Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4616
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Dojrzałość szkolna - kilka słów do rodziców, których dzieci rozpoczynają naukę szkolną

Rodzice których, dzieci wkrótce rozpoczną naukę, zastanawiają się nad tym jak ich dziecko jest przygotowane do podjęcia tego trudnego obowiązku. Większość rodziców ze spokojem oczekuje na to wydarzenie, ale są i tacy, którzy z niepokojem myślą o najbliższej nauce szkolnej swojego dziecka i zmianach jakie ich czekają. Każdy rodzic pragnie, aby jego dziecko było dobrym uczniem, by osiągało sukcesy w szkole, a każde dziecko chce mieć dobre oceny, chce być chwalone, wyróżniane, nagradzane. Aby tak się stało, trzeba odpowiednio wcześnie rozpocząć szereg oddziaływań, które mają na celu przygotowanie dziecka do nauki szkolnej. Czynią to klasy 0, ale mimo tego, wielu rodziców odczuwa niepokój, który związany jest z obserwacją dziecka i zauważeniem, że nie lubi rysować, płacze przy szlaczkach, nie potrafi złożyć z liter prostego wyrazu, wyróżnić głosek w wyrazie, pisze literki lub cyferki w odwrotnym kierunku. Niektórych rodziców niepokoją takie zachowania jak niechęć przebywania z innymi dziećmi, nieśmiałość lub nadruchliwość, konflikty z rówieśnikami, lęk przed szkołą, niewyraźna mowa dziecka lub inne nieprawidłowo. To wszystko świadczy o tym, że rodzice są utwierdzeni w przekonaniu, iż nie wystarczy umiejętność czytania, liczenia, pisania, by mieć sukcesy w szkole.

Na powodzenie szkolne wpływa wiele czynników, wzajemnie ze sobą powiązanych. Dziecko przekraczające próg szkolny, powinno posiadać zespół umiejętności przydatnych w szkole, określanych jako dojrzałość szkolna. Przez dojrzałość szkolną rozumie się moment w rozwoju dziecka, gdy jest ono gotowe sprostać wymaganiom szkolnym, a więc jest to moment równowagi między możliwościami rozwojowymi dziecka, a wymaganiami stawianymi przez szkołę. Gotowość rozwojowa to stan przygotowania jednostki do wykonywania jednej lub więcej czynności. Jest to moment, w którym dziecko jest najbardziej przystosowane i przygotowane do przyswojenia tego, co jest mu podawane za pomocą różnorodnych metod.

Dojrzałość szkolna to poziom rozwoju intelektualnego, społecznego, fizycznego dziecka, który umożliwia mu udział w życiu szkolnym. S.Szuman dojrzałością szkolną nazywa "osiągnięcie przez dzieci takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, który czyni je wrażliwymi i podatnymi na systematyczne nauczanie i wychowanie szkoły podstawowej".

Trudno jednoznacznie określić, kiedy następuje ów moment i czy ma on związek z wiekiem dziecka. Zasadne jest stwierdzenie, że dojrzałość szkolna określana jest przez właściwości rozwojowe dziecka oraz w pewnym stopniu określana jest przez wymagania i metody pracy stosowane przez szkołę i nauczyciela, zwłaszcza w pierwszych miesiącach nauki. Analizując systemy oświatowe w innych krajach, można wyciągnąć wnioski, że dojrzałość szkolna nie ma związku z wiekiem dziecka.

W swojej pracy spotkałam się z dziećmi, które nie osiągnęły dojrzałości i mimo chęci nie mogły sprostać wymaganiom szkolnym, traciły wiarę we własne możliwości i czuły się zagubione. Rozpoczynając naukę dziecko, staje wobec trudnej próby. Musi sprostać nowym wymaganiom i oczekiwaniom, podlega ocenie, i jak się później okazuje, nie każde jest do tego gotowe.

Dziecko rozpoczynające naukę szkolną powinno być do niej odpowiednio dojrzałe. Jego rozwój fizyczny, umysłowy i emocjonalno-społeczny musi osiągnąć taki poziom, który pozwala na sprostanie wymaganiom stawianym przez program nauczania i wychowania.

