Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4584
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Co to jest ADHD ?

Nazwą ADHD określamy zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi. Jest to zaburzenie występujące częściej u chłopców niż u dziewczynek. Jego etiologia nie została w pełni wyjaśniona, jednak wiadomo, że znaczącą rolę odgrywają czynniki genetyczne. Udowodniono, że nadpobudliwość jest zaburzeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie, czyli uwarunkowanym genetycznie.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi występuje u ok. 2-5 proc. wszystkich dzieci. Szacuje się jednak, że zdiagnozowany zostaje tylko, co piąty przypadek. To jedno z najczęściej występujących zaburzeń wieku rozwojowego. Charakteryzuje się trudnościami w utrzymaniu koncentracji i nadmierną impulsywnością. Dzieci z ADHD często robią coś szybciej, niż pomyślą o konsekwencjach. Część dzieci wyrasta z ADHD, jednak zaburzenia mogą występować również u osób dorosłych. Nawet jeżeli pozostaną, to z reguły mają mniejsze nasilenie. Stąd uważa się, że ADHD w największej mierze dotyczy dzieci.

Nadruchliwość, impulsywność, zaburzenia koncentracji uwagi oto charakterystyczne cechy zespołu ADHD. Stanowią one wyzwanie dla rodziców i pedagogów, dziecku z ADHD niejednokrotnie utrudniają naukę o raz nawiązanie prawidłowych relacji z rówieśnikami. Z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej często występują specyficzne trudności w uzyskiwaniu umiejętności szkolnych takie jak: dysleksja, dysgrafia oraz dyskalkulia.

Prawidłowo funkcjonujący układ nerwowy dziecka charakteryzuje się dużą siłą procesu pobudzania i hamowania oraz wysokim stopniem równowagi obu tych procesów, procesów także średnim stopniem ich ruchliwości. Siła układu nerwowego wyraża się zdolnością komórek nerwowych do pracy. Równowaga rozumiana jest jako określony stosunek obu tych procesów do siebie. Natomiast ruchliwość to zdolność układu nerwowego do przechodzenia od stanu pobudzenia do hamowania. Z ADHD mamy do czynienia wówczas, jeśli dochodzi do procesów pobudzania nad procesami hamowania. Jeśli w fazie największego wzrostu mózgu występują jakieś przeszkody mogą one doprowadzić do zmniejszenia się liczby połączeń nerwowych oraz spowolnić biochemiczne procesy dojrzewania. To w rezultacie może spowodować zaburzenia procesów nerwowych wpłynąć na opóźnienie kształtowania się mowy, czytania, pisania, a także myślenia. Jest to jedna z przyczyn powstawania ADHD. Do innych możemy zaliczyć wspomniane już wcześniej czynniki genetyczne oraz uszkodzenia powstałe w życiu płodowym, a także w czasie porodu (np.: niedotlenienie mózgu). Niejednokrotnie przyczyną ADHD stają się błędy wychowawcze i nerwowy tryb życia dziecka.

Sfery, w których objawia się ADHD

Nadpobudliwość psychoruchowa może się przejawiać w trzech sferach:
- ruchowej,
- poznawczej,
- emocjonalnej.

Nadpobudliwość w sferze ruchowej to: wzmożona ekspansja ruchowa oraz niepokój ruchowy. Wyraża się on w ciągłym kręceniu się, bieganiu, podskakiwaniu, zmianach pozycji, w niemożności zachowania spokoju. W zabawach przeważają elementy ruchowe: gonitwy, siłowanie się. Jeżeli zasady lub reguły ograniczają ten ruch, wówczas dzieci przeszkadzają swoim partnerom, nie uważają, często porzucają wspólną zabawę. Ich nadruchliwość przejawia się również w całym szeregu drobnych ruchów, jak manipulowanie przedmiotami, poprawianie garderoby, szarpanie włosów, czasem ogryzanie paznokci lub innych, zbędnych, ruchów. Dzieje się to w szczególności, gdy dziecko nadpobudliwe jest bezczynne lub zmuszone do spokojnego siedzenia np.: w czasie słuchania, opowiadania.

