Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4395
rok szkolny
2006/2007

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wychowawcze aspekty wspinaczki skałkowej

Wspinanie to radosna, instynktowna czynność, towarzysząca na od najmłodszych lat. Będąc dziećmi wdrapujemy się na drzewa, murki, płoty i wszystko co jest strome, a tym samym kuszące. Dla niektórych z nas pragnienie wspinania pozostaje jeszcze na długie lata, a ujście znajduje właśnie we wspinaczce skałkowej.

Jest to ekscytująca działalność, którą można uprawiać na wiele różnych sposobów i w rozmaitych okolicznościach. Pewne działania w górach przynoszą inspiracje i szczęscie w sposób, który nie jest jedynie spędzaniem wolnego czasu i na pewno więcej niż tylko sportem - jest niesamowitą pasją, wręcz obsesją, sposobem na życie (D.Graydon, 1997). To cud gór, ich piękna oraz ogromnej siły przyjaźni.

"Góry są tylko środkiem, w ostatecznym rozrachunku najważniejszy jest człowiek. Chodzi o to, aby rozwijać swoje człowieczeństwo a nie wejść na szczyt. Wspinanie tylko wtedy ma sens, kiedy bierze się pod uwagę człowieka." (G.Hattingh, 1998, s.5)

Właśnie w tym upatruję wychowawczy czynnik wspinaczki. Dyscypliny, w której nie rywalizacja czy wygrana są najważniejsze - a sam człowiek.

Z turystyką spotykamy się wszyscy. Nasz kontakt może mieć miejsc w dzieciństwie pod opieką rodziców, w szkole, wieku młodzieńczym oraz w życiu dorosłym. Traktujemy ją jak coś oczywistego, trwale do nas przywiązanego. Niewielu z nas próbuje naprawdę wgłębić się w jej sens, zastanawić się jaki jest jej zasięg oddziaływania, jak wiele jej zawdzięczamy (K.Przecławski, 1995).

Spróbuję przedstawić wszystkie wychowawcze aspekty wspinaczki skałkowej, które uważam za niezwykle istotne, a tym samym warte do zastosowania wśród dzieci i młodzieży.

W turystyce kwalifikowanej (do której zalicza się wspinaczka) należy przede wszystkim upatrywać elementu wychowania politechnicznego. Daje ona bowiem możliwość przyswajania przez turystów kultury technicznej, czyli sztuki właściwego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządzeń zgodnie z ich funkcją, przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa własnego i innych (W.Gaworecki 1997).

Skały stawiają wyzwania wymagające jednak nie tylko technicznych kompetencji, lecz również umiejętności pokonywania trudności, rozwiązywania problemów, czy właściwej oceny sytuacji (D.Graydon, 1997). Nowe, nieoczekiwane zdarzenia rozwijają spostrzegawczość, uczą koncentracji, jej podzielności oraz wprawy w podejmowaniu szybkich decyzji w niespodziewanych momentach. Wyrabiane są takie zdolności jak samodzielność myślenia, uwaga oraz wyobraźnia. Turystyka stwarza okazję do kształcenia odporności na stresy oraz nabycia sprawności zachowania równowagi emocjonalnej.

Wydaje mi się, że w tym wypadku ukazana rola wychowawcza nie podlega żadnym wątpliwościom. Przedstawione czynniki są bardzo istotynym punktem w działanich pedagogów.

Ważny warunek we wspinaczce stanowią przede wszystkim chęci uprawiania tego sportu. Niezbędne jest zaangażowanie zarówno ciała jak i umysłu. Determinacja, wytrwałość, poświęcenie to elementy konieczne. Nie można poddawać się przy pierwszym niepowodzeniu. Ucząc się na błędach, wyciągając z nich wnioski, dążymy do realizacji marzeń. Pokonywanie trudności, własnych barier czy kompleksów jest możliwe tylko dzięki takiej postawie.

Tego typu podejście sprawdza się w każdej dziedzinie naszego życia, dlatego też mówimy o jego dużej wartości wychowawczej.

Weźmy pod uwagę przykład chłopca, dotychczas przekonanego o swojej bezradności, nie wierzącego we własne siły. Umiejętnie pokierowany stopniowo zaczyna sobie uświadamiać, że jednak coś potrafi, nabiera wiary we własne siły. Wspinaczka daje mu możliwość do udowodnienia, przede wszystkim sobie, że jest "w czymś dobry". Również w oczach kolegów zyskuje on nowe znaczenie. Tutaj nie liczy się czy jest dobrym uczniem, czy podoba się dziewczynom. Inne wartości stają się istotne.

