Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
1949
rok szkolny
2005/2006

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wewnątrzszkolne doskonalenie nauczycieli jako koncepcja ukierunkowana na rozwój szkoły

"Zamiast szkołę zmieniać z zewnątrz,
nauczmy ją jak się ma zmieniać sama"

Szkoła to organizacja, która pozostaje w ciągłym rozwoju. Na jej program składa się; program rozwoju szkoły, który wynika z wizji i misji szkoły.

Do podstawowych celów i zadań szkoły związanych z jej wizją i misją należą:

  • organizacja pracy, na którą składają się struktura organizacyjna, kadra oraz procedury funkcjonowania,
  • oferta edukacyjna, która tworzą szkolny zestaw programów nauczania, program zajęć pozalekcyjnych, szkolny program wychowawczy, szkolny program profilaktyki, szkolny system oceniania, program współpracy ze środowiskiem lokalnym,
  • program doskonalenia nauczycieli (zgodny z rozwojem szkoły i WDN zorganizowanym w szkole).


    REKLAMA

    Każdy z programów musi być nastawiony na realizację zadań oraz poddany ewaluacji w celu: bieżącego modyfikowania, wyznaczenia nowych zadań lub zmiany sposobu ich realizacji, a to jest możliwe poprzez zaprojektowanie ewaluacji, realizację, sporządzenie raportu i upowszechnienie danych.

    Jednym z ogniw rozwoju szkoły jest Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli. Jest to proces ciągły, a nie jednorazowe działanie.

    WDN traktuje się jako strategię rozwijania szkół, a głównym jego celem jest rozwój szkół jako "pedagogicznych jednostek działania". Jest to forma doskonalenia nauczycieli pozwalająca uczestnikom życia szkolnego na powstanie innowacji i zmian "od wewnątrz”.

    Szkoła, jak wspomniano, jest systemem, w którym istnieje sieć wzajemnie powiązanych ze sobą elementów. Podstawowym warunkiem prawidłowo funkcjonującego systemu szkolnego w pełni realizującego zadania dydaktyczno-wychowawcze jest ciągła samoodnowa i samorozwój szkoły jako organizacji.

    Taki proces w codziennej praktyce może mieć miejsce tylko wówczas, gdy nauczyciele wykażą zainteresowanie zwiększeniem efektywności swojej pracy, autorefleksje i gotowość do współpracy w zespole pedagogicznym.

    Taka postawa wymaga jednak akceptowania pojawiających się po drodze trudności, traktowania ich jako sytuacji normalnych w pedagogicznym działaniu, a także woli, energii i umiejętności wzajemnego wspierania się w przezwyciężaniu tych trudności i wspólnym rozwiązywaniu problemów.

    W związku ze wzrostem problemów szkolnych oraz zmian zachodzących w środowisku, społeczeństwie, nauce, technice, ekonomii, ekologii - doskonalenie nauczycieli uzyskuje coraz większe znaczenie. Nauczyciele muszą współdziałać z otoczeniem i przejmować odpowiedzialność za rozwój szkoły. W ramach dyskusji nad programami, wartościami w wychowaniu i reformą struktur oświatowych, całe rady pedagogiczne powinny decydować o tym jaka ma być ich szkoła, co dla nich jest ważne i możliwe do zrealizowania.

    Ograniczanie się do pracy z małymi grupkami (klasami) nie pozwala na swobodę działania i rozwiązywania problemów ogólnoszkolnych o szerszym zasięgu. Zindywidualizowane kształcenie nauczycieli daje niewiele możliwości poznania szkoły i wszystkich wymiarów, często ukrytych, jej funkcjonowania. Dlatego też szczególna rola przypada wewnątrzszkolnemu doskonaleniu.

    WDN oferuje nauczycielom duży zakres wiedzy i umiejętności przedmiotowych i ponadprzedmiotowych , modele działania, aktualne informacje, programy, technologię, wiedzę adekwatną do potrzeb, zadań i problemów szkoły i nauczyciela.

