Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
2529
rok szkolny
2005/2006

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Diagnoza ustosunkowań interpersonalnych w szkole

Socjometria stała się nauką bardzo popularną w każdej dziedzinie życia. Pomaga lepiej organizować pracę, wyznaczać odpowiednie cele, sprawdzać stan faktyczny, szukać lepszych rozwiązań...Szkolnictwo nie jest wyjątkiem, przyjmując, że każde badanie socjometryczne jest w gruncie rzeczy badaniem grupy społecznej, to właśnie w tej dziedzinie może być dobrym narzędziem w pracy z dziećmi i młodzieżą.

Grupa społeczna to według Miki (1984) zbiór jednostek związanych długotrwałymi interakcjami, mających wspólnie ustalony system norm, wyraźnie określony cel, rozwiniętą strukturę grupową i pełną świadomość swojej odrębności w stosunku do innych grup.

Definicja ta pasuje "jak ulał" do typowej klasy w szkole.

Grupy społeczne mogą mieć różne struktury. Jedną z nich jest struktura komunikacyjna (Widmeyer 1990). W różnych badaniach prowadzonych na grupach społecznych stwierdzono, że w jej szeregach można wyróżnić członków lepiej lub gorzej poinformowanych. Jest tzw. elita wiedząca o wszystkim co w się w grupie dzieje, ale są też jednostki izolowane z małym dostępem do informacji. Tych pierwszych członków określa się jako gwiazdy socjometryczne - najbardziej akceptowane i lubiane jednostki w grupie, tych drugich: outsiderzy - najbardziej nie lubiani członkowie grupy.

Wlazło (1999) wyróżnia jeszcze strukturę awansu i strukturę władzy, które bardziej zauważalne są w grupach sportowych.

Poza tym humaniści odróżniają od siebie dwa rodzaje grup (Putkiewicz 1975); formalna - zorganizowana przez jednostkę nadrzędną i nieformalna, powstała spontanicznie.

Mnie jako nauczyciela w szkole interesuje grupa (z punktu widzenia humanistów) formalna o strukturze komunikacyjnej czyli KLASA.

Każdy wychowawca pragnie by jego klasa była jak najlepsza; uzyskiwała dobre wyniki w nauce, nie sprawiała problemów wychowawczych, była zgraną dobrze rozumiejącą się grupą. Ale jaka jest naprawdę? Z zewnątrz czasami wydaje się, że wszystko gra, a jednak grupa czasami wybucha: problemy wychowawcze, dyscyplina, słabe oceny. Czy można tego uniknąć, jak pracować z taką grupą, co robić? Pewnie nikt nie zna złotego środka, ale test socjometryczny może dostarczyć nam dużo informacji, dzięki którym możemy skutecznie z taką grupą pracować.

W 2004 roku, za zgoda dyrekcji szkoły przeprowadziłem w ZSO w Gubinie mały eksperyment socjometryczny. Zadałem za pośrednictwem ankiety pytania nauczycielom pracującym w naszej szkole (gimnazjum i liceum):

Z którą klasą pracuje ci się najlepiej, najchętniej chodzisz do niej na lekcje?

Z którą klasą pracuje ci się najgorzej, niechętnie prowadzisz z nimi zajęcia?

Na podstawie uzyskanych odpowiedzi otrzymałem ranking klas najlepszych i najgorszych (zdaniem naszych pedagogów).

Wybrałem po trzy klasy z każdej kategorii i przeprowadziłem w nich diagnozę ustosunkowań interpersonalnych za pomocą testu socjometrycznego. Wszystkim badanym uczniom zadałem tylko dwa pytania:

Kogo z klasy darzysz największym zaufaniem , kogo zabrałbyś na bezludną wyspę?

Kogo z klasy nie uważasz za swojego kolegę (koleżankę), nie chciałbyś z nim znaleźć się na bezludnej wyspie?
(Nie formułowałem pytań z bezpośrednim wskazaniem "kogo lubisz a kogo nie", aby bardziej pobudzić podświadomą odpowiedź)

Uczniowie musieli odpowiedzieć imiennie. Na podstawie zebranego materiału ułożyłem tabele rangowe i obliczyłem wskaźniki socjometryczne.

Okazało się, że klasy "najlepsze" miały podobne wskaźniki, różniące się od klas "najgorszych", których negatywne wskaźniki także były do siebie podobne.

Za pomocą wyliczenia matematycznego (jest jeszcze metoda graficzna) obliczyłem następujące wskaźniki:

ilustracja

Gdzie SPÓJNOŚĆ rozumiemy jako ogólne pole sił utrzymujące ludzi w grupie. Jeżeli grupa jest spójna to: przestrzega przyjętych zasad, uczy się szybciej, członkowie grup spójnych mają niższy poziom lęku niż członkowie grup niespójnych, mogą pracować dłużej bez zewnętrznego nadzoru, występuje zadowolenie, satysfakcja, wolność. EKSPANSJA GRUPOWA oznacza potrzebę kontaktu społecznego, ZWARTOŚĆ tożsamość grupy i INTEGRACJA - ilość osób izolowanych.

Po przeanalizowaniu widać największą dysproporcje w integracji grupy, a także w zwartości i spójności.

Podobny test przeprowadziłem wśród naszych nauczycieli. Ze względu na to, że test przeprowadzony był anonimowo (oczekiwałem szczerych odpowiedzi), określić mogłem tylko jeden wskaźnik - integrację, który nawet w stosunku do klas "złych" wypadł bardzo miernie (0,08).

Z tym materiałem można wyznaczyć cel i dobrać odpowiednie środki do pracy, a zacząć trzeba jak w większości przypadkach od siebie.

Piśmiennictwo:
1. Wlazło E. Diagnoza ustosunkowań interpersonalnych w wychowaniu fizycznym i sporcie wyczynowym. Wrocław 1999.
2. Mika S. Psychologia społeczna. PWN, Warszawa 1984.
3. Putkiewicz Z. Środowisko ucznia. Wiedza Powszechna, Warszawa 1975.
4. Widmeyer W. N. Group composition in sport. "Iternational Journal of Sport Psychology", 1990.

mgr Tomasz Romanowski
ZSO w Gubinie


Zaświadczenie online



numer online: 89 gości

reklama