rozszyfrowania. Problem funkcjonowania jednostki, jej kondycji stał się dominującym podmiotem analiz współczesnej soscjologii. Socjologii. Alex Inkeles przedstawiajac syndrom osobowości nowoczesnej, zwrócił uwagę na takie rysy jak; otwartość na zmianę, gotowość do wypowiadania własnych opinii, postawa skierowana na przyszłość, poczucie mocy podmiotowej, ancypowanie przyszłych wydarzeń, zaufanie do porządku społecznego, szanowanie godności innych, poczucie sprawiedliwości i przywiązanie wielkiej wagi do edukacji i samodoskonalenia. Nie tylko jednostkę ale również społeczeństwo i kulturę, w której dokonują się ciągłe zmiany poddaje się analizom współczesnej socjologii (popularna teorii Piotra Sztompki). Niezależnie jak będziemy nazywać dokonujące się zmiany i rodzące się zjawiska, są one uchwytne przez przeciętnego człowieka. Zdaniem Marii Nowickiej - Kozioł człowiek XXI to byt wyrzucony w świat, którego cechuje ontologiczna i ontyczna samotność, pogłębiona przez zjawiska cywilizacyjne (mobilność, tempo życia, anonimowość, instytucjonalizacja życia społecznego). Tak więc zmiana społeczna rozumiana jako przejście od jednego systemu do drugiego może implikować rozwój i postęp, ale kiedy prowadzi do negatywnych skutków w różnych dziedzinach życia społecznego, mamy do czynienia z kulturową traumą, kryzysem. Edukacji przypada więc rola niwelowania niekorzystnych zjawisk społecznych będących wynikiem kryzysu. Jednym z nich są procesy wykluczenia i marginalizacji, wpisują się one bowiem w paradygmat pedagogiki społecznej, gdzie realizacja celów wychowawczych skupia się w przestrzeni społeczno - kulturowej. Aby przekształcać środowiska zagrożone wykluczeniem potrzebni są pedagodzy, osoby twórcze, zdeterminowane w działaniu nakierowanym na świadomą zmianę niekorzystnych zjawisk i profesjonalną pomoc osobom potrzebującym. Zagubiona, osamotniona, jednostka staje się wezwaniem dla współczesnego pedagoga. Prof. Bogdan Śliwerski wyróżnia trzy kategorii osób: zagrożonych wyłączeniem, wyłączanych i już wyłączonych (wykluczonych) z życia społecznego,Stąd rodzi się potrzeba edukacyjnych działań w tkance społecznej. Potrzebni są pedagodzy kierujący swe działania na pomoc, opiekę, wychowanie, inkulturację, edukację czy animację. Będą to: asystenci, służb społecznych, kuratorzy sądowi, doradcy zawodowi, wychowawcy specjalizujący się w pomocy osobom niepełnosprawnym, wychowawcy ulicy, animatorzy. Refleksyjny i świadomy zmian kulturowych pedagog jest więc wezwaniem edukacji XXI, zmian, które mogą mieć różnorodny charakter, nasilenie i przebieg. Płynna rzeczywistość nieustanie wpływa na kontakty międzyludzkie, konfrontując wartości, poglądy, modele zachowań czy wzorce kulturowe. Narodowa tożsamość narażona jest na rozbicie w obliczu międzykulturowych wpływów. Potrzebny jest dialog, który nie oznacza rezygnacji z własnych przekonań, dialog, który zbuduje pomost między jednostkami i grupami różnych kultur. Z tejże praktyki konstytuuje się pedagogika międzykulturowa jako subdyscyplina zajmująca się pilnymi do rozwiązywania problemami edukacyjnymi wewnętrznie zróżnicowanych społeczeństw.

Kultura późnej nowoczesności z jednej strony daje jednostce wolność, autonomię, z drugiej zagubienie i złożoność świata. Odpowiedzią na jego problemy jest pojawienie się nowych form zaufania (UE, systemy energetyczne, oświatowe, opieki zdrowotnej). Przeciwdziałają one nowym formom ryzyka i niekorzystnym zjawiskom zmian cywilizacyjnych. W różnych dziedzinach życia powstają plany strategiczne, które zapewniają przeciwdziałają ryzykom i wytyczają kierunek rozwoju i postępu. W edukacji, Strategii Lizbońska z 2000r wyznacza działania zgodne z trzema obszarami: zwiększenie dostępu do edukacji, wspieranie otwartości systemu edukacji oraz doskonalenie jakości edukacji Do celów strategicznych należy również; podniesienie poziomu umiejętności nauczycieli, stworzenie szerokiego dostępu do technologii komputerowej, podniesienie poziomu umiejętności uczniów czytania ze zrozumieniem, umiejętności matematycznych, badawczych i językowych, rozwój kształcenia ustawicznego, podniesienie odsetka kształcenia osób dorosłych. Powyższe cele stanowią ewolucję kształcenia spójną w systemie Unii Europejskiej, której polityka wyznacza zadania współczesnej edukacji, przeciwdziałając negatywnym skutkom przemian globalnych.

Od globalizmu nie da się uciec, również w edukacji. Globalizm to proces trudny do kontrolowania, który rządzi się logiką biznesu, ogranicza wpływ instytucji publicznych i preferuje wartości jak: efektywność i wydajność. Reguły rynkowe nie służą więc edukacji, wyłącznie za ich pomocą nie da się zrealizować celów społecznych. Edukacji potrzebna jest humanizacja. Kazimierz Obuchowski twierdzi: Lepszy świat można uzyskać tylko przez człowieka. Przede wszystkim gdy on sam będzie wiedział jaki ma być ten lepszy świat. Nie uratuje więc cywilizacji żadna droga na skróty, oczekiwania, że pozytywne zmiany świata zmienią ludzi, i to w skali masowej.... Tak więc współczesnym czasom i współczesnej edukacji należy przywrócić głęboki pedagogiczny sens korzeniami sięgającymi do filozofii, do ontologicznej wiedzy o człowieku, by mógł sprostać czasom i wyzwaniom. Przed edukacją stoi więc wielkie zadanie, by zatroszczyła się o kondycję człowieka XXIw. i sięgnęła do źródeł wiedzy o nim. Współczesne teorie socjologiczne skłaniają edukację do poszukiwań istoty ludzkiego bytu w kulturze i historii, odsyłają do kontekstu czasu i miejsca. Ale człowiek ze swoją przeszłością żyje tu i teraz, w społeczeństwie, którego cechą jest społeczna zmiana, globalna zmiana. Jak żyć, jak być i się rozwijać w warunkach permanentnej zmiany? Na to pytanie ma odpowiedzieć współczesna edukacja?

Bibliografia:
1. Bauman Z., Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Warszawa 1994
2.Grzybowski P., Pedagogika międzykulturowa - w poszukiwaniu Innego, Materiały pokonferencyjne - XV Letnia Szkoła Młodych Pedagogów, Wólka Milanowska, 2001
3. Hejnicka - Bezwińska T, Pedagogika ogólna, Wydawnictwo akademickie i profesjonalne,Warszawa 2008
4.Kwieciński Z., Śliwerski B.,Pedagogika Tom 1,PWN, Warszawa 2017
5. Niemierko B.,Między oceną szkolną a dydaktyką. Bliżej dydaktyki, Warszawa 1997
6. Szempruch J., Nauczyciel w warunkach zmiany społecznej i edukacyjnej, impuls, 2012

Lidia Jurkiewicz


Zaświadczenie online



numer online: 99 gości

reklama