Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4252
rok szkolny
2006/2007

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Metody i techniki pracy z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym

Artykuł przeznaczony jest dla nauczycieli nauczania zintegrowanego, którzy uczą języka angielskiego oraz rodziców zainteresowanych tą tematyką.
Celem publikacji jest wskazanie najwłaściwszych metod i technik pracy z dzieckiem w wieku wczesnoszkolnym uczącym się języka obcego. Szczególny nacisk położono na wykorzystanie gier i zabaw dydaktycznych, które są naturalnym elementem dzieciństwa. Powinny one być integralną częścią "syllabusa", czyli programu nauczania dzieci przedszkolnych młodszych szkolnych, ponieważ dają sposobność do intensyfikacji nauczania języka angielskiego.

Skuteczny proces dydaktyczny zależy od właściwego doboru metod i technik nauczania.

Wiek XX to niespotykany rozwój coraz to nowych metod uczenia języków obcych. Należy jednak pamiętać, że tylko niektóre mogą być wykorzystane do uczenia małych dzieci.

Jerzy Brzeziński sugeruje metodę bezpośrednią, która winna leżeć u podstaw nauczania dzieci, czyli pracę nad konkretnym tekstem bez wyjaśniania gramatyki. Najlepiej jeśli nauczyciel będzie używał podczas lekcji wyłącznie języka obcego, nawet jeśli istnieje obawa początkowego niezrozumienia tekstu. Jest to bowiem sposób na naturalne ćwiczenia sprawności słuchania. Prawidłowa reakcja dzieci pozwala ocenić stopień zrozumienia wypowiedzi nauczyciela. Ta znana od starożytności metoda zwana jest inaczej metodą konwencjonalną. (Brzeziński, 1987) Znaną również metodą tradycyjną jest metoda gramatyczno-tłumaczeniowa, mało lub wcale nieprzydatna w pracy z małymi dziećmi. Kolejną jest metoda audiolingwalna, gdzie nawyki językowe wykształca się poprzez mechaniczne powtarzanie, zapamiętywanie i utrwalanie ćwiczonego materiału oraz metoda kognitywna, która podkreśla, że język musi mieć charakter twórczy. Hanna Komorowska podnosi, że "rozumiemy też i umiemy budować zdania, których nigdy przedtem nie słyszeliśmy, nie powtarzaliśmy, nie zapamiętywaliśmy. Posługiwanie się językiem nie jest więc nawykowe, lecz innowacyjne, a zdolność opanowania języka jest człowiekowi wrodzona." (Komorowska, 2002: 23)

Cechy charakteryzujące dziecko 7-10 letnie warunkują wybór metody nauczania.

Metodycy przypominają, że uczeń w tym wieku:

  • szybko uczy się i szybko zapomina;
  • potrzebuje aktywności całego ciała, a doświadczenia sensoryczne są najważniejsze;
  • jest żywy i ruchliwy, szybko nudzi się i zniechęca;
  • jest egocentryczny, lubi zajmować się tym, co jest mu najbliższe, lubi pracować indywidualnie, choć praca w grupie daje mu dużą satysfakcję, poczucie sukcesu;
  • ma silną potrzebę bezpieczeństwa;
  • jest wrażliwy na krytykę;
  • lubi fantazjować, miesza fikcje i fakty;
  • posiada naturalną ciekawość poznawczą.

    Podążając powyższym tokiem myślenia za autorkami "Programu nauczania języka angielskiego dla klas I - III szkoły podstawowej", winniśmy sięgnąć po metody niekonwencjonalne.

    Metoda reagowania całym ciałem /Total Physical Response - TPRI opiera się na założeniu, iż zapamiętywaniu materiału sprzyja ruch fizyczny. Jest ona wykorzystywana wszechstronnie w nauczaniu małych dzieci. Praktycznie każda piosenka, tekst, chanty, mogą być ilustrowane pracą całego ciała. Zrozumieniu polecenia towarzyszy prawidłowa reakcja fizyczna. Ponadto sprzymierzeńcem w nauce tą metodą jest relaks i zabawa.

