Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4468
rok szkolny
2006/2007

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Kształtowanie postawy twórczej

Dzieci rodzą się z potencjałem twórczym, który jest olbrzymi i oczekuje na spełnienie przy pomocy najbliższych. Pomoc ta nie może być nadmierna, ale nie może być równocześnie zakazem, ani nakazem. Często rodzice albo wychowawcy uczą dzieci postępowania według utartego schematu, nie myśląc, że jest to ograniczanie rozwoju twórczego.

Dzieci są wrażliwymi twórcami, są pomysłowe, ciekawe świata. Wypowiadają się w sposób charakterystyczny dla swojego poziomu rozwoju. Uczą się niezależności myślenia i wyrażania własnych sądów środkami, którymi dysponują. Każde dziecko powinno mieć możliwość wykorzystania bez ograniczeń zawartych w sobie naturalnych impulsów twórczych, mieć wyrobione zdanie o swoich możliwościach oraz poczucie własnej wartości. Dziecko przez własną aktywność twórczą lepiej poznaje otaczający świat, jego właściwości, elementy, relacje między nimi, buduje swoje miejsce w świecie. Twórcza aktywność dziecka jest więc jednocześnie przejawem jego rozwoju, jak i czynnikiem stymulującym dalszy rozwój.

Młody człowiek często szuka przygody i fantazji, a szukając czegoś nowego, poświęca temu sporo czasu. Takie dziecko jest wrażliwe i otwarte na wszelkie problemy i dostrzega to w takich sytuacjach, które dla jednostek nietwórczych, bądź mało twórczych, wydają się znane i oczywiste.

Wyodrębniono ogólne zasady wychowania dzieci, które pozwalają rozwinąć wrodzony potencjał i odnieść korzystne skutki. Dawid Lewis w wyniku pracy z dziećmi uzdolnionymi ustalił 10 potencjalnych trudności i wynikających z nich problemów, które warto w tym miejscu przypomnieć:

1. Dziecko odznacza się otwartością i bystrą obserwacją oraz chęciami odkrywania ciągle czegoś nowego. Zachowanie takie wzbudza często u dorosłych zniecierpliwienie i zawstydzenie, gdyż pytania są zazwyczaj otwarte. Trzeba pozwolić dziecku na swobodę wyrażania myśli i nie narzucać swojego punktu widzenia. W razie konieczności wytłumaczyć sprawę nakazu i zakazu.
2. U dzieci rozwijających swój potencjał twórczy istnieje potrzeba rozwijania pamięci, aby mogło przechowywać informacje i wykorzystywać w razie potrzeby w dowolnym czasie. Dzieci są z natury niecierpliwe, chcą natychmiast wykorzystać to, co zapamiętały. Rolą dorosłych jest nie hamowanie ekspresji, przeciwnie, należy dołożyć wszelkich starań, by nauczyć dzieci umiejętnego wykorzystywania zdobytej wiedzy i akcentowania własnych potrzeb.
3. Dziecko jest ciekawe przyczyny i skutku powstania rzeczy i zdarzeń. Jest gotowe nawet wiele rzeczy zniszczyć, byle dowieść odpowiedzi na nurtujące je pytania. Dorosły powinien być gotowy do udzielenia odpowiedzi, do informacji i do swobody malucha.
4. Dziecko odnosi się krytycznie do nielogicznych stwierdzeń i może być czasami niegrzeczne wobec otoczenia. Karcenie jest jak najbardziej na miejscu, ale nie należy odczuwać niepokoju z tego powodu. Dziecko po prostu chce się podzielić pewną uwagą i zadaje pytania.
5. Dziecko pragnie być twórcą i wynalazcą, szukać nowych sposobów działania, wykazuje zainteresowanie tworzeniem i odkrywaniem. Dorośli często nie doceniają twórczych zabaw dzieci, posądzając je o chęć niszczenia, brak zrozumienia, ograniczają fantazję i nie tolerują bałaganu. Postępować trzeba odwrotnie: zachęcać ,tolerować i udostępniać miejsca do zabawy i pracy.
6. Dziecko wykazuje chęć rozwiązywania problemów, nawet trudnych dla dorosłych. Nie należy tego tłumić, ani kierować uwagi na inne tory.
7. Konieczny jest szacunek dla wysiłku dziecka. Dorośli często lekceważą jego pracę, przerywając mu ją, a jeżeli dziecko reaguje gniewem, czy irytacją czują się dotknięci.
8. Nie należy zmuszać dziecka do zmiany jego planów, bo choć usłucha i tak pozostanie przy swoim. Nawet bardzo małe dziecko odczuwa potrzebę wytyczania planów i wytrwałej pracy, przezwyciężania przeszkód i porażek.
9. Należy pozwolić dziecku na samodzielność, ponieważ przez działanie, poprzez rozwiązywanie problemów doznaje przyjemności pracy umysłowej. Jeżeli dziecko ponosi porażkę w rozwiązywaniu problemu, należy sprawdzić czy ma podstawowe informacje, lub czy wybrało właściwie. Czy zna właściwe strategie, lub czy prawidłowo je zastosowało.
10. Dziecko powinno zawsze uzyskać informację, czy problem został właściwie rozwiązany. Dorosły jest dla dziecka podstawowym źródłem informacji, dlatego nie może ono bać się zasięgnąć rady.

