Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
13312
rok szkolny
2018/2019

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rola książki w życiu dziecka

Książka odgrywa bardzo ważną i wszechstronną rolę w życiu dziecka. Jest źródłem wiedzy i przeżyć budzi zainteresowania. Rozwija sferę intelektualną dziecka, jako źródło wartości, rozwija mowę i myślenie, utrwala dotychczas zdobyte wiadomości dotyczące otoczenia społecznego, przyrodniczego i technicznego. Budzi aktywność dziecka, zachęca do działania rozszerza doświadczenia.

Stały kontakt dziecka z książką ma bardzo istotny wpływ na rozwój jego osobowości. Poprzez swoje treści książka oddziałuje na myśli, uczucia i postępowanie. Rozwija wrażliwość na piękno języka, wzbogaca słownictwo, pogłębia i poszerza wiadomości, pomaga w rozumieniu innych ludzi i otaczającego świata oraz pobudza wyobraźnię. Budzi umiejętność odczuwania piękna, bezinteresowną radość, kształtuje wrażliwość estetyczną, pobudza sferę wyobraźni i emocji, rozwija wewnętrzne przeżycia i wzbogaca zasób doświadczeń życiowych. Wpływa na kształtowanie postaw społeczno- moralnych dziecka. Kontakt z książką ma nauczyć twórczego i osobistego uczestnictwa w kulturze literackiej, samodzielnego spożytkowania tych wartości, które książka jako element kultury posiada, interpretowania odczytywanych treści w taki sposób, aby można z nich było budować system własnej hierarchii wartości.


REKLAMA

Najwcześniejsze w życiu każdego dziecka są kontakty z kołysanką, piosenką, wierszykiem przekazywanym dziecku przez matkę lub bliską dziecku osobę. Pierwszy kontakt dziecka z książka następuje już w pierwszym roku życia. Dziecko traktuje ją, w tym wieku, jak zabawkę, budzi ona w nim zaciekawienie kształtem, szelestem kartek, obrazkami, bawi. Tekst jeszcze wtedy nie jest ważny, ważna jest ilustracja. Dziecko oglądając ją z osobą dorosłą, zaczyna postrzegać i rozpoznawać znane przedmioty i zwierzęta, książka staje się przedmiotem odkrywania i nazywania świata, budzi radość.

Książka dla najmłodszych powinna wspomagać rozumne oddziaływania wychowawcze i wzbogacać krąg doświadczeń życiowych małego dziecka. Dzięki temu będzie wpływa na indywidualny rozwój dziecka, kształtuje jego zainteresowania i postawy. Zachęca do zadawania pytań i rozmów dotyczących zdarzeń, przeżyć bohaterów, dziecko dokonuje prób oceniania postaci literackich i oceny ich postaw.

W młodszym wieku książka spełnia jeszcze funkcję zabawową. Oczywiście najłatwiej jest bawić się słowem, czytać czy mówić z pamięci słowo zrymowane. Twórcy utworów dla dzieci, zwykle ujmują dziecięctwo w sposób pogodny, zgodnie z psychologicznymi i pedagogicznymi uwarunkowaniami odbioru.

W wieku przedszkolnym dziecko przechodzi od zabawy z książką do systematycznego oglądania ilustracji, a następnie do kojarzenia słuchanego tekstu z oglądaną ilustracją. Książka pomaga dziecku w rozumieniu różnych sytuacji życiowych i kształtowaniu swego stosunku do otoczenia.

Wiek ten to ważny okres w życiu dzieci, okres tworzenia się stałych nawyków, kształtowanie się procesów uczuciowych i umysłowych. Właśnie w tym czasie trzeba dostarczyć dziecku wartościową, odpowiednią dla niego książkę. Umiejętne stopniowanie lektury (o dużej wartości artystycznej na każdym poziomie), podsuwanie książek interesujących, w żadnym razie czytanym pod przymusem - to nie tylko jeden z najskuteczniejszych środków wychowawczych, ale i sposób na przyzwyczajanie do książki, mogący stać się potem na całe życie narzędziem poznania, rozkoszy estetycznej, rozrywki, nawet pomocą i podtrzymaniem w trudnych chwilach życia.

Książka odgrywa ogromną rolę w budzeniu aktywności zabawowej, w rozwoju intelektualnym i emocjonalnym dziecka. Dzieci - słuchając opowiadania - przeżywają treść utworu, ale zarazem śledzą przebieg akcji, kolejność następujących po sobie zdarzeń. Przeżycia te często znajdują wyraz w różnorodnej dziecięcej ekspresji - zabawie, inscenizacji, twórczości plastycznej. Czasem dzieci podejmują takie działania same, czasem podsuwa je nauczycielka czy rodzic.