Nadpobudliwość w sferze poznawczej przejawia się w ten sposób, że występuje u dziecka wzmożony odruch orientacyjny na działające bodźce. Dziecko nie może skupić się na jednej rzeczy, ciągle je coś rozprasza, powodując nadmierne pobudzenie w centralnym układzie nerwowym. Dziecko takie przeszkadza, rozmawia z kolegami, zwraca uwagę na każdy szmer, głośno go komentując, wyrwane do odpowiedzi przez nauczyciela nie wie, o co jest pytane. U tych dzieci może występować wzmożona wyobraźnia. Wtedy świat fantazji przeważa nad rzeczywistością. Charakterystyczny brak selektywności i wybiórczości w kierowaniu uwagą oraz trudności w koncentrowaniu jej na określonym przedmiocie lub wykonywanej czynności. powodują różnego rodzaju zaburzenia uwagi: zapominanie, roztargnienie, chaotyczność itp. Dziecko nadpobudliwie kieruje swoją uwagę na niemal każdym bodźcu płynącym z otoczenia, a konieczność skupienia się na zadaniu, wymaga od niego tak dużego wysiłku, że dziecko bardzo szybko się męczy. Należy podkreślić, że możliwości intelektualne, poziom myślenia, rozumowanie, pamięć nie odbiegają u większości dzieci nadpobudliwych od poziomu uznanego za normę dla danego wieku. Niepowodzenia w nauce spowodowane są przeważnie przez wiele czynników współwystępujących ze sobą i warunkujących się wzajemnie. Trudności spowodowane fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi w zakresie analizy i syntezy wzrokowej lub słuchowej bądź sprawności manualnej dotyczą przede wszystkim nauki czytania i pisania. Przejawiają się w postaci specyficznych błędów w przedłużającym się okresie literowania lub sylabizowania przy czytaniu, w bardzo brzydkim piśmie, itp. W przypadku takich zaburzeń nadpobudliwość psychoruchowa wpływa dezorganizująco na pracę dziecka (trudności koncentracji uwagi, chaotyczność, brak precyzji), z drugiej - wywołuje niewłaściwe postawy rodziców i nauczycieli, które ujawniają się również przy okazji trudności w nauce. Dziecko samo nie jest zdolne do zorganizowania sobie pracy i wytrwania przy niej, a pomoc ze strony rodziców i nauczycieli bywa niedostateczna lub niewłaściwa. Rodzice, a także nauczyciele są skłonni uważać, że przyczyną niepowodzeń jest zachowanie dziecka lub jego niechęć do pracy, a nie obiektywne trudności. Nadpobudliwość w sferze emocjonalnej polegają na zwiększonej wrażliwości na działające bodźce. U tych dzieci występują intensywniejsze reakcje uczuciowe na różne sytuacje czy zdarzenia. Są konfliktowe, mają trudności w przystosowaniu się do nowych sytuacji, obrażają się, bywają drażliwe, agresywne, łatwo przechodzą od śmiechu do płaczu. W zabawie i pracy są niewytrwałe, mało odporne na sytuacja trudne, łatwo zniechęcają się, tracą zapał i porzucają rozpoczęte zadania. Wykazują zmienność nastrojów: od radości do smutku i gniewu. Takie zachowanie jest przyczyną częstych konfliktów z otoczeniem. Nadpobudliwość emocjonalna może objawiać się w postaci wzmożonej lękliwości. Przejawia się wtedy: niepokojem, lękiem, strachem przed różnymi sytuacjami. Wiadomo, że siłą napędową działania ludzkiego są emocje i uczucia.

