Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4022
rok szkolny
2006/2007

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Osobowość nauczyciela - wychowawcy

Prof. J.W. Legowicz: "Nauczyciel to ten, który nie wtłacza, a wyzwala, nie ciągnie, a wznosi, nie ugniata, a kształtuje, nie dyktuje, a uczy, nie żąda, a zapytuje - ten przeżywa z dziećmi wiele natchnionych chwil".
Adolf F. Diesterweg: "Szkoła jest tyle warta, ile wart jest nauczyciel".

Zawód nauczyciela - w odróżnieniu od innych zawodów - jest zawodem specyficznym i wyjątkowym, ponieważ utożsamiany jest z osobą, która wykonuje zadania związane z nauczaniem, wychowywaniem uczniów w szkole lub w innej placówce oświatowej. Nauczyciel wywiera istotny wpływ na rozwój uczniów i wychowanków . Chodzi tu nie tylko o kształtowanie osobowości, ale także bezpośredni wpływ na wybór drogi życiowej. Jest bowiem prawdą, że nauczyciel - czasami nawet bardziej niż rodzice - spostrzec może uzdolnienia czy zamiłowania do zawodu. Może też wpływać na ich ukierunkowanie lub też rozwijanie i doskonalenie.

W zawodzie nauczyciela - jak w żadnym innym zawodzie - ogromną rolę przypisuje się osobowości. Zawód ten polega bowiem na świadomym i zorganizowanym kształtowaniu osobowości wychowanków. Dlatego też rezultaty pracy zależą w dużym stopniu od osobistych wartości nauczyciela. Podkreślają to w swoich opracowaniach niemalże wszyscy pedeutolodzy. Jako przykład może tu posłużyć wypowiedzenie H. Kwiatkowskiej: "(..) osoba nauczyciela przesądza o jakości szkoły i jest w najwyższym stopniu sprawczym czynnikiem rozwoju ucznia. Działanie nauczyciela na rzecz zmiany rozwojowej ucznia jest tym bardziej skuteczne, im bardziej nauczyciel sam podlega procesom rozwojowym, im bardziej jest świadomy siebie".

Osobowość nauczyciela zajmuje znaczące miejsce w myśli pedeutologicznej. Była i jest przedmiotem licznych refleksji teoretycznych i badań naukowych prowadzonych w różnych państwach, uczelniach i instytucjach naukowych i jest ona problemem ciągle aktualnym. Aktualność ta nabiera szczególnego znaczenia w okresach przełomów dziejowych, które wymagają na ogół zmian w strategii edukacyjnej. Chodzi bowiem o to, aby w miarę szybko i skutecznie przygotować młode pokolenie do funkcjonowania w nowej rzeczywistości. Skuteczność tego procesu uwarunkowana jest w dużym stopniu osobowością nauczyciela.

Wpływ osobowości nauczyciela na rozwój uczniów, na ich postawy i poglądy dostrzeżono stosunkowo dawno i skłoniła wielu pedagogów do badań poszukujących wzorca osobowości idealnego nauczyciela i do wyodrębnienia tych cech, które warunkują najbardziej efektywny wpływ nauczyciela na ucznia.

Najbardziej ambitne badania nad osobowością nauczyciela i jej związkiem z jego efektywnością zostały przeprowadzone ponad 17 lat temu przez Ryansa w USA. Ryans stworzył specjalną skalę oceny cech nauczyciela i odkrył, że odnoszący sukcesy nauczyciel ma tendencję do bycia człowiekiem ciepłym, wyrozumiałym, przyjacielskim, odpowiedzialnym, systematycznym, wyposażonym w wyobraźnię i entuzjastycznym, oraz że znaczenie tych zalet zmniejsza się wraz z wiekiem nauczanych dzieci. Innymi słowy, dzieci ze szkół średnich wydają się bardziej zdolne do lepszego przystosowania się do tych nauczycieli, którym brakuje takich cech niż dzieci w szkole podstawowej.