    Metoda naturalna /The Natural Approachl tworzy sytuacje, gdzie sens wypowiedzi nauczyciela jest zrozumiały dla dzieci, gdyż tkwi ono w pewnej naturalnej sytuacji. Dziecko podąża za nauczycielem, przysłuchuje się prostemu językowi, powtarza i zapamiętuje. Metoda ta eliminuje stres, pomija popełnianie błędów.

    Kolejną używaną metodą w wieku wczesnoszkolnym jest sugestopedia (Suggetopedia), kładąca nacisk na emocjonalną stronę nauczania. Muzyka, wygodne meble, poczucie komfortu, kameralna sytuacja ma stwarzać poczucie bezpieczeństwa, budzić rezerwy umysłowe, rytmizować oddech, krążenie. Mając na uwadze kondycję polskiej szkoły, jest ona mało realna w realizacji.

    Istnieją jeszcze metody niekonwencjonalne, niewykorzystywane w pracy z małymi dziećmi, jak The Silent Way i Counseling Language Learning. (Komorowska, 2002)

    Większość opracowań metodycznych wskazuje wyłącznie metodę TPR i techniki ją wspierające jako skuteczne w nauczaniu małych dzieci. Takiego zdania jest Sarah Phillips w książce Young Learners (Phillips, 1993) oraz Venessa Relly i Sheila M. Ward w książce Very Young Learners. (Reilly, Ward, 1997) Autorki podręcznika "English for Primary Teachers" Mary Slattery i Jane Willis szczegółowo analizują sposoby efektywnego dotarcia do dzieci w wieku młodszym szkolnym. Metodą ich zdaniem najlepszą jest metoda TPR, a poszczególne umiejętności rozwijają, stosując techniki - jak na przykład w słuchaniu - dawanie instrukcji w języku angielskim, słuchanie i identyfikowanie, wystawianie, przedstawianie, wykorzystanie gier i zabaw. Wyszczególniają one także słuchanie z działaniem, np. posłuchaj - narysuj, pokoloruj, wykonaj itd. Umiejętność mówienia kształtujemy, używając, tzw. classroom language, powtarzając, tzw. chunks chunks, używając rymowanek, piosenek, ćwicząc nowe słownictwo, grając w gry słownikowe, poświęcając czas na wymowę, intonację akcent. Czytanie to trudna umiejętność, należy wprowadzać ją powoli, lecz systematycznie. Początkowo dzieci dopasowują dźwięk usłyszany z literą, wyrazem, zdaniem. Przystępując do czytania tekstów, winny być przygotowane przez, tzw. pre - reading activities, aby świadomie korzystać z tekstu, a następnie dokonywać próby jego podsumowania. Małym dzieciom najlepiej czytać bajki, komiksy, historyjki obrazkowe poparte ilustracją. Nauczanie pisania winny rozpocząć ćwiczenia z alfabetem i odwzorowywanie liter następnie wyrazów i fraz. (Slattery, Willis, 2001)

    Należy pamiętać, że system języka ojczystego jest inny niż języka angielskiego i dzieci mogą napotkać na trudności w różnicowaniu wymowy i zapisu. Nauka pisania i utrwalanie tego nawyku najlepiej udaje się, gdy zastosujemy zabawy, gry, krzyżówki, rozsypanki językowe, czy pisanie liścików, instrukcji, przepisów, wykonywanie projektów.

    Ewa Przeździecka stosuje w doborze technik prostą zasadę - nie nudzić, to znaczy dobierać takie techniki pracy, które są lubiane przez dzieci. I tak proponuje wykorzystać kasety audio i video, komputer, historyjki, komiksy, dyktanda, rysowanie czy kolorowanie, opowiadania, bajki, a do nich ilustracje, lalki, rekwizyty. Jej zdaniem należy wykorzystać elementy dramy, inscenizacje, zabawy w teatr, wplatać często piosenkę, rymowankę, zagadki, rebusy, bingo, krzyżówki, a nawet zadania matematyczne. Lekcja będzie ciekawsza, gdy powiążemy ją z ruchem /wspomniana metoda TPR/ oraz pracą projektową jak wyklejanki, plakaty, rzeźba z plasteliny, albumy, karty itp. (Przeździecka, 2002: 19)

    Nad wyraz szczegółowo zagadnienie technik nauczania traktuje Hanna Komorowska.