Diagnoza dziecka z ADHD w przedszkolu, czyli w wieku od 3-6 lat,

Diagnoza jest niezwykle czasochłonna i wymaga ze strony nauczyciela gotowości na długotrwały wielostronny proces obserwacji. Symptomy nadpobudliwości można zauważyć już u małego dziecka w wieku 0-3 lat. Mama może mieć trudności z opanowaniem ogromnej ruchliwości dziecka, mogą pojawić się zakłócenia rytmu snu i czuwania, a także trudności z jedzeniem oraz nadmierna drażliwość przejawiająca się trudnym do przewidzenia płaczem bądź krzykiem, który nie łatwo jest rodzicom ukoić. Dziecko charakteryzuje się dużą ekspansją ruchową, której zablokowanie powoduje pojawienie się niepokoju ruchowego. Poruszając się wykonuje również wszystkie podstawowe czynności np.: je, biegając w kółko, odrywa się od aktualnie wykonywanych prac. Ma trudność z oceną siły wkładanej w wykonywanie danej czynności (nieświadomie hałasuje podczas zabawy, niszczy zabawki). Widać awersję do wykonywania precyzyjnych prac manualnych. Stąd też częste wypadki, niepowodzenia w tego typu działalności. Deficyty w zakresie koncentracji uwagi uwidaczniają się wraz ze wzrostem złożoności zadań stawianych przedszkolakowi. Szczególnie widoczne są w zerówce, a przejawiają się trudnościami w wyborze odpowiedniej dla zadania strategii uwag, problemami w różnicowaniu informacji istotnych od nieistotnych, dużą przerzutnością uwagi. Dziecko jest impulsywne, ma trudności z odczekaniem w kolejce na swój udział w zabawie, przerywa i przeszkadza innym podczas zabawy i rozmowy. Często do powyższych zachowań włączają się także zachowania agresywne. Dziecko nie potrafi samo zorganizować sobie twórczej zabawy. Często rodzice słyszą: nudzę się... Dziecko ma również trudności z przewidywaniem skutków swoich działań. Zdecydowanie dominują zabawy o charakterze ruchowym, o mało skomplikowanej treści. W zakresie kontaktów społecznych występuje skłonność do dominacji i kontroli sytuacji w grupie. Czasami odgrywa rolę błazna bądź miejscowego zabijaki. Występuje duża trudność w kontrolowaniu sfery emocjonalnej: problemy w separacji od mamy, nadmierna labilność emocjonalna, trudności z przyjmowaniem perspektywy innej osoby. Na tle grupy uwidacznia się nieumiejętność radzenia sobie z doświadczeniem porażki, wzmożona reaktywność emocjonalna - łatwe popadanie we frustracje lub trudną do opanowania złość. Wtórnymi problemami psychologicznymi przedszkolaka z ADHD są odrzucenie ze strony grupy rówieśniczej, obniżone poczucie własnej wartości, problemy z opanowaniem kolejnych umiejętności rozwojowych, (tj: pisanie, czytanie) oraz innych o charakterze społecznym.

Praca z dzieckiem z ADHD w grupie - podstawowe zasady: 1. Od pierwszego dnia rozmawiamy z rodzicem dziecka z nadpobudliwością, kierując go wszędzie tam, gdzie może znaleźć pomoc dla swojego dziecka i dla siebie. Mam na myśli poradnie, psychologów, ośrodki terapeutyczne, grupy. wsparcia. Dostarczamy maksimum literatury fachowej i niemal codziennie rozmawiamy z rodzicem informując go o sukcesach dziecka przede wszystkim, ale szczerze mówimy również o naszych obawach. 2. Powinniśmy przygotować kącik relaksacyjny, którym jest pokoik przy naszej sali. Dziecko leży na materacu, odpoczywa od nadmiaru bodźców, 'swobodnie obserwując zabawy dzieci na sali. Nigdy ten pokoik nie może być traktowany jako kara. Dzieci muszą wiedzieć, że to wyjątkowy pokoik wypoczynkowy. Wracają do zabawy z dziećmi, kiedy same zdecydują, że już chcą to zrobić. 3. Należy przemyśleć i opracować dokumentację dotycząca pracy z dzieckiem (indywidualny plan pracy dostosowany do możliwości dziecka).

Ogólne zasady bycia z dzieckiem z ADHD w grupie przedszkolnej:
Należy:
- uporządkować dziecku świat, wprowadzić stopniowo dziecko w normy społeczne,
- stworzyć dziecku system zasad, wprowadzić reguły tworzenia zasad w grupie,
- wprowadzić porządek i rutynę w przebiegu dnia, załatwianiu codziennych obowiązków a także częstą repetycję, nieustanne powtórki tych czynności, które chcemy utrwalić dziecku,
- zastosować krótkie i jasne upomnienia, unikać długich wywodów i komentarzy. Często wystarczy dziecko delikatnie dotknąć lub odpowiednio na nie spojrzeć. Upewnić się, że dziecko usłyszało to, co się do niego mówi, czyli patrzeć mu w oczy, wydawać polecenia pojedynczo,
- mówić o swoich emocjach i uczuciach a nie o złym dziecku, według zasady:
- rozmawiaj o zdarzeniach a nie o osobach,
- opisuj, co widzisz, czujesz, co cię smuci,
- aktywnie słuchaj, co mówi do ciebie,
- stosuj wypowiedzi zaczynające się od ja, a nie od ty,
- nie przyklejaj etykiet,
- chwal za szczegóły a także chwal sukcesy dziecka nie swoje,
- naucz się wyrażać emocje,
- akceptuj uczucia dziecka,
- pracować nad wyciszaniem (pojedynczo) negatywnych zachowań,
- podzielić dłuższe czynności na etapy,
- pozwolić być dziecku za coś odpowiedzialnym i doceniać nawet niewielkie rezultaty tej pracy,
- nauczyć się rozmawiać z dzieckiem, okazywać wiarę w osiągnięcie sukcesu przez dziecko,
- nie karać, ale konfrontować dziecko z konsekwencjami to nie upokarza!!! Pozwolić dziecku zniwelować skutki własnego niepożądanego zachowania,
- przypominać o zajęciach odroczonych,
- być początkowo blisko przy dziecku, cieniować każdy ruch dziecka, podsuwać mu słowa i aktywnie pomagać przy rozwiązywaniu konfliktów.
Praca nauczyciela i rodziców z dzieckiem:

  • przebadać dziecko w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej; stosować się do wskazań psychologa.
  • stosować dodatkowe ćwiczenia usprawniające funkcje zaburzonych analizatorów. Decyzję, co do konieczności stosowania ćwiczeń reedukacyjnych powinien podjąć psycholog po szczegółowym badaniu dziecka. Najczęstszym zaleceniem dla udoskonalenia czytania jest skłanianie dzieci do głośnego czytania. U dzieci nadpobudliwych głośne czytanie długich tekstów ( nawet przy pewnej wprawie) jest bardzo męczące. Korzystniejsze jest przyzwyczajenie dziecka i wdrażanie go do czytania dla przyjemności, które odbywa się cicho. Sprawdzianem, czy dziecko zrozumiało to, co przeczytało, może być krótka rozmowa na ten temat. Dziecku nadpobudliwemu daje to jeszcze tę korzyść, że zmusza je do pozostawania w spokoju przez cały czas, gdy treść czytanki absorbuje je i zaciekawia. W razie znudzenia warto przeczytać mu jakiś fragment, aby znów w ciekawszym momencie zachęcić do czytania samodzielnego .
  • stosować zajęcia ręczne. Większość dzieci nadpobudliwych ma zaburzoną motorykę rąk, głównie w zakresie precyzji ruchów, przy przeciętnej ich szybkości. Jest to przyczyną brzydkiego pisania, a nawet błędów w pisaniu, gdyż trudniej wytwarzają się u nich automatyzmy ruchowe. Przydatne są codzienne, kilkuminutowe ćwiczenia graficzne w postaci przepisywania lub pisania ze słuchu (w przypadku dzieci szkolnych) .
  • dla poprawienia sprawności manualnej rąk pożądane jest majsterkowanie, rysowanie, malowanie, wycinanie .
  • W postępowaniu i ocenie ucznia nadpobudliwego należy brać pod uwagę zmienność jego pracy i zachowania. Również nie każda zła odpowiedź jest rzeczywiście dowodem braku wiadomości czy umiejętności dziecka. Należy dawać szansę częstego odpowiadania, pamiętając, że odpowiedzi są często podobne. Konieczne jest, więc polecenie dziecku zastanowienia się i umożliwienia skorygowania jej. Nie należy również "wyrywać" dziecka do odpowiedzi, gdyż jest to dodatkowy bodziec pobudzający i dezorganizujący działanie i myślenie. Dziecko nadpobudliwe powinno być często angażowane w tok zajęć, aby pobudzić jego zainteresowanie i ukierunkować właściwie jego aktywność.

    Bibliografia:
    1. T. Opolska, E. Potemska: Dziecko nadpobudliwe. Program korekcji zachowań, CMPP-P MEN, WARSZAWA 1999.
    2. M. Święcicka: Dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi, CMPP-P MEN, WARSZAWA 1996.
    3. H. Spionek: Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dziecka, PWN, Warszawa 1965.
    4. H. Nartowska: Wychowanie dziecka nadpobudliwego, Nasza Księgarnia, Warszawa 1972.
    5. T. Wolańczyk, A. Kołakowski, A. Pisula, M. Skotnicka. Dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). Objawy i sposoby pomocy.

    mgr Iwona Derek
    Przedszkole nr15 "Mali przyrodnicy"
    w Koninie


  • Zaświadczenie online



    numer online: 93 gości

    reklama