Według J. Dawida i G. Kerschensteinera cechą szczególną osobowości wywierającą dominujący wpływ na ucznia jest emocjonalno - intelektualny stosunek do ucznia, odczuwane przez nauczyciela uczucie miłości wobec dzieci i młodzieży. Podkreślają bezinteresowną skłonność nauczyciela do kształtowania i rozwijania indywidualności ucznia, zdolności wczuwania się w jego psychikę oraz umiejętność wywierania na niego systematycznego wpływu. Natomiast Mysłakowski uważa, że podstawą efektywności oddziaływań nauczyciela na ucznia jest zespół cech osobistych określanych mianem kontaktowości. Umiejętność nawiązywania kontaktu z innymi ludźmi jest dominantą talentu pedagogicznego.

Na uwagę zasługują badania cech osobowości nauczyciela w oparciu o opinie uczniów, rodziców i samych nauczycieli przeprowadzone w wybranych szkołach różnych województw Polski południowej. (2000 r.) Ukazują one, jakich typowych zachowań i cech osobowości oczekują od nauczyciela wymienione podmioty.

Wśród uczniów zdecydowanie pierwsze miejsce zajęło przekonanie, że nauczyciel powinien być sprawiedliwy. Drugą z kolei pozycję zajęła opinia, że dobry nauczyciel powinien być wyrozumiały, wesoły i mieć poczucie humoru. Następnie uczniowie uważają, że nauczyciele powinni być życzliwi, mili, tolerancyjni i szczerzy, oraz konsekwentni i wymagający. Jednakowo wysoko oceniają nauczycieli opanowanych i dyskretnych. Dalsze miejsce zajęły takie cechy osobowe jak: mądry, optymistyczny, komunikatywny, dobry organizator, przyjacielski, partnerski, pomocny, nie krzywdzi dzieci, wrażliwy, o schludnym, estetycznym i zadbanym wyglądzie, słowny, godny zaufania, obowiązkowy, odpowiedzialny, wczuwający się w problemy dziecka, łagodny i taktowny, punktualny i lojalny, niemający swoich pupilów. W opinii uczniów wielu badanych szkół powtarzała się opinia, że nauczyciel powinien wszystkie dzieci traktować jednakowo, mówić do nich po imieniu, rozmawiać na różne tematy. Powinien być przygotowany do lekcji, prowadzić je ciekawie, niestresująco, dokładnie i cierpliwie tłumacząc nowy lub trudny materiał.

Dla uczniów Szkoły Podstawowej w Jeleśni bardzo ważną zaletą nauczyciela są jego predyspozycje zawodowe - umiejętność jasnego, precyzyjnego przekazywania wiadomości oraz zachęcania do pracy. Uważają oni, że zadaniem nauczyciela jest nie tylko przekazywanie wiedzy - nauczanie, ale i oddziaływanie na osobowość ucznia i jego sprawowanie. Dobry nauczyciel "umie uczyć", potrafi zainteresować przedmiotem, nie każe uczyć się reguł na pamięć, ale stara się, by były one zrozumiałe, uczy i wychowuje, potrafi wpoić zasady odpowiedzialnego zachowania.

Oryginalny obraz cech osobowych nauczycieli uwzględniający zarówno ich cechy pozytywne jak i negatywne przedstawił L. Kasprzak z WSP w Bydgoszczy na podstawie kompleksowych badań opinii uczniów. (prezentuję negatywne)

Cechy osobiste - brak troski o swoją atrakcyjność, o poziom życia i pracy

Właściwości intelektualne - brak wiedzy ogólnej, oczytania i zainteresowań, niski poziom przygotowania metodycznego, pedagogicznego i zawodowego

Wola nauczyciela - niesystematyczność, upór, brak zdecydowania

Usposobienie - nerwowość, wybuchowość, krzykliwość, niezrównoważenie emocjonalne, tworzenie ponurego nastroju i przygnębienia, biadolenie i narzekanie, brak wiary w skuteczność metod wychowawczych

Postawa moralna - brak kultury i konkretnych planów życiowych, postawa egoistyczna, nieliczenie się z czyjąś opinią i poglądami, rażący i niemoralny tryb życia.