REKLAMA

Literatura dziecięca ma bardzo istotne znaczenie w pracy wychowawczej przedszkola - dotyczy jednocześnie dziedziny wychowania umysłowego, społeczno - moralnego i estetycznego. Książka w przedszkolu pełni wielostronną rolę: utrwala i porządkuje pewne pojęcia o świecie, jest źródłem nowych wiadomości, wzbogaca zasób pojęciowy dziecka, zachęca do działania i jednocześnie budzi aktywność umysłową dziecka. Bogaci zasób słownikowy dziecka, a jednocześnie uczy, jak wyrażać swoje myśli w sposób poprawny, prawidłowy i ładny. Dzieci, analizując fragmenty akcji, wspólnie oceniają bohaterów, porównują ich ze sobą; jest również próba pewnej syntezy treści utworu, wyrażonej w zabawie, teatrzyku, samodzielnie stworzonej książeczce. Związane z przeżyciami treści utworu różne formy działania stwarzają dobrą okazję bogacenia zasobu pojęciowego i słownikowego, zachęcania dzieci do samodzielnych i swobodnych wypowiedzi. Dziecko, osłuchując się z tekstem, przyswaja sobie pewne zwroty i określenia, a zarazem tworzy samodzielne opowiadanie.

Dziecko w wieku 6 lat zaczyna samodzielnego czytać, fantazjuje i improwizuje, ożywia w zabawie przedmioty, rozwijając swoją wyobraźnię. Ważną rolę spełnia w tym okresie również ilustracja, jest bodźcem, który zwraca uwagę dziecka, zachęca do oglądania, wywołuje zainteresowanie tekstem. Dzieci identyfikują się z bohaterami, dlatego tak ważne dla dziecka są nauki, wartości, wzory, które przedstawiają. Sugestywnie przedstawieni bohaterowie literaccy pobudzają dzieci do twórczości. Wyobraźnia podsuwa własne pomysły. Dzieci często rysują, robią kukiełki, pacynki, przebierają lalki po to aby ich ulubieni bohaterowie.

Utwory literackie dla najmłodszych zawierają treści związane z rodzinnym domem, jego klimatem oraz więziami rodzinnymi. Zachęcają do wykonywania prostych czynności domowych i samoobsługowych. Sprzyjają także nawiązywaniu kontaktów i przyjaźni. Wiele utworów rozwija uczucia przywiązania do ojczyzny, budzi świadomość narodową oraz wzbogaca język. Dzieci chętnie słuchają utworów związanych z przyrodą oraz jej walorami

Słuchanie pięknych utworów literackich, oprócz oddziaływania na uczucia estetyczne dziecka dostarcza wzorów właściwego postępowania, czyni bardziej wrażliwym na krzywdę innych, zachęca do naśladowania pozytywnego zachowania, wyrabia krytycyzm w stosunku do zachowań negatywnych. Dziecko zazwyczaj ceni utwory pogodne i wesołe, stroni zaś od tekstów smutnych czy budzących lęk. W miarę jak dziecko poznaje i przyswaja sobie krąg otaczających rzeczy i pojęć, literatura zaczyna zaspokajać nieco inne zainteresowania. Wprowadza dziecko w świat fantazji, która staje się szkołą nierozwiniętego jeszcze abstrakcyjnego myślenia.

W okresie szkolnym dziecko doskonali swój warsztat związany z czytaniem Literatura dziecięca obfituje w piękne i wartościowe utwory, atrakcyjne ze względu na treść, formy literackiego przekazu oraz walory dydaktyczno - wychowawcze a odpowiedni ich wybór ma bardzo istotny udział w procesie edukacyjnym i wychowawczym. Wpływa na budowanie właściwego stosunku do otaczającego świata, kształtowanie postawy czujności i wrażliwości na zło, wyodrębnianie nawyków obronnych wobec negatywnych wpływów środowiska rówieśniczego. To ona ma wpływać na kształcenie estetycznej wrażliwości, rozwijanie sfery intelektualnej, moralno- społecznej oraz kształtowanie wyobraźni i postawy twórczej. Kontakty dziecka z literaturą rozszerza możliwości poznawania świata, ludzi na przestrzeni wieków, w innych krajach. Literatura ułatwia przyswajanie wiedzy, organizację czasu wolnego, wprowadza w pewne elementy tradycji kulturowej, wiąże emocjonalnie z takimi wartościami moralnymi, na jakich nam z punktu widzenia wychowawczego i społecznego najbardziej zależy. Czasem ułatwia doraźne rozwiązywanie trudności wychowawczych czy wychowawczych problemów. Przez ukazywanie w tekstach doświadczeń innych ludzi i nadawanie pewnych cech ludzkich zwierzętom literatura wywiera wpływ na psychikę i społeczny rozwój jednostki ludzkiej. Kształtuje społeczną świadomość, uczy szacunku do reguł życia w zespole. Dzięki oddziaływaniu literatury można przekonać dziecko, iż źródło dobra i zła tkwi często w naszej własnej naturze.