Kolejną trudność sprawiają kryteria, które powinny być stosowane przy określaniu dojrzałości szkolnej. Każde bowiem dziecko oceniane jest na podstawie grupy rówieśniczej, porównywana jest skuteczność i efektywność jego pracy.

Ostatecznie moment dojrzałości szkolnej ocenia się według następujących kryteriów:
- dojrzałość fizyczną,
- dojrzałość umysłową,
- dojrzałość społeczną,
- dojrzałość emocjonalną.

Dojrzałość fizyczna to ogólna sprawność organizmu i zdrowie dziecka. Dziecko dysponować musi odpowiednim zasobem sił fizycznych i odpornością na zmęczenie. Przy takich czynnościach jak pisanie, rysowanie, wycinanie, wydzieranie, innych pracach plastyczno-technicznych potrzebna będzie dziecku dobra sprawność rąk, koordynacja ruchowo-wzrokowa. W przeciwnym wypadku ruchy będą powolne, nieharmonijne i mało precyzyjne. Mogą też występować współruchy, czyli niepotrzebne ruchy służące rozładowaniu nadmiernego napięcia.

Dziecko o prawidłowym rozwoju ruchowym potrafi przez chwilę stać na jednej nodze, skakać na jednej nodze, przeskakiwać przez przeszkody. Siedmiolatek sprawnie i szybko biega, przy czym ruchy rąk i nóg są zharmonizowane. Dobra koordynacja ruchowa umożliwia mu jazdę na rowerze, skakanie na skakance.

Rozwój umysłowy to poziom rozwoju funkcji poznawczych, które umożliwią osiąganie dobrych wyników w nauce. Do tych funkcji zaliczamy umiejętność spostrzegania i różnicowania spostrzeżeń, a więc zdolność dostrzegania elementów obrazu, zdolność skupienia uwagi na zadaniu, zdolność do zapamiętywania i odtwarzania materiału ze zrozumieniem, prawidłowy rozwój mowy zarówno pod względem artykulacji dźwięków jak i zasobu pojęć i słów oraz zdolność do wnioskowania.

O poziomie umysłowym dziecka mogą świadczyć jego rysunki. Rysunki dzieci dojrzałych są bogate w treść, kolory, zawierają dużo szczegółów, są prawidłowo rozmieszczone na kartce. Przy odwzorowywaniu zachowany jest właściwy kierunek, od lewej do prawej krawędzi kartki i z góry na dół. Oceniając dojrzałość umysłową dziecka, bierze się pod uwagę również poziom rozwoju percepcji wzrokowej i koordynacji wzrokowo-ruchowej, oraz analizy i syntezy słuchowej. Te funkcje w dużej mierze decydują o opanowaniu umiejętności pisania i czytania.

Dojrzałość społeczna, to przede wszystkim takie cechy, które umożliwiają dziecku prawidłowe nawiązywanie kontaktów z rówieśnikami i dorosłym. Dziecko potrafi współżyć w zespole, przestrzegać reguł życia w zbiorowości, przestrzegać zawartych umów. Charakteryzuje go zdyscyplinowanie, obowiązkowość, samodzielność. Samodzielność dotyczy czynności samoobsługowych jak ubieranie się, mycie, czesanie, a także samodzielnego przygotowania się do zajęć, samodzielnego podejmowania prawidłowych decyzji w różnych sytuacjach społecznych. Dziecko dojrzałe społecznie dobrze się czuje w nowym środowisku szkolnym, z chęcią podejmuje zadania na rzecz innych np. dyżury. Przejawem niedojrzałości społecznej jest stałe absorbowanie uwagi nauczyciela, domaganie się ciągłego wyróżniania i dążenie do uprzywilejowanej pozycji w klasie. Dzieci niedojrzałe społecznie mogą też izolować się od grupy, stronić od kolegów, unikać wspólnych zabaw łatwo poddawać się dominacji kolegów, wykazywać bierność, nieśmiałość, lękliwość, małomówność.