    W swoich podstawowych założeniach WDN jest: aktywnym podejściem nauczycieli i kadry kierowniczej do rozwiązywania istniejących w szkole problemów i doskonaleniem kwalifikacji zawodowych w takim zakresie, aby umieć im "stawić czoła", wymaga od nauczycieli i całej społeczności szkolnej poczucia autonomii i zrozumienia, że odpowiedzialność za funkcjonowanie szkoły spoczywa w ich rękach, preferuje dialog i akceptuje zespołowe uczenie się, w którym ważny jest nie tylko efekt, ale i sam proces zmiany osób biorących w nim udział, jest jednym z wielu podejść do doskonalenia nauczycieli, które powinny wzajemnie się uzupełniać i wzbogacać, ma charakter ciągły i nie jest ograniczony w czasie. Trwa doputy, dopóki szkoła nie rozwiąże swoich problemów. Po rozwiązaniu jednego lub kilku wybranych problemów następuje sformułowanie kolejnych poprzez diagnozę istniejącego stanu albo w efekcie zmiany wizji rozwoju i procedura WDN zostaje powtórzona. Tym samym WDN nie kończy się nigdy.

    W WDN można wyróżnić trzy kierunki:
    - dążenie do "lepszej szkoły", w której będą pracować "lepsi" nauczyciele,
    - dążenie do poprawy relacji międzyludzkich w radzie pedagogicznej i rozwoju współpracy,
    - dążenie do wewnętrznej reformy zmierzającej do rozwoju organizacyjnego.

    W tych trzech kierunkach zmiana od wewnątrz zachodzi w następujących zakresach:
    a) zmiana jednostki
    b) zmiana wzajemnych relacji
    c) zmiana wiedzy
    d) zmiana struktur.

    Ograniczanie WDN wyłącznie do doskonalenia kwalifikacji zawodowych nauczycieli w szkole i w ramach rady pedagogicznej nie jest wskazane gdyż nie powoduje zmian jakościowych w rozwoju szkoły.

    WDN nie wyklucza doskonalenia nauczycieli poza murami szkoły lub w szkole, ale z udziałem innych osób: moderatorów, edukatorów, trenerów, czy ekspertów, a także we współpracy z nauczycielami z innych placówek.

    Miarą efektywności WDN jest zmiana praktyki szkolnej wynikająca z doskonalenia kwalifikacji zawodowych nauczycieli. Jeśli nauczyciele będą wykazywali ustawiczne zainteresowanie doskonaleniem swojej pracy, autorefleksją, gotowością do współdziałania w zespole i dążeniem do ciągłej odnowy całej organizacji, wówczas WDN ma szansę stać się strategią rozwoju szkół. Ponadto, jeśli zostanie prawidłowo zorganizowany może wspierać inne procesy zachodzące w szkole, np. proces demokratyzacji jej życia oraz przyczyniać się do podnoszenia poziomu ogólnej kultury konkretnej placówki.

    Punktem wyjścia dla WDN są problemy, które pojawiają się w konkretnej szkole w obszarze dydaktycznym, społecznym, instytucjonalnym czy na płaszczyźnie osobistej i wymagają szybkiego rozwiązania.

    O przebiegu tego procesu decydują więc osoby znajdujące się w danej szkole i problemy, które ich dotyczą. Jeżeli diagnoza ma wiarygodnie przedstawić rzeczywistość szkolną, musi uwzględnić punkty widzenia i doświadczenia całej Rady Pedagogicznej. A jeżeli ma zostać zaakceptowana, a więc ma stać się własnością całej RP, musi włączyć tak wielu nauczycieli , jak to jest tylko możliwe. W WDN diagnoza musi więc być diagnozą wspólną co jest wielokroć bardziej skomplikowane niż prosta diagnoza.