Książka - tekst literacki wraz z ilustracją kształtuje u dziecka wrażliwość estetyczną budzi umiejętność odczuwania piękna, bezinteresowną radość, pobudza sferę wyobraźni i emocji. I tu najważniejszą rolę odgrywają nauczyciele i rodzice. To oni powinni pokazywać jak przy pomocy książki można zaspakajać ciekawość i własne zainteresowania dziecka. Nauczyciele wykorzystując różne utwory literackie na zajęciach z dziećmi powinni ukazywać dzieciom piękno języka utworu, zarówno współczesnego, jak i klasyki, baśni i bajek, wierszy i opowiadań.

Literatura to niezwykły świat. Dziecko uczy się z niej reguł, jakie rządzą rzeczywistością i wzorów zachowań. Wartościowa, dobrze dobrana literatura jest dla dziecka źródłem wiedzy o świecie i ludziach.

Utwory literackie mogą budzić zainteresowania poznawcze dzieci. Mają ogromny wpływ na rozwój mowy i myślenia. Dzieci słuchając utworów przeżywają je, starając się zapamiętać ich treść, wyrażenia i zwroty, przez co powiększają swój zasób słów. Składnia języka literackiego wpływa na składnię mowy dziecka. Wszystko to pobudza wyobraźnię i wrażliwość estetyczną dzieci, powoduje chęć wyrażania swoich myśli i uczuć za pomocą ekspresji plastycznej lub ruchowej. Dziecko w pewnym momencie spostrzega, że oprócz bliskiego otoczenia, istnieje inny nieznany świat, a dowiedzieć się o nim może właśnie z książek. Z bohaterami literackimi może odkrywać tajemnice przyrody.

Dzieci chętnie oglądają albumy z fotografiami ludzi, zwierząt, maszyn oraz książki związane z najnowszą techniką. Ilustracje uściślają dzieciom wiadomości, pozwalają poznać rzeczy, z którymi nie mogą się zetknąć bezpośrednio. W pewnym stopniu rozwijają spostrzegawczość, pomagają w wyciąganiu wniosków oraz budzą zainteresowanie książką. Ilustracja w książce zwraca uwagę dziecka, zachęca je do oglądania a zarazem wywołuje zaciekawienie tekstem i chęcią dowiedzenia się co jest w niej napisane.

Ilustracje w książkach oraz treści w utworach literackich ułatwiają tworzenie własnych wyobrażeń zdarzeń i miejscach, które nie są znane dziecku w życiu codziennym. Odpowiednio dobrane utwory literackie ukazują piękno polskiej mowy. Wartości wychowawcze utworu mają związek jego myśli przewodniej z celami pedagogicznymi. Oddziaływają silnie na uczucia dziecka, które bardzo przeżywają przygody bohaterów, często wzorując się na ich zachowaniach. Utwory kształtują cechy społeczne dziecka, jego umiejętność życia w grupie rówieśniczej oraz wśród dorosłych. Książka może nam pomagać w przedstawianiu przykładów właściwego zachowania, likwidowania konfliktów, pomaganiu słabszym, poczucia odpowiedzialności za pracę oraz przywiązania i szacunku dla dorosłych.

Literatura wprowadza również w świat fantazji, która staje się szkołą nierozwiniętego myślenia abstrakcyjnego. To właśnie baśnie i bajki, uczą dzieci dostrzegać takie związki, których istnienie było do tej pory zupełnie nieznane. Zwłaszcza baśń ludowa, w której rządzą określone prawa, gdzie zwycięża dobro a zło zostaje pokonane, w której wyrażają się tęsknoty i marzenia prostego człowieka, a szczęście osiąga się poprzez dobre serce, przyjaźń i życzliwą pomoc drugiemu człowiekowi. Baśń wpływa na kształtowanie się charakteru i osobowości dziecka. Ma wpływ na uczucia emocje, pomaga w pokonywaniu własnych trudności, słabości, lęków i niepokojów, podaje sposoby ich przezwyciężania. Odnosząc się do wszystkich aspektów osobowości wzbogaca dziecko wewnętrznie i daje wiele satysfakcji.

Dużą rolę pełni opis postaci połączony z oceną ich postępowania. Na początku edukacji dzieci oceniają je jako dobre lub złe, stopniowo wprowadzając bogatszy zasób słownictwa, wyodrębniają cechy pozytywne i negatywne bohaterów na podstawie ich postępowania. Charakterystyka postaci jest bardzo dobrym ćwiczeniem słownikowym.