Charakter nauczyciela - niesumienność, nieuczciwość, chaotyczność, skłonność do kar cielesnych, nieobowiązkowość, niesłowność, mściwość, kłótliwość, niecierpliwość, stronniczość, nieopanowanie i zarozumiałość

Postawa pedagogiczna - lenistwo, brak zaangażowania, niedbalstwo, oschłość, lekceważący stosunek do obowiązków i wychowanków, opryskliwość, nieżyczliwość, konfliktowość, brak wewnętrznej potrzeby doskonalenia się w pracy

Uzdolnienia pedagogiczne - rutyna, brak organizacji zajęć, chaotyczność w postępowaniu i w pracy, brak dyscypliny i konsekwencji w postępowaniu, niesprawiedliwość w ocenie pracy uczniów.

Nauczyciel lubiący dzieci i młodzież, wczuwający się w ich psychikę, życzliwy, wyrozumiały i sprawiedliwy utrzymuje z uczniami relacje pozytywne, a równocześnie stwarza dogodne warunki kształtowania konstruktywnych postaw interpersonalnych, współżycia i współpracy. Tym bardziej, że walory osobiste i zalety nauczyciela mogą być przedmiotem identyfikacji dla uczniów. Identyfikacja jest bowiem jednym z psychologicznych mechanizmów leżących u podstaw nabywania określonych poglądów czy postaw. Należy również podkreślić, że uczniowie identyfikują się z nauczycielem przyjaznym, sprawiedliwym i pobudzającym ich inicjatywę i samodzielność oraz posiadającym zaufanie i autorytet.

Natomiast nauczyciel, którego działanie cechuje formalizm, oschłość, nerwowość, niesprawiedliwość oraz brak życzliwości w stosunku do uczniów, nawiązuje z nimi stosunki formalne, obojętne i nie stwarza prawidłowych warunków do wyrabiania współżycia i współpracy. Nauczyciel taki nie tylko nie kształtuje konstruktywnych postaw interpersonalnych, ale może wywołać pojawienie się u uczniów negatywnych postaw społecznych.

Im obraz cech osobowościowych nauczyciela będzie bardziej zgodny z proponowanym przez młodzież, tym jego wpływ będzie większy i skuteczniejszy. Dobre wyniki wychowawcze i dydaktyczne osiągają ci nauczyciele, którzy oceniają uczniów surowo, ale sprawiedliwie, utrzymujący jednocześnie dyscyplinę na lekcjach. Skuteczność zatem postępowania wychowawczego można osiągnąć poprzez przyjacielską, ale odpowiedzialną płaszczyznę współpracy nauczyciela z dziećmi i młodzieżą. Niepodważalnym faktem jest to, że nauczyciel, jego stopień zaangażowania i postawa, duża kultura i takt pedagogiczny, jak również gruntowna wiedza i umiejętność jej przekazywania przyczyniają się do podniesienia jego autorytetu.