W takich warunkach kształtują się różne postawy, inaczej spostrzegamy ludzi, ich wady i zalety. "Turystyka w dużym stopniu ułatwia porozumienie między ludźmi, którzy odkrywają, że mimo zewnętrznych różnic istnieje w nich wiele cech wspólnych pozwalających na zrozumienie się i współdziałanie." (W.Gaworecki, 1997).

Oprócz zdobytych nowych umiejętności widoczna jest także różnica w postrzeganiu własnej osoby oraz podejściu do innych."Ta czasowa zmiana (...) nie traci znaczenia nawet po powrocie do codziennego trybu życia" (K.Przecławski, 1997)

Idąc w tym kierunku, zauważamy, iż turystyka w ogromnym stopniu przyczynia się do kształtowania uczuć koleżeństwa, współżycia w grupie. Rozwija takie postawy jak altruizm, życzliwość czy sympatia w stosunku do drugiego człowieka. Stwarza możliwość kontaktu, bycia razem, co niezwykle zbliża, pozwala na lepsze poznanie.

Osobiście niejednokrotnie byłam uczestnikiem wspólnych wyjazdów, których głównym założeniem było doskonalenie sztuki wspinania. Jednak taka wyprawa nie kończy się na "zaliczeniu" kilku dróg skalnych. To jednocześnie niezapomniane chwile pełne radości, okazja do poznania wielu niezwykłych ludzi, jak również możliwość doświadczania bezinteresownie okazywanej pomocy.

Kwestią nie do pominięcia we wspinaczce jest asekuracja. Wiąże się ona z jednej strony z ogromną odpowiedzialnością za partnera, z drugiej natomiast z zaufaniem do niego. Asekuracja, czyli zabezpieczenie przed ewentualnym odpadnięciem, to stały elementów pokonywaniu skalnych trudności. W dużym stopniu to od naszej uwagi, dostatecznie opanowanej sztuki asekurowania zależy życie drugiej osoby. Jest to więc rzecz bardzo poważna, wymagająca wysokich kwalifikacji. W tym wypadku należy zapomnieć o jakiejkolwiek beztrosce czy bezmyślności.

Kształtowanie odpowiednich postaw oraz podejścia jest ważnym aspektem wychowawczym. Praktyka pedagogiczna ma na celu przygotowanie do popełnienia określonych zadań i ról w społeczeństwie. Wiele sytuacji, czy to w życiu rodzinnym, czy zawodowym, zmusza nas do bycia odpowiedzialnym - bardzo często nie tylko za siebie.

Istotnym elementem jest etyka wspinania. Przedmiot jej stanowi szacunek dla skały i każdego człowieka, który chce się na niej wspinać (D.Graydon, 1997). W górach, jak i innych dzikich terenach bardzo istotna jest ochrona przyrody oraz zachowanie jej dla tych, którzy przyjdą po nas. Odnosząc się do tych reguł mamy wpływ nie tylko na nasze przeżycia, ale również i innych ludzi.

Wyjazd turystyczny zazwyczaj kojarzy się nam z pewnego rodzaju wolnością od reguł życia codziennego i od kontroli, której nie rzadko jesteśmy poddawani (K.Przecławski, 1997). Jednak wolność ta powinna być w pewnym stopniu ograniczona.

W każdym rejonie panują zwyczaje dopuszczające pewne style wspinania i zasady etyczne. Zmuszają nas do pełnego podporządkowania się. Są ściśle przestrzegane przez wszystkich wspinaczy. Takie podejście niezwykle sprzyja kształtowaniu się samodyscypliny. Zobowiązani jesteśmy do respektowania danych przepisów, niekoniecznie zgodnych z naszymi upodobaniami.

Życie w społeczeństwie bardzo często zmusza nas do tego rodzaju zachowania. Nie zawsze nasze potrzeby, czy oczekiwania stoją na pierwszym miejscu.

"Wprawiając człowieka do panowania nad swoimi popędami, do podporządkowania celów egoistycznych wyższym, wyrabiając poczucie porządku i karności, słowem kształtując pojęcia moralne jednostki czyni się człowieka silniejszym, szlachetniejszym, prawdziwie człowiekiem." (S.Kot, 1994).

Rola wychowawcza w tym wypadku skupia się głównie na uspołecznieniu jednostki, przygotowaniu jej do życia w grupie, w której zawsze istnieją pewne reguły, a w konsekwencji konieczność ich przestrzegania.