Dojrzałość emocjonalna to taki poziom rozwoju układu nerwowego, który zapewnia umiejętność panowania nad sobą, dostateczną motywację do nauki, wrażliwość na uwagi nauczyciela, wytrwałość i obowiązkowość. Uczeń dojrzały emocjonalnie odczuwa więź ze swoją grupą, z klasą, z panią. Przeżywa różne radości i smutki związane z życiem klasy.

Ważnymi czynnikami jest zainteresowanie dziecka procesem uczenia, zdolność koncentracji uwagi, umiejętność podporządkowania się poleceniom, rozumienie symboli oraz wyniki osiągane przez dziecko w trakcie ćwiczeń.

Ostatnie kryterium jest niezmiernie ważne w procesie uczenia, albowiem brak sukcesów osłabia motywację i zniechęca ucznia. Jednakże skuteczność ćwiczeń zależy od rozwoju organizmu, a rozwój zależy od ćwiczeń. Same ćwiczenia bez oparcia o gotowość organizmu nie doprowadzą do osiągnięcia określonych sprawności i umiejętności. Dlatego ucząc dziecko należy brać pod uwagę prawa rozwoju biologicznego, dojrzałość do nauki szkolnej, oraz poziom rozwoju funkcji psychicznych.

W badaniach nad dojrzałością szkolną zastanawiano się nad związkiem rozwoju funkcji intelektualnych, które umożliwiają naukę, a umiejętnością nawiązywania kontaktów z grupą i nauczycielem, czyli stopniem rozwoju emocjonalnego i społecznego.

Zdolność rozumienia symboli odgrywa bardzo ważną rolę w przygotowaniu dziecka do nauki szkolnej - pisania, czytania, liczenia albowiem nauka ta całkowicie opiera się na symbolach umownych. Dziecko powinno potrafić uporządkować sobie rzeczy i znaki, między którymi nie zachodzą żadne podobieństwa i logiczne związki. Opanowanie tej umiejętności świadczy o myśleniu abstrakcyjnym.

O powodzeniu szkolnym dziecka decyduje wiele czynników między innymi także dojrzałość szkolna, ale nie tylko. Losy szkolne dziecka zależą również od form i metod pracy dydaktycznej. Ponadto w karierze szkolnej dziecka znaczną rolę odgrywają warunki życia i sposób wychowania domowego, zdrowie oraz to, jak się układają stosunki z nauczycielem i z rówieśnikami. Biorąc pod uwagę fakt, że losy dziecka w szkole pod wpływem wielu czynników mogą się zmieniać w sposób mniej lub bardziej korzystny dla niego, należy przyjąć, że dojrzałość szkolna stanowi problem nie tylko przy wstępowaniu do szkoły, ale przez cały okres nauki, szczególnie zaś przy przejściu dziecka do następnych etapów nauczania.

Ideałem byłaby harmonia i równy rozwój wyżej wymienionych sfer rozwojowych. Zwykle jednak pomiędzy poszczególnymi sferami rozwoju dziecka mogą być mniejsze lub większe różnice.

Nie oznacza to, że uczeń mający niewielkie braki np. w rozwoju społecznym czy dojrzałości emocjonalnej nie będzie w stanie przystosować się do warunków szkolnych. Przy odpowiedniej opiece środowiska, kiedy rodzice zdają sobie sprawę z braków dziecka i pracują nad ich likwidacją oraz przy własnej pracy i aktywności dziecka, te niedobory szybko się wyrównują.

Gdy są to braki we wszystkich lub w większości sfer to dziecko jest niedojrzałe do podjęcia nauki szkolnej i należy szukać pomocy u specjalistów.

Zadaniem rodzica każdego pierwszoklasisty jest więc baczne obserwowanie rozwoju dziecka oraz towarzyszenie i pomoc w wyrównywaniu niedociągnięć.

Odbywać się to może we wspólnej zabawie i nauce.

U większości dzieci uczęszczających do przedszkola lub tzw. "zerówki" gotowość do podjęcia nauki szkolnej dokonuje się niepostrzeżenie i nie wymaga specjalnych zabiegów