W opinii rodziców nauczyciel powinien mieć podejście do uczniów, powinien być tolerancyjny, opanowany i wymagający, jego zachowanie powinno być wzorem i przykładem dla dzieci. Nauczyciel powinien legitymować się wyższym wykształceniem i kwalifikacjami pedagogicznymi oraz powinien mieć wyższe wynagrodzenie niż dotychczas. Rodzice wskazywali na te cechy osobowe nauczycieli, które składają się na budowanie jego autorytetu. Są oni zdania, że właśnie nauczyciele w największym stopniu powinni udzielać porad rodzicom w zakresie wychowania, nauczania i wyboru zawodu przez ucznia. Chcą też, aby nauczyciel był dla ucznia partnerem i by istniały pomiędzy nimi dobre stosunki, które charakteryzowałyby się wzajemnym zrozumieniem i szacunkiem. Rodzice wielką wagę przywiązują do cech indywidualnych nauczycieli. Oczekują od nich wysokiego poziomu wiedzy, talentu pedagogicznego i dużej kultury osobistej. Większość rodziców uważa, że relacje między nauczycielem i uczniem powinny opierać się na partnerstwie. Natomiast atmosfera w szkole zależy przede wszystkim od stosunków między nauczycielami oraz od obiektywnego oceniania. Zdaniem rodziców nauczyciel XXI wieku powinien mieć szerokie zainteresowania i wiedzę, być specjalistą w jednej wybranej specjalności i zainteresować uczniów jej poszukiwaniem. Powinien interesować się przede wszystkim problemami uczniów i szkoły. Istotnymi cechami nauczyciela są sprawiedliwość, szlachetność oraz umiejętność pokonywania trudności, umiejętność logicznego myślenia i wyciągania wniosków, operowania słowem, posługiwania się urządzeniami technicznymi. Dobry nauczyciel - wychowawca powinien dysponować nieodzownym czasem dla swoich wychowanków, szanować ich poglądy i budzić zaufanie. Rodzice chcieliby też indywidualnego podejścia do każdego dziecka - zarówno mniej zdolnego, przeciętnego jaki bardziej uzdolnionego.

Pytanie: "Jakimi cechami powinni odznaczać się nauczyciel XXI wieku" zadano również nauczycielom. Oto przykładowe wypowiedzi:
"W przyszłej szkole trzeba koniecznie odbudować etos nauczyciela. Oczekiwania i żądania wobec nauczyciela winny być duże, ponieważ do realizacji różnych funkcji szkoły konieczna jest kadra nauczycieli o wysokich kwalifikacjach metodycznych i merytorycznych. Z drugiej jednak strony należy wzmocnić prestiż zawodu nauczyciela i jego status ekonomiczny oraz stworzyć nauczycielowi możliwości rozwoju".
"współczesnej szkole potrzebni są nauczyciele, którzy są w pełni przygotowani do pracy pedagogicznej i którzy chcą nieustannie się dokształcać, a nie poprzestawać na raz zdobytej wiedzy."
"Nauczyciel poprzez swoją osobowość, metody wychowawcze oraz grupę klasową, której członkiem jest uczeń, kształtuje jego potrzeby, postawy społeczne, światopoglądowe oraz obraz własnej osoby i związaną z nią samooceną. Warunkiem skutecznego oddziaływania wychowawczego jest zrozumienie problemów współczesnej młodzieży. Wychowawca powinien posiadać empatyczny styl postępowania. Autorytetowi nauczyciela sprzyjają nie tylko wysokie kwalifikacje moralne, zainteresowanie i życzliwość okazywana młodzieży, ale także zrównoważenie emocjonalne, ogólne doświadczenie, pozycja społeczna, mądrość życiowa oraz głęboka wiedza w zakresie nauczanego przedmiotu."