    Opisuje ona kilkadziesiąt technik podzielonych według tego, czego chcemy nauczyć, czyli słownictwa, pisania, wymowy, pracy z tekstem, gramatyki, rozumienia ze słuchu, czytania, pisania, komunikacji. (Komorowska, 2002) Nie wszystkie z wyżej wymienionych technik mogą być zastosowane w pracy z małymi dziećmi. Ich różnorodność pozwala jednak na dokonanie dobrego wyboru i ciekawe zaplanowanie lekcji.

    Zagadnienie technik nauczania podejmuje każdy z wydanych i zatwierdzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej programów nauczania dla klas I - III szkoły podstawowej.

    Program napisany przez M. Szpotowicz i M. Szulc - Kurpaską dla wydawnictwa OUP dzieli techniki nauczania w sposób już znany na: uczące słownictwa (plansze, plakaty, słowniczki, flashcards, czytanki, bajki, gry pamięciowe), wymowy (powtarzanie, śpiewanie, rymowanie), gramatyki (powtarzanie stałych wyrażeń, rozsypanki, stymulowanie obrazkiem), słuchania (słuchanie i wykonywanie poleceń, słuchanie tekstów, wyszukiwanie informacji, zrozumienie sensu, przewidywanie treści), mówienia (powtarzanie, zadawanie pytań, używanie stałych zwrotów, opowiadanie o sobie, opis, historyjka, bajka), czytania (odczytywanie na głos wyrazów, tekstów, odgrywanie dialogów, ciche czytanie), pisania (pisanie po śladzie, literowanie słów, przepisywanie, podpisywanie, uzupełnianie luk, pisanie krótkich tekstów). Ciekawe i nowatorskie są techniki rozwijające umiejętność samodzielnego uczenia się, mające wyrobić nawyk samokształcenia.

    Wymieniana jest tutaj technika zakładania i prowadzenia słowniczków, wzajemnej samooceny ćwiczeń, przepytywania ze słówek, korzystania ze słowników obrazkowych, samodzielnego czytania książeczek, tzw. readersów, czy korzystania z dodatkowych materiałów przekazywanych przez nauczyciela dzieciom. (Szpotowicz, Szulc, Kurpaska, 2002)

    Program nauczania Wydawnictwa Szkolnego PWN napisany przez A. Wieczorek i E. Skibę podkreśla, iż winniśmy dokonywać zróżnicowania metod i technik w poszczególnych klasach, ponadto planować skrupulatnie lekcje, nauczyć przez zabawę, wykorzystując właściwe ku temu techniki. Wymienione są tutaj podobne techniki wspierające rozumienie mowy i mówienia, tekstu pisanego i czytanego oraz pamięciowego, opanowania zwrotów i słówek. Charakterystyczne jest to, że szczegółowe techniki to przede wszystkim zabawy i gry, co odróżnia wyżej wymieniony program od innych. (Wieczorek, Skiba, 1999)

    Ciekawe i nowatorskie podejście do problemu nauczania dzieci w wieku wczesnoszkolnym prezentuje program nauczania języka angielskiego wydawnictwa Longman, napisany przez E. Lewandowską i B. Maciszewską. Pojawia się tutaj podział nie na znane już wcześniej techniki, lecz na naukę przez piosenkę, naukę przez działanie, naukę przez projekty, techniki teatralne, techniki multimedialne. Najwięcej uwagi autorki poświęcają nauce przez zabawę, czyli grom i zabawom językowym, dokonując ich szczegółowego podziału. (Lewandowska, Maciszewska, 2000)

