Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4612
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Lateralizacja

Człowiek jest istotą asymetryczną nie tylko pod względem anatomicznej budowy ciała, ale także w zakresie sprawności narządów ruchu (kończyny górne i dolne), parzystych organów zmysłu (oczy, uszy) oraz ruchów tułowia. Asymetria funkcjonalna zwana lateralizacją odgrywa znaczącą rolę w rozwoju psychoruchowym dziecka.Dzięki niej dziecko osiąga wyższy poziom precyzji ruchów i koordynacji. Dominująca kończyna pełni funkcję wiodącą w wykonywaniu czynności, zaś druga kończyna pełni rolę wspomagającą. Ogromnie ważna w tym procesie jest jednostronność dominacji (prawostronność lub lewostronność) organów zmysłu i narządów ruchu.

Dziecko nie rodzi się z ustaloną lateralizacją, lecz w miarę jego rozwoju lateralizacja nasila się i ustala, w ten sposób stajemy się prawo lub leworęczni. Lateralizacja leworęczna nie jest więc nieprawidłowa. Za lateralizację odpowiada jedna z dominujących półkul mózgowych. Drogi nerwowe wychodzące z prawej półkuli docierają do organów lewej strony ciała,zaś drogi nerwowe wychodzące z lewej półkuli mózgowej docierają do organów prawej strony ciała, decydując czy osoba będzie praworęczna czy leworęczna. Dziecko praworęczne ma przewagę funkcji prawej nogi oraz prawych narządów zmysłu - jest zlateralizowane prawostronnie. Dziecko leworęczne ma przewagę funkcji lewej kończyny dolnej i lewych parzystych narządów zmysłu - jest zlateralizowane lewostronnie. Zarówno lateralizacja prawostronna i lewostronna jest prawidłowa.

O zaburzeniach w lateralizacji mówi się w przypadku lateralizacji nieustalonej lub skrzyżowanej. Lateralizacja nieustalona przejawia się obustronnością - osoby takie w jednakowym stopniu posługują się prawą i lewą ręką. W przypadku lateralizacji skrzyżowanej można wyróżnić 6 kombinacji, w których dominują czynności:
- prawa ręka, prawe oko, lewa noga;
- prawa ręka, lewe oko, prawa noga;
- prawa ręka, lewe oko, lewa noga;
- lewa ręka, lewe oko, prawa noga;
- lewa ręka, prawe oko, lewa noga;
- lewa ręka, prawe oko, prawa noga.

Dzieci z lateralizacją skrzyżowaną napotykają wiele trudności w czasie wykonywania czynności wymagających koordynacji wzrokowo- ruchowej, oraz ogólnej koordynacji ruchowej. Dlatego niechętnie podejmują prace manualne, które wymagają kontroli wzrokowej ruchów rąk - pisanie. Popełniają one błędy podobne jak dzieci zlateralizowane lewostronnie. Dodatkowe trudności występują u dzieci lewoocznych w nauce czytania. Dzieci te mają także kłopoty w zręcznościowych ćwiczeniach fizycznych.

Także dzieci leworęczne rozpoczynające naukę napotykają wiele trudności. Trudności pojawiają się w trakcie opanowania umiejętności pisania. Najlepszy dla nich byłby kierunek pisania od strony prawej do lewej, jednakże nasze pismo ma kierunek odwrotny. Jednocześnie dziecko podczas pisania lewą ręką zasłania pisany tekst, co uniemożliwia mu jego kontrolę, często także zamazuje pisany tekst. Dodatkowo wzmacnia się napięcie mięśniowe przez nadmierne wygięcie nadgarstka co powoduje wolniejsze tempo pracy i dużą męczliwość ręki. Te techniczne trudności z pisaniem wpływają na poziom graficzny pisma. Szczególnie w pierwszym okresie nauki litery nie są okrągłe ani równe, źle połączone ze sobą a pismo jest mało czytelne. Dzieci leworęczne piszą wolno nie nadążając za klasą, w konsekwencji muszą uzupełniać w domu to, co pisano w klasie. Odrabianie zadań domowych trwa wtedy bardzo długo. Te same trudności napotykają podczas malowania i rysowania. Wytwory tych dzieci są na ogół na niższym poziomie graficznym i estetycznym, zawierają mniej szczegółów. Często pismo tych dzieci ma charakter lustrzany, czyli jest odbiciem zwierciadlanym pisma normalnego. Dzieci te mają także często trudności w opanowaniu techniki czytania, uczą się wolniej czytać, mylą litery o podobnym kształcie (p-b, g-d), przestawiają kolejność liter, opuszczają lub dodają litery, nieprawidłowo odczytują litery, sylaby i wyrazy. Dzieje się tak dlatego, iż u dziecka leworęcznego wiodącą role pełni oko lewe, przy tekście pisanym od strony lewej do prawej. Często także zmienia się wiodące oko. Trudności występują także w trakcie wykonywania codziennych czynności: w czasie wycinania, temperowania ołówka, posługiwania się linijką itd.