Do najczęściej wymienianych pożądanych cech, postaw nauczycieli zalicza się (według pedeutologów):
1. Wiedzę ogólną i pedagogiczną - która wynika i jest pochodną dążeń nauczyciela do zdobycia i pogłębiania określonego zasobu wiedzy z dziedzin przydatnych zawodowo. Także z innych dziedzin niż pedagogika, które stanowią podstawę do konstruktywnego budowania obrazu o życiu ludzkim, otaczającym świecie i zachodzących w nim procesach.
2. Motywację - jest zespołem czynników uruchamiającym celowe działanie. To zaś wyraża się dążeniem do osiągania dobrych efektów w pracy i wytyczonego celu. Nauczyciel posiadać więc musi motywację wewnętrzną jako podstawę do działania, wynikającego z czynników osobistych jak: zadowolenie czy osiąganie satysfakcji i przyjemności z wykonywanej pracy.
3. Umiejętności pedagogiczne - związane ściśle z wyzwalaniem i kształtowaniem u podopiecznych walorów moralnych, pożądanych społecznie cech i postaw, a także pewnego zakresu umiejętności i zdolności niezbędnych w życiu wychowanków. Z umiejętnościami tymi wiąże się także mobilizowanie uczniów do wykonywania stawianych zadań i pracy nad sobą.
Z umiejętnościami pedagogicznymi związana jest ściśle umiejętność trafnego i sprawiedliwego oceniania, a także obiektywizm wychowawcy. Ma to duże znaczenia w stwarzaniu klimatu zaufania poprzez wydawanie sprawiedliwych ocen i opinii.
4. Umiejętności wychowawcze - pojmowane jako celowe i zamierzone współtworzenie takiego klimatu wychowawczego, który sprzyja wszechstronnemu rozwojowi wychowanków. W umiejętnościach tych zawiera się chęć posługiwania się umiejętnościami pedagogicznymi, wiedzą oraz zdolność wychowawcy do wyzwalania aktywności własnej wychowanków.
5. Ambicje zawodowe - wpływające bezpośrednio na kształtowanie pożądanych cech własnej osobowości oraz dążenie do osiągnięcia - poprzez rzetelną wiedzę i pracę - wartościowych rezultatów zawodowych. Mają one bowiem ścisły związek z ustawicznym dążeniem do podejmowania nowych zadań prowadzących do poprawy istniejącego stanu rzeczy w nauczaniu, wychowaniu i doskonaleniu wychowanków.
6. Uczciwość - oznacza upewnianie się, że każda utrata np. przywilejów jest odpowiednia do przewinienia i że jest bezpośrednio z nim związana tak, aby dziecko widziało tu ciąg przyczynowo - skutkowy; oznacza konsekwencję w zachowywaniu się wobec dzieci tak, aby wiedziały, czego mogą oczekiwać, oznacza też dotrzymywanie słowa. Dzieci w każdym wieku postrzegają "uczciwość" jako jedną z najbardziej pożądanych zalet u nauczyciela.
7. Wysokie poczucie odpowiedzialności. Z poczuciem odpowiedzialności wiąże się ściśle:
- udzielanie wychowankom systematycznej pomocy podczas zajęć programowych, nauki własnej oraz pomocy lub udzielanie rad w rozwiązywaniu problemów osobistych,
- aktywizowanie wychowanków do rzetelnej nauki i stosownego do wymagań społecznych postępowania,
- właściwe rozpoznawanie i zapobieganie ewentualnym przyczynom niepowodzeń dydaktycznych.
Odpowiedzialność to rdzeń doświadczenia moralnego, kluczowy "wskaźnik dojrzałości człowieka". Oznacza gotowość, obowiązek, a nawet konieczność ponoszenia konsekwencji za własne myślenie, słowa, postawy i działanie; gotowość do wywiązywania się z podjętych zadań. Jest właściwie do nich przygotowany. Na stanowisku tak wysoce eksponowanym jakim jest misja nauczyciela nie dopuszcza się nieznajomości treści programowych, przepisów dobrego zachowania, norm moralnych czy zasad dydaktyczno - wychowawczych.
8. Opanowanie - związane jest ściśle z kontrolą własnego zachowania i oznacza niekierowanie się chwilowymi emocjami lub mniej istotnymi bodźcami zewnętrznymi. Mogą one bowiem zakłócić nie tylko sprawne działanie, lecz także zachowanie rozwagi i panowanie nad niepotrzebnymi emocjami.
9. Kultura osobista - wyraża się w nienagannym postępowaniu w życiu codziennym, odpowiednim zachowywaniem się. Z kulturą osobistą wiąże się poszanowanie wartości osobistych i godności drugiego człowieka niezależnie od wieku czy statusu społecznego. Poza tym kultura to również dbałość o czystość języka i dobry, godny naśladowania przykład dla innych.
