Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
2365
rok szkolny
2005/2006

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rozwijanie aktywności twórczej u dzieci sześcioletnich

Rozwijanie aktywności twórczej u dzieci sześcioletnich jest sztuką szczególnie trudną, wymagającą od nauczyciela gruntownego przygotowania pedagogicznego.

Powodzenie nauczyciela w pracy nad rozwojem aktywności twórczej dzieci uwarunkowane jest przede wszystkim rzetelną wiedzą oraz dobrą znajomością każdego dziecka, jego potrzeb, jego poziomu umysłowego, zdolności i uzdolnień, stanu zdrowia, warunków życia, jego zainteresowań oraz temperamentu.

Dzieci energiczne i swobodniejsze potrzebują przede wszystkim ukierunkowania, wskazania drogi rozwoju, podczas gdy dzieci bierne i zahamowane wymagają zachęty, porady i tworzenia sytuacji do rozwoju niezależności myślenia, by przeżywać radość autoekspresji. Chodzi o tak organizowane sytuacje edukacyjne, w których pulsuje życie i radość, nie ma nudy, nie ma szablonowej rutyny, gdzie panuje twórczość. Chodzi więc o tworzenie atmosfery, która sprzyja ekspresji, pobudza inwencje i odkrywczość, aby dziecko w rozwiązywaniu zaleconych mu zadań wysunęło własne pomysły. Dla dziecka sześcioletniego szczególne znaczenie ma aktywność motoryczno-manualna, której towarzyszą operacje myślowe inspirujące działanie dziecka, kierujące jego przebiegiem i doprowadzające do zdobycia nowych wiadomości i umiejętności. Przez stosowanie różnorodnych form organizacji zajęć, licznych gier i zabaw dydaktycznych, rozwiązywanie wplatanych w tok sytuacji edukacyjnych, zagadek, rebusów, krzyżówek itp. zmusza się dzieci do samodzielnego wysiłku myślowego, koncentruje ich uwagę, kształci spostrzegawczość, pamięć i wyobraźnię, prowadzi do emocjonalnego zaangażowania w procesie poznawczym. Słowem kształ- tuje się w zaczątkach twórczą postawę dziecka.


REKLAMA

Twórczy nauczyciel powinien:

  • pomóc dzieciom w osiąganiu sukcesu na miarę ich możliwości poprzez dostarczenie im obfitej ilości problemów dających się rozwiązać,
  • wyzwolić u dzieci swobodne myślenie,
  • umiejętnie udzielać pomocy,
  • zaznajamiać go z technikami ulepszania pomysłów.

    Możliwości twórcze nauczyciela dzieci 6-letnich to przede wszystkim myślenie, które polega na wynajdywaniu (dostrzeganiu) i odkrywaniu nowych, nieznanych zjawisk np. w przyrodzie i życiu społecznym. W procesie myślenia występują w powiązaniu synteza i analiza.

    Każde poznanie zaczyna się od spostrzeżenia i ujęcia całości stanowiącego syntezę pierwotną, tzw. poznanie przedanalityczne.

    Następny okres zaczyna się, gdy dziecko dokona analizy, wyodrębniając w swojej wyobraźni z danego przedmiotu czy zjawiska części składowe i scali zachodzące między nimi związki i stosunki.

    Na poziomie "zerówki" analiza jest jeszcze elementarna i ściśle związana z sytuacją poglądową.

    Po dokonaniu analizy zaczyna się trzeci etap myślenia - scalenie wyodrębnionych elementów i tworzenie z nich w syntezie twórczej całości. Po dokonaniu analizy następuje wyższa forma poznania - rozumienie. W efekcie tych operacji dzieci potrafią juz posługiwać się pewnymi stosunkowo abstrakcyjnymi pojęciami, porównywaniu, posługiwaniu się nimi w rozumieniu.

    Kolejnym etapem rozwojowym poznania jest samodzielna praca dziecka nad przyswajaniem wiadomości w nowych sytuacjach, bądź też odkrywaniem nowych, nieznanych prawidłowości czyli poczynaniach twórczych. Dzieci są pomysłowe i dokonują różnych ciekawych "odkryć", dając w ten sposób upust swej żywej i plastycznej wyobraźni, którą czasem zadziwiają.

    Jednym z podstawowych warunków prawidłowej organizacji twórczej aktywności dziecka 6-letniego jest stawianie go w takich sytuacjach, w których ona sam staje się eksperymentem, w sytuacjach manipulowania rzeczami, symbolami, w sytuacjach dających mu możność zadania sobie pytań i szukania na nich odpowiedzi w myśl zasady: aby tworzyć, trzeba czasem błądzić. Postawa twórcza bowiem ujawnia się i prawidłowo rozwija tylko w sprzyjających warunkach. Dla prawidłowego rozwoju dziecka, a zwłaszcza dla kształtowania jego wewnętrznej motywacji, wzbogacania wiedzy, rozwijania zdolności itp. muszą w procesie wychowania występować trzy typy aktywności: kierowania, inspirowania i spontaniczne.