Większość dzieci leworęcznych potrafi się z tymi trudnościami uporać do końca pierwszej klasy. Niekiedy jednak trudności te mogą przetrwać, utrzymując się przez długie lata.

Niepowodzenia w początkowej nauce pisania to źródło negatywnych emocji, które jeszcze bardziej wzmagają napięcie mięśniowe, wpływając tym samym na dezorganizację procesu pisania. Prowadzi to dziecko do małej wiary we własne możliwości, zniechęca do nauki pisania i nauki szkolnej. Dziecko staje się drażliwe, płaczliwe, często następują ataki złości, utrwala się lękowa postawa wobec otoczenia, niechęć do pisania i czynności manualnych. Pojawiają się zachowania nerwicowe prowadzące do jąkania, moczenia nocnego czy nadpobudliwości

Należy pomóc dziecku przezwyciężyć trudności związane z nauką pisania i czytania.

W czasie pisania dziecko powinno siedzieć prosto, rozluźnione i nieco pochylone. Oba przedramiona powinny być swobodnie i częściowo oparte o ławkę a łokcie poza nią. Zeszyt leży na ławce na lewo od osi ciała (w momencie przesunięcia zeszytu w prawo pogarszają się warunki dla właściwego trzymania pióra i kontroli pisma) a jego lewy górny róg przesunięty jest ku górze. Należy zwracać uwagę na trzymanie i pochylenie przyboru do pisania. Ołówek, najlepiej miękki musi być ostro zatemperowany. Palce trzymają ołówek od 2 do 3cm od ostrza. Dłoń oparta o blat stołu, palce lewej ręki przesuwają się w prawo zawsze pod linią. Aby ułatwić dzieciom prawidłowe trzymanie ołówka można stosować plastykowe nakładki na przybory piszące.

Nie należy zapominać o ćwiczeniach odprężających (np. rysowanie kresek w różnych kierunkach, trzepanie dłonią, zamykanie i otwieranie dłoni), które powinny być wykonywane, gdy wszystkie palce trzymają ołówek. Zapobiega to kurczowemu trzymaniu przyboru i zmianie napięcia mięśniowego. Ważne jest aby dokonać obiektywnej diagnozy lateralizacji u dziecka rozpoczynającego start szkolny. Właściwa diagnoza i postępowanie terapeutyczne spowoduje obniżenie pewnych trudności.

Rodzice dziecka leworęcznego powinni pamiętać, iż dziecko ze skłonnością do leworęczności musi być traktowane normalnie, a jego wrodzona lateralizacja wzmacniana. Należy znać negatywne skutki wyćwiczenia praworęczności u dzieci leworęcznych, nie ukrywać skłonności dziecka do leworęczności. Zapoznać się z podstawowymi zasadami metodycznymi dotyczącymi pisania i rysowania lewą ręką. Nauczyć dziecko właściwego sposobu trzymania przyborów do pisania już od chwili,gdy dziecko przejawia chęć rysowania. Należy wyposażyć dziecko we właściwy rodzaj przyborów, aby mogło prowadzić przy pomocy rodziców ćwiczenia przygotowujące do pisania, najlepiej na dużych formatach. Ćwiczenia te powinny być ciekawe i atrakcyjne, aby nie nudziły i nie zniechęcały dziecka. Konieczna jest dbałość o właściwe oświetlenie miejsca pracy -z lewej strony z przodu. W czasie pisania należy przestrzegać zasad dotyczących właściwego ułożenia ciała, pochylenia nad zeszytem, prawidłowego trzymania przyboru do pisania. Nie pozwalać dziecku na przepisywanie zbyt długich tekstów. Pamiętać należy także o prowadzeniu przerw w trakcie uczenia się i pisania, które pozwolą dziecku na odprężenie się i zlikwidowanie napięcia mięśniowego.

mgr Marta Józwiak-Brudzińska


Zaświadczenie online



numer online: 140 gości

reklama