10. Wytrwałość i konsekwencja w działaniu - wymaga silnej woli i wytrwałości w pokonywaniu trudności i niepowodzeń dydaktycznych oraz wychowawczych. Oznacza także uporczywość w dążeniu do wyznaczonego celu oraz wytrzymałość w przypadkach okoliczności i obciążeń nieprzewidzianych.
11. Punktualność, porządek i dyscyplina na lekcji - nauczyciel, który spóźnia się na lekcje, nie tylko daje dzieciom zły przykład, ale może również powodować rozprężenie, zanim lekcja będzie się mogła zacząć. Równie ważne jest punktualne kończenie lekcji. Dzieci szybko oburzą się, jeśli będą ciągle spóźnione na przerwę, ostatnie w kolejce po obiad czy niewypoczęte przed następną lekcją.
12. Dbanie o własny autorytet, który jest wynikiem pracy nad sobą i stanowi niezbędny atrybut owocnej pracy dydaktyczno - wychowawczej.
13. Staranne przygotowywanie się do lekcji.
14. Troska o dobrą opinię w oczach uczniów poprzez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków.
15. Modernizowanie i urozmaicanie metod i środków dydaktycznych
16. Dojrzałość emocjonalna - to unikanie złości, niewdawanie się w małe wojny i sprzeczki z poszczególnymi dziećmi czy grupą. Nauczyciele, którzy szybko się denerwują, mogą powiedzieć i zrobić rzeczy, których później będą żałować. Z pewnością wszyscy nauczyciele odczuwają potrzebę ostrego zwrócenia się go klasy, ale różni się to od wybuchów gniewu, które naruszają się tylko pozycję nauczyciela, ale także stan jego fizycznego i psychicznego zdrowia.
17. Unikanie poniżania dzieci - które powoduje nie tylko psychiczną krzywdę, ale obniża status dziecka w oczach klasy.
18. Unikanie nadmiernej poufałości - granica pomiędzy przyjaźnią i nadmierną poufałością jest bardzo trudna do ustalenia, ale lepiej jest raczej formalnie rozpocząć relacje z klasą, aby później bardziej się do niej zbliżyć niż odwrotnie. Badania pokazują, że wielu słabych nauczycieli rozpoczyna zupełnie inaczej, a następnie rozpaczliwie próbuje odzyskać swoją pozycję po tym, jak wywarli już pierwsze nadmierne swobodne wrażenie.
19. Pewność siebie - nauczyciele, którzy niepewnie i z wahaniem wchodzą do klasy, pokazują dzieciom, że oczekują kłopotów i są przygotowani na nieposłuszeństwo. Dlatego zasadą jest, aby jeśli nawet nauczyciel jest niepewny i niedoświadczony - tego nie okazywać.
20. Otwartość i umiejętność kontaktu z dziećmi i młodzieżą, empatia
21. Poszanowanie godności ludzkiej, podmiotowość
22. Rozwijanie w sobie umiejętności prowadzenia dialogu -cierpliwego słuchania do końca swojego rozmówcy, sprawiedliwego, życzliwego i wyrozumiałego, pełnego szacunku i akceptacji traktowania tych, na których pragnie oddziaływać wychowawczo. O dialogu wychowawczym można mówić tylko wtedy, gdy zostaną spełnione następujące warunki:
- uznanie i zaaprobowanie odmienności każdego dziecka;
- traktowanie każdego w sposób indywidualny,
- zachowanie bezpośredniości w stosunkach wychowawcy z wychowankiem
Uznanie i aprobata odmienności każdego dziecka nie oznacza bezkrytycznego stosunku do jego wad czy postępowania. Chodzi o to, by w uczniu widzieć odrębną rzeczywistość, a nie projekcję naszych wyobrażeń.
24. Imponowanie uczniom postawą zdystansowaną do dóbr konsumpcyjnych - np. nie przyjmować prezentów mających na celu pozyskanie jego przychylności, nie udzielać płatnych korepetycji swoim uczniom, aby nie być stronniczym w wystawianiu ocen.
25. Dyscyplina i wymagalność
26. Zrozumienie i wspomaganie w kłopotach
27. Umiejętność planowania i organizowania pracy własnej i zbiorowej
28. Poczucie humoru - nie oznacza to wygłupianie się nauczyciela na lekcji, ale bycie przygotowanym do śmiania się z klasą, (chociaż nie wtedy, gdy dzieje się to kosztem jakiegoś ucznia) i do wprowadzania humoru w nauczany materiał wtedy, gdy można tak zrobić. Na dziecięcej liście dotyczącej zalet nauczyciela poczucie humoru często ustępuje miejsca jedynie uczciwości.
29. Takt pedagogiczny
30. Dyskrecja
31. Umiejętność działania zespołowego
32. Plastyczność - czyli zdolność do przystosowania swoich metod zarówno do nauczanego przedmiotu, jak i do samych dzieci.