    Tak więc rola nauczyciela polega głównie na tym, żeby pełniąc kierowniczą rolę w procesie wychowawczym dostrzegał i odpowiednio wykorzystywał naturalne oraz celowe reżyserowane sytuacje sprzyjające przejawianiu spontanicznej, inspirowanej aktywności, zwłaszcza twórczej.

    Rolą nauczyciela jako kierownika procesu nauczania jest takie kierowanie aktywnością dzieci za pośrednictwem problemów otwartych aby pobudzać i zarazem rozwijać u nich zachowania twórcze.

    Najczęściej dominujące w pracy z dziećmi techniki to:

  • kształtujące umiejętności interpersonalne - współdziałanie, porozumiewanie się, klimat grupy,
  • rozwijające zdolności - abstrahowania, kojarzenia, rozumowania dedukcyjnego i indukcyjnego, transformowania, metaforyzowania,
  • kształtujące umiejętności przezwyciężania przeszkód - widzenie inaczej,
  • twórcza samoocena.

    Techniki te mają na celu:

  • doskonalenie umiejętności wypowiadania myśli, wrażeń, wątpliwości,
  • uświadomienie wartości estetycznych,
  • wyzwolenie porównania i oceniania,
  • kształtowanie kreatywnej postawy.

    Ponieważ dzieci przedszkolne nie potrafią pisać, zapisujemy ich wypowiedzi. Są to opisy wydarzeń rzeczywistych, wymyślonych, zmiany w zakończeniu bajek, opowiadania, opisy prac plastycznych itp. Ćwiczenia werbalne powinny odbywać się w kręgu, stosując tzw. rundkę, aby dać możliwość wypowiadania się każdemu dziecku. Nauczyciel powinien zwracać uwagę, by dzieci nie przeszkadzały sobie podczas wypowiedzi, co prowadzi do kształtowania cierpliwości i wytrwałości oraz umiejętności słuchania.

    Oto dyrektywy postępowania nauczyciela (według Torrenca):

  • Ceń myślenie twórcze, gdyż dzieci bardzo szybko uczą się tego, co się u nich ceni.
  • Zachęcaj do manipulowania przedmiotami, gdyż małe dziecko wykazuje tendencje do operowania przedmiotami, badania ich, co stanowi postawę innowacyjności.
  • Wspieraj innowacyjne uczenie się przez dziecko, gdyż sprzyja to podtrzymaniu ich ciekawości i chęci zdobywania wiedzy.
  • Ucz tolerancji wobec nowych idei i twórczych osobowości, gdyż takie podejście chroni jednostkę twórczą przed uniformizację jego samego, jego zachowań i poglądów.
  • Strzeż się przed narzucaniem sztywnych schematów, gdyż hamują one ważne elementy aktywności twórczej dziecka, do których zalicza się: wolność i swobodę działania oraz możliwość wyboru.
  • Twórz i utrwalaj twórcza atmosferę, która charakteryzuje się przyzwoleniem, nieskrępowaniem, poczuciem bezpieczeństwa, brakiem lęku, wspólną pracą, elastycznością działania.
  • Stwarzaj sytuacje wymagające twórczego myślenia w myśl sentencji "Potrzeba matką wynalazków".
  • Zapewniaj okresy wzmożonej aktywności dzieciom oraz względnego spokoju, w ten sposób możesz rozwinąć potencjał każdej osobowości, tej, która potrzebuje samotności, i tej, której aktywność wymaga obecności innych.
  • Utrwalaj zwyczaj pełnej realizacji pomysłów, gdyż idea to nie wszystko. Trzeba pomysł sprawdzić w praktyce i wtedy można poprawić i udoskonalić, co stanowi bodziec do kolejnej twórczej inicjatywy podejmowanej przez dziecko.
  • Wychowaj siebie na nauczyciela o otwartym umyśle, gdyż decydującym czynnikiem rozwijania twórczej aktywności dziecka jest osoba i zachowanie nauczyciela.

    Literatura

  • De Bono E.: Naucz się myśleć kreatywnie, "Prima", Warszawa 1995.
  • Gloton R., Clero C.: Twórcza aktywność dziecka, WSiP, Warszawa 1985.
  • Hamer H.: Klucz do efektywności nauczania. Poradnik dla nauczycieli, Veda, Warszawa 1994.
  • Nęcka E.: Trening twórczości, PTP, Olsztyn 1992.

    mgr Stanisława Bogusz
    Przedszkole Samorządowe nr 1 w Chrzanowie


  • Zaświadczenie online



    numer online: 57 gości

    reklama