Elementem kształtowania wyobraźni i postawy twórczej dziecka jest poezja, działa na psychikę dziecka, za pośrednictwem wzbudzanych przeżyć emocjonalnych. Uczucia wywołane przez utwór pobudzają aktywność poznawczą, stają się bodźcem do stawiania pytań i dążeń do ich rozstrzygnięcia. Poezja dostarcza dziecku wielu wrażeń, wzruszeń i przeżyć. Rozbudza dziecięcą wyobraźnię a w połączeniu z różnymi formami analizy pozawerbalnej: muzyka, dźwięk, ruch, obraz wyzwala swobodną ekspresję. Często wykorzystuje się ją jako inspirację do twórczości plastycznej. Zatem obcowanie z poezją pozwala zrealizować wiele zadań wychowawczo dydaktycznych: dostarczanie przeżyć i kształtowanie uczuć estetycznych, rozwijanie wyobraźni oraz pamięci, dostarczanie dzieciom wzorów mowy artystycznej, rozbudzanie zainteresowania do poezji. Przez uczenie się wierszy na pamięć dziecko wzbogaca również język literacki.

Bezcennym jest w książkach humor, pozwala zachować pogodę ducha nawet w trudnych sytuacjach. Komizm to złożona kategoria estetyczna określająca właściwości osób i zjawisk zdolnych wywołać śmiech. Komizm w książce dziecięcej opromienia cały utwór atmosferą optymizmu i zadowolenia, tworzy pogodny i przyjemny stosunek do życia, uczy zachowania równowagi w zmieniających się okolicznościach, pomaga w wartościowaniu zjawisk, uczy selekcjonowania rzeczy wielkich i małych. Humorystyczne utwory przyczyniają się do wyrobienia u dzieci poczucia humoru, cechy pomagającej zachować pogodę ducha w wielu trudnych sytuacjach.

Rola książki w życiu dziecka jest nieoceniona. Zasadniczą jej funkcją jest jej wpływ na wszechstronny rozwój osobowości dziecka i kształtowanie jego własnej postawy wobec świata i ludzi. Dziecko w książce nie szuka „wielkich spraw” ale pragnie znaleźć odpowiedz na drobne, osobiste sprawy, które składają się na nurt jego codziennego życia. Kontakt z książką i ilustracją aktywizuje myślenie, procesy porównywania, analizowania, szukania przyczyn i skutków, wyciągania wniosków, tworzenia elementarnych pojęć, sprzyja ćwiczeniom pamięci, uwagi i operacji myślowych. Postulaty dziecka spełniają się w utworach, które eksponują problemy środowiska przedszkolnego czy szkolnego, rodzinnego czy rówieśniczego. Są to opowiadania realistyczne i niewielkie, łatwe opowieści, które przychodzą dziecku z pomocą w jego codziennych troskach i kłopotach

Podstawy czytelnictwa buduje się w okresie wczesnego dzieciństwa, ale należy je stale pielęgnować i rozwijać, aby stały się nawykiem, pasją i towarzyszyły całemu życiu człowieka. Wiek przedszkolny i wczesnoszkolny jest szczególnie właściwy dla budzenia motywacji czytelniczych i przygotowanie dziecka, aby w przyszłości było czytelnikiem dojrzałym, rozwijającym zainteresowania literackie. Dlatego rozbudzanie zainteresowań czytelniczych dzieci jest jednym z najważniejszych zadań edukacyjnych przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej. Jeżeli pierwsze doświadczenia dziecka z książką pozwolą mu nabrać pewności, że czytanie jest ciekawe, wówczas jego chęć do poznawania kolejnych będzie wzrastać. Stałe i systematyczne spotkania z książką aktywizują ich rozwój intelektualny i emocjonalny, budzą wrażliwość estetyczną, sprzyjają rozwijaniu postaw twórczych oraz wyzwalają różne formy ekspresji. Obcowanie z książką to poszerzenie słownictwa, rozwój osobowości dziecka, nauka kulturalnego spędzania czasu, wyciszenie, rozwijanie zainteresowań, a przede wszystkim rozwijanie dziecięcej wyobraźni, przeżywanie fantastycznych przygód, tworzenie własnych obrazów czytanego słowa, czego nie może dać dziecku ani telewizja, ani komputer.

Lektura staje się jedną z form spędzania wolnego czasu. Czytelnictwo dzieci ma wielki wpływ na rozwój mowy ustnej i pisanej. Dzięki prozie dzieci uczą się poprawnie mówić a dzięki poezji pięknie.

Elżbieta Dyniec


Zaświadczenie online



numer online: 151 gości

reklama