Nauczyciel winien stanowić autorytet dla uczniów, by motywować ich do wytrwałej pracy, a miarą tego autorytetu są postawy uczniów wobec niego. Powinien także inspirować wychowanków do rozwijania własnych zainteresowań. Pracy nauczyciela powinna nieustannie towarzyszyć myśl o tym, że uczestniczy w ważnym procesie kształtowania przyszłych pokoleń. Od nauczyciela XXI wieku oczekuje się ustawicznego dokształcania, troszczenie się o awans zawodowy poprzez podnoszenie kwalifikacji, bycie mistrzem w swoim zawodzie, opanowanie i doskonalenia specjalności. Wernic zawsze dawał nauczycielom mądrą radę: "Doskonalmy się sami, a najdoskonalej wychowamy nasze dzieci."

Nauczyciel to osoba, dla której uczeń jest partnerem, u której - w razie trudności - spotka się z pomocą i zrozumieniem. To wychowawca budzący szczery szacunek, a nie lęk, agresję czy złość.

Nauczyciel powinien też umieć jasno się wypowiadać. "Choćby bowiem posiadał wiele wiadomości, choćby był nawet prawdziwym uczonym, to bez powyższego przymiotu wiedza jego będzie podobna do szkatułki mieszczącej w sobie drogocenne skarby, do której klucz utracono" - pisał Wernic.

Wielką wagę pedeutolodzy przywiązują do nowatorstwa pedagogicznego. R. Schulc pisał: "Trudno wyobrazić sobie twórczej szkoły bez twórczego nauczyciela. Uważamy dziś coraz częściej i powszechniej, że współczesny nauczyciel - nauczyciel "autentyczny", zasługujący na miano nowoczesnego - powinien być twórczy, poszukiwać nowych dróg i metod działania, wystrzegać się stereotypów (co nie znaczy odrzucać je całkowicie), reagować elastycznie na zmienne potrzeby edukacyjne społeczeństwa i jednostki. Sądzę, że nauczyciel może dziś osiągnąć wartościowe i wybitne rezultaty wychowawcze jedynie wówczas, gdy będzie innowatorem, osobą twórczą." Należy dodać, że nauczyciel powinien być badaczem, a to oznacza, że powinien mieć intuicję, być wnikliwym obserwatorem, dostrzegać prawdziwe problemy i trudności i zgłębiać wiedzę, aby umieć je skutecznie rozwiązywać. Optymalny wzorzec nauczyciela przyszłej szkoły to człowiek wolny, autonomiczny, twórczy i ekspansywny, a zarazem otwarty, elastyczny i samodzielny, a zdaniem uczniów przede wszystkim sprawiedliwy.

Nauczyciel, czy tego chce czy nie zawsze w bardziej lub mniej świadomy sposób wywiera wpływ na uczniów całą swoją osobowością, zarówno wtedy kiedy działa właściwie, jak i wówczas, gdy postępuje nagannie, i tym samym wpływa na sposób myślenia, zachowanie, postawy dzieci i młodzieży, które modelują zarówno dobre, jak i złe wzory zachowania swoich nauczycieli - wychowawców.