Nie możemy także zapomnieć o tak ważnym czynniku jakim jest wychowanie fizyczne i związane z nim potęgowanie zdrowia. Wspinaczka stwarza możliwość kontaktu z przyrodą, ze świeżym powietrzem, ze słońcem, możliwość ruchu, wysiłku fizycznego, zmiany codziennego rytmu życia - słowem, tego co dla utrzymania zdrowia jest konieczne (K.Przecławski, 1997). Sprawność fizyczna i zdolność ruchowa są wyrazem wszechstronnej adaptacji organizmu do warunków życia. Powodują one zmiany cielesno-fizyczne oraz psychomotoryczne, dzięki czemu ułatwiają i przyspieszają proces socjalizacji. Wychowanie fizyczne obok zapewnienia młodzieży zdrowia, prawidłowego rozwoju fizycznego, sprawności ruchowej, ma za zadanie kształtować człowieka zdolnego do optymalnego dalszego rozwoju osobowego, do przekształcania rzeczywistości (W.Wyrobek-Pawłowska, 1969, s.5).

Chciałabym jeszcze wspomnieć o jednej kwestii jaką jest resocjalizacja przez turystykę. Podejmowane próby oddziaływania na młodzież przestępczą przez wdrażanie jej do uprawiania turystyki dawały nieraz pozytywne wyniki. Z utworzonych obozów resocjalizacyjnych korzysta głównie młodzież zaniedbana, dzieci znajdujące się w trudnych warunkach materialnych, często ludzie młodzi z "burzliwą przeszłością". Przez konkretne zajęcia, walkę z nudą osiąga się tam spore rezultaty wyrażające się m. in. dużym zmniejszeniem procentu recydywistów (K.Przecławski, 1973, s.77). Wydaje mi się, że włączenie do programu zajęć związanych ze wspinaczką również dałoby zadawalające skutki.

W przeciwieństwie do tego co pozornie mogłoby się wydawać, nie trzeba spełniać żadnych specjalnych wymagań, by uprawiać wspinaczkę. Wystarczy zdrowie, odrobina sportowych ambicji i można rozpocząć naukę. Może być więc ona interesującą formą spędzania wolnego czasu dla dużej grupy dzieci i młodzieży.

Nie to jest najważniejsze, by osiągać najwyższe stopnie trudności. Głównym założeniem wspinaczki jest dawanie przyjemności. Przyjemności płynącej z zażywania ruchu, satysfakcji z pokonywania skalnej ściany oraz radości z obcowania z naturą (S.Glowacz, 1999).

Istotny wydaje mi się fakt, iż w odróżnieniu od innych dyscyplin sportowych, bardzo szybko odnosi się swoje pierwsze "skałkowe sukcesy". Zdobywanie nowych umiejętności, pokonywanie własnych barier nie jest wynikiem długotrwałej, karkołomnej pracy. Wiąże się to z nabywaniem w dość niedługim czasie określonych cech charakteru czy zmianą dotychczasowych postaw. Mając takie podstawy - "Naczelnym zadaniem naszego systemu wychowawczego jest uchwycić dorobek chłopca (czy dziewczyny - uwaga autora) na gorąco, kiedy zdolny jest do entuzjazmu, wykuć go w odpowiedni kształt, wywabić na wierzch i rozwinąć jego indywidualność, tak aby sam potrafił wychować się na dobrego człowieka i obywatela (...) Musimy wykorzystać każdą jednostkę, a więc wziąć w ręce każdego chłopca (czy dziewczynę - uwaga autora) i, poza murami szkoły uzupełnić jego charakter, do wychowania naukowego dodać wychowanie charakteru, zrobić z niego człowieka pełnego radości, dobrej woli i gotowości do niesienia pomocy drugim (Baden-Powell, cyt. Za: K.Przecławski, 1995, s.168).

Bibliografia:
1. Gaworecki W. (1997), "Turystyka". Warszawa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
2. Glowacz S., Pohl W. (1999), "Jak wspinać się na skały". Warszawa, Dom Wydawniczy Bellona.
3. Graydon D., Hanson K. (1997), "Góry - wolność i przygoda. Od trekkingu do alpinizmu". Łódź, Galaktyka.
4. Hattingh G. (1999), "Wspinaczka. Poradnik". Łódź, Galaktyka.
5. Kot S. (1994), "Historia wychowania". Warszawa, Wydawnictwo "ŻAK".
6. Przecławski K. (1997), "Człowiek a turystyka. Zarys socjologii turystyki". Kraków, Wydawnictwo "Albis".
7. Przecławski K. (1973), "Turystyka a wychowanie". Warszawa, Nasza Księgarnia.
8. Przecławski K. (1995) (red.), "Turystyka jako szansa rozwoju kraju i wychowania młodzieży". Warszawa.
9. Wykorzystanie metod krajoznawczych w kształceniu i wychowaniu młodzieży. Materiały do dyskusji przed Kongresem Krajoznawczym 12.11.1979. Warszawa.
10. Wyrobek-Pawłowska W. (1969), "Ruch jako czynnik wychowawczy w polskich i obcych badaniach". Wrocław-Warszawa-Kraków, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Katarzyna Kunicka


Zaświadczenie online



numer online: 29 gości

reklama