Porażki dziecka nie należy wykorzystywać do potwierdzenia swojej przewagi. Należy mu pomóc wyciągnąć wnioski z błędów, które popełniło, zauważyć aspekty pozytywne, aby również dziecko je dostrzegło i doceniło.

Dziecko musi odkryć swój indywidualny sposób myślenia i działania, nauczyć je polegać na sobie, aby akceptować izolację, która nadchodzi wraz z wyborem niezależnego podejścia. Często niezależna postawa, konflikt z poglądami większości może wywołać niepokój i chęć dostosowania się do innych.

Dla nauczyciela ważne jest rozpoznawanie cech i zachowań dzieci zdolnych i udzielenie im pomocy we właściwym funkcjonowaniu i rozwoju. Ważna jest znajomość tych czynników, aby móc je rozwijać i kształcić.

Wyodrębniono 8 cech, dzięki którym można odróżnić jednostki twórcze od mniej twórczych, lub w ogóle nie zaangażowanych twórczo.

Jednostki twórcze według Jerzego Kujawińskiego powinny się wyróżniać następującymi cechami:

  • wrażliwością na problemy, czyli dostrzeganie subtelności, braków potrzeb i niedostatków,
  • stanem gotowości w otwartym i płynnym myśleniu,
  • mobilnością, czyli zdolnością do szybkiego przystosowania się do nowej sytuacji,
  • oryginalnością czyli niezwykłością skojarzeń i pomysłów,
  • zdolnością do przeobrażania i do nowych oznaczeń,
  • analizą czyli przechodzeniem od ogółu do szczegółów,
  • syntezą czyli przechodzeniem od szczegółów do ogółu,
  • wyrażaniem maksimum treści minimalnym wkładem.

    Istotną rolę w kształtowaniu postawy twórczej odgrywa myślenie dywergencyjne czyli rozbieżne. Myśl rozbieżna zmierza w różnych kierunkach, chętnie poszukuje nowych rozwiązań, daje odpowiedzi nieoczekiwane, często ryzykowne. O zdolnościach twórczych decydują również wyobrażenia, fantazja i myślenie intuicyjne.

    Z badań wynika , że osoby o zdolnościach twórczych charakteryzuje możliwość wysokiej mobilizacji, poczucie własnej wartości, niezależność, tolerancja, samokrytycyzm, aktywność, spontaniczność.

    Współczesna rodzina i szkolnictwo występuje często niestety przeciw postawie twórczej. Składa się na to wiele czynników natury psychologicznej i organizacyjnej. Dorośli obawiają się, że rozwijając zdolności twórcze dziecka wychowują człowieka nieprzystosowanego do twardej rzeczywistości, zbyt wrażliwego, by poradzić sobie w trudnych chwilach życia. Stąd chęć wychowania człowieka normalnego, czyli przeciętnie reagującego, o niższej wartości. Często w wyniku dobrej sytuacji materialnej zarzuca się dziecko zabawkami, książkami i grami. Uważa się, że samo bogactwo środków będzie kluczem do rozwoju jego zdolności. Jak się okazało, dzieci takie na ogół rozwijają się gorzej. Same zabawki bez stymulowania do zabaw i myślenia ze strony dorosłych nie uczynią dziecka jednostką twórczą.

    Inne czynniki utrudniające rozwój postawy twórczej związane są z systemem edukacyjnym. Dzisiejszy system egzekwuje od dziecka wyłącznie to, co nakazuje program i nie interesuje się szczególnymi zainteresowaniami dziecka. Nauczyciel, który mógłby wspomóc indywidualny rozwój potrzeb dziecka, najczęściej nie ma na to czasu. Pracując w dużych grupach nakazuje, decyduje, karci, nagradza. Postępując w ten sposób nie wytworzy atmosfery pomysłowości, która sprzyja myśleniu twórczemu. Nauczyciel plastyki powinien być osobą miłą, przyjacielską, popierającą spontaniczność, inicjatywę i dającą dzieciom swobodę. Zajęcia plastyczne powinien prowadzić w sposób elastyczny, umieć wywoływać ciekawość, zachęcać do dociekliwości i nagradzać elementy twórcze. Postępowanie jego musi polegać na zachęcaniu każdego dziecka do wypowiadania się w swój własny sposób, a ekspresja plastyczna jest przecież "drugą mową", środkami wyzwolenia i przedstawienia swoich wyobrażeń.

    Jolanta Łukawska
    Przedszkole Samorządowe nr 6
    w Sandomierzu


  • Zaświadczenie online



    numer online: 180 gości

    reklama