Istotę pracy nauczycielskiej wyraził dobitnie G. Klimowicz - jednym słowem MOTTO - miłość, odpowiedzialność, tolerancja, troskliwość, otwartość.

W pracy nauczyciela najważniejszą wartością powinno być dobro dziecka, odpowiedzialność za jego rozwój i przygotowanie do podejmowania decyzji oraz znajdowania sensu życia: "Stosunek do ucznia - pisze Kawcewicz - jest kamieniem węgielnym etyki zawodowej nauczyciela, głównym kryterium jego pedagogicznej wartości."

Gdy ma miejsce poważne zagrożenie człowieczeństwa i rozpada się świat wartości wyjątkowo trudno jest nauczycielom ukazywać młodzieży pozytywne wzorce. Kultura masowa i cywilizacja informacyjna również tego nie ułatwiają. Uczeń -wychowanek jest bowiem przedmiotem i podmiotem zróżnicowanych oddziaływań nie tylko szkoły, ale całej rzeczywistości społecznej, w której funkcjonują różne, często przeciwstawne modele ludzkich postaw, cele życiowe i orientacje, różne wzory karier i sensów życia. W takiej sytuacji nauczyciele powinni być bardziej odpowiedzialni za decyzje związane z wyborem programów nauczania, podręczników i pomocy dydaktycznych, a także nowych ofert metodycznych i systemów oceniania. Liczyć się powinny w szkole nie tyle rywalizacje o stopnie i gromadzenie wiedzy, co kształtowanie myślenia i uczenia się, a przede wszystkim kształtowanie osobowości wychowanków. Ogromną rolę w tym procesie odgrywa właśnie nauczyciel, który powinien całym swoim życiem świadczyć o tym, czego naucza - to czyni go najbardziej autentycznym, gdyż "świat dzisiejszy nie tyle potrzebuje nauczycieli, co świadków. A jeżeli słucha nauczycieli, to dlatego, że są świadkami" (Paweł VI).

Bibliografia
1. Baczyńska M., Sukces wychowania w szkole, w: "Edukacja i Dialog" nr 123/2005
2. Cieślik J., Osobowość nauczyciela a postawy interpersonalne, w: "Kwatralnik Nauczycielstwa Polskiego" Warszawa 1984
3. Denek K., O nowy kształt edukacji, Toruń 1996 r.
4. Jedlińska K., Wybrane cechy osobowości nauczyciela szkoły podstawowej, "Nowa Szkoła", nr 1/1984 r.
5. Karglowa A., Dlaczego dzieci nie lubią szkoły?, WSiP, Warszawa 1991 r.
6. Kasprzak L., Model nauczyciela kztałtującego postawy obywatelskie młodzieży, W: Doświadczenia i projekcja przyszłości w treściach pedagogicznego kształcenia nauczycieli, Bydgoszcz 1999 r.
7. Kunikowski J., Zawód nauczyciela i wychowawcy, w: "Edukacja dla bezpieczeństwa, nr 3/2005
8. Kuźma J., Nauczyciele szkoły przyszłości, Kraków 2000 r.
9. Okoń W., Osobowość nauczyciela - wychowawcy, Warszawa 1969 r.
10. Marczyński A., Szerląg A., Walory osobowościowe nauczycieli problemem ciagle aktualnym, "Nowa Szkoła" nr 7-8/1983 r.
11. Micińska - Łyżniak I., Dzieci patrzą na nas, "Życie Szkoły" nr 10/1983 r.
12. Schulc R., Nauczyciel - innowator, WSiP Warszawa 1989 r.
13. Żegnałek K., Osobowość nauczyciela w opinii uczniów województwa mazowieckiego, w: "Nowa Szkoła", nr 5/2005 r.

Anna Ciołka
Szkoła Podstawowa im. K. Makuszyńskiego
w Wiechlicach


Zaświadczenie online



numer online: 209 gości

reklama