    Dobra diagnoza przebiega w następujących etapach:

  • Pojawienie się potrzeby zmian - problem,
  • Decyzja o zbadaniu stanu rzeczy, który spowodował potrzebę zmiany,
  • Dobór metody diagnozy,
  • Dobór osób przeprowadzających diagnozę,
  • Określenie czasu i miejsca przeprowadzenia diagnozy,
  • Opracowanie narzędzi diagnozy,
  • Zbieranie informacji, danych indywidualnych,
  • Prezentacja wyników,
  • Analiza wyników,
  • Prezentacja analizy wyników,
  • Opracowanie wniosków wynikających z analizy,
  • Zaplanowanie procesu realizacji wniosków.

    WDN opiera się więc na aktywnym współdziałaniu wszystkich nauczycieli i dążeniu do zmiany rzeczywistości szkolnej, natomiast każda szkoła stanowi indywidualność, a proces WDN pozwala jej osiągnąć nową jakość.

    WDN wyznacza sobie następujące cele:
    - wspieranie demokracji i humanizacji życia szkolnego
    - powrót do wzoru i wartości, do głównych tez i myśli pedagogicznych
    - wspieranie posiadanych, aktualizacja i poprawa już uzyskanych kwalifikacji
    - refleksję nad procesami uczenia się i zmiana rzeczywistości szkolnej
    - poprawę komunikacji i współpracy w radzie pedagogicznej
    - poprawę komunikacji i współpracy w radzie pedagogicznej
    - konkretyzację zadań dydaktycznych i wychowawczych w praktyce
    - opracowanie koncepcji kształcenia i wychowania w danej szkole
    - rozwiązywanie szkolnych, wychowawczych problemów i trudności
    - konstruktywne radzenie sobie z normami i wartościami, subiektywnymi teoriami i obciążeniami w pracy
    - koordynacje pracy wychowawczej i procesu dydaktycznego
    - celowe tworzenie bogatego życia szkolnego.

    W urzeczywistnianiu celów i realizacji zadań ważne jest, aby...
    - istniała zgodność co do celów, treści, tematów, metod, środków i materiałów
    - uwzględnić daną sytuację w miejscu pracy
    - uznać dobrowolność w określaniu zadań w radzie pedagogicznej
    - istniała kontynuacja i długofalowość współpracy w radzie pedagogicznej
    - podjąć decyzje dotyczące udziału instytucji doskonalenia i zewnętrznych doradców w procesie WDN.

    WDN nie jest więc:
    - nieformalną wymianą doświadczeń na tematy zawodowe, bez względu na liczbę osób w niej uczestniczących
    - spontanicznym i sporadycznym, nieplanowanym i mniej lub bardziej przypadkowym działaniem nauczycieli
    - rozmową lub konferencją, projektem lub świętem, interakcją lub kontaktem, działań, które nie mają intencji doskonalenia.

    Podsumowując można stwierdzić, iż specyfiką WDN-u jako koncepcji ukierunkowanej na rozwój szkoły jest:
    - celowe i kooperacyjne uczenie się rady pedagogicznej (lub jej części)
    - praca nad tematami ponadprzedmiotowymi (wychowawczymi) konkretnej szkoły na miejscu
    - utrzymanie, aktualizacja i poprawa tych kwalifikacji, które są ważne dla danej szkoły w jej procesie doskonalenia
    - stawianie na rozwój grupy (nie pojedynczego nauczyciela) i całej organizacji.

    Jeżeli WDN jest zaplanowane, przeprowadzone i poddane ewaluacji może stanowić ważny krok w Rozwoju Organizacyjnym Szkoły (ROS).

    Opracowano na bazie warsztatów i seminariów dla liderów WDN oraz w oparciu o materiały szkoleniowe dla uczestników kursu "Jak organizować WDN".

    mgr Izabela Górska
    Zespół Szkolno-Przedszkolny w Paleśnicy


  • Zaświadczenie online



    numer online: 110 gości

    reklama