    Należy przyjąć, że ze względu na wiek dzieci, nauczanie w początkowym etapie odbywa się prawie wyłącznie w trakcie gier i zabaw, ponieważ posiadają one niepodważalnie wiele walorów dających możliwość prawidłowego i ciekawego nauczania języka angielskiego. Gry i zabawy:
    - wnoszą na lekcję element współzawodnictwa. Dzieci uwielbiają brać udział w różnorodnych konkurencjach, kibicować zwycięzcom, wspierać przegranych. Należy więc te naturalne predyspozycje wykorzystać na lekcjach języków obcych.
    - motywują do nauki. To znaczy, jeśli uczę się na lekcji, to posiadam pewne wiadomości, jestem w stanie brać udział w zabawie, stawić czoło wyzwaniu.
    - wprowadzają element humoru, beztroską wesołą atmosferę. Dzieci bawiąc się, zapominają o dzielących je barierach /np. braku umiejętności mówienia w języku angielskim/, zaś brak stresującej sytuacji i rola nauczyciela doradcy w grze, a me wymagającego autorytetu pozwala budować dzieciom poczucie własnej wartości.
    - ułatwiają wprowadzenie późniejszych umów klasowych, czyli obowiązujących zasad zachowania i wypowiadania się podczas lekcji, wskazując jasne zasad postępowania oraz czekania na tzw. "własną kolejkę".
    - umożliwiają nabywanie doświadczeń. Korygowanie własnych błędów odbywa się w drodze naśladowania współgrających, nośnikiem wiedzy w tym przypadku jest kolega, a nie nauczyciel.
    - umożliwiają ruch niezbędny dzieciom podczas lekcji czy zajęć przedszkolnych, który wspomaga naukę, niweluje stres i bariery językowe.
    - dają poczucie bezpieczeństwa, współpracując w grach z osobą przychylną i lubianą, często przyjacielem.
    - mają walor uniwersalności, mogą być wykorzystane w dowolnym kontekście i tematyce, a sprawny nauczyciel dostosuje znaną grę do nowej sytuacji.
    - mogą być wspaniałym środkiem do zdiagnozowania, jaką wiedzę posiada uczeń, dokonania korekt w nauczaniu i wyciągnięcia wniosków.

    Gry i zabawy językowe, jakkolwiek są ważnym elementem lekcji dzieci przedszkolnych i młodszych szkolnych, nie stanowią jednakże jedynego sposobu realizacji procesu nauczania. Dlatego ich użycie winno odbywać się z zachowaniem właściwych proporcji, ich dobór zaś winien być nieprzypadkowy, tak by lekcja nie sprawiała wrażenia permanentnej zabawy bez wyraźnego celu. Przede wszystkim doświadczony nauczyciel celowo i umiejętnie wplata je w program nauczania i szczegółowy rozkład materiału, planując z góry pracę na dany rok szkolny i pamiętając, aby formę aktywności dziecka dobierać zależnie od podręcznika, umiejętności i wiedzy dzieci, tematyki, którą proponuje. Należy pamiętać także, iż gra czy zabawa językowa może służyć do wprowadzania materiału, utrwalania go lub pełnić rolę "przerywnika" niezwiązanego z lekcją. Jednocześnie jednak jest ważnym czynnikiem ułatwiającym skupienie uwagi, dyscyplinującym uczniów, pomagającym w prowadzeniu lekcji.

    Zamykając powyższe rozważania, należy podkreślić, iż dzieci w kształceniu zintegrowanym wymagają specyficznych metod i technik nauczania. Przy ich doborze nauczyciel winien kierować się uzyskaniem jak najlepszych efektów pracy dydaktycznej, nie zapominając o dobrej zabawie dzieci i satysfakcji rodziców.

    Bibliografia:
    1. Brzeziński J. (1987), Nauczanie języków obcych dzieci, Warszawa, WSiP.
    2. Komorowska H. (2002), Metodyka nauczania języków obcych, Warszawa, Fraszka Edukacyjna.
    3. Lewandowska E. Maciszewska B. (2000), Program nauczania języka angielskiego klasy I - III szkoły podstawowej, Warszawa, Longman.
    4. Phillips S. (1993), Young Learners, Oxford, Oxford University Press.
    5. Przeździecka E., Po pierwsze nie nudzić (się) czyli Young Learners Hits. Języki obce w szkole, Nauczanie wczesnoszkolne (6/2000), Warszawa, Wydawnictwo CODN.
    6. Reilly V. Ward S. M. (1997), Very Young Learners, Oxford, Oxford University Press.

    Mariola Bebyn
    Zespół Szkół nr 16 w Bydgoszczy


  • Zaświadczenie online



    numer online: 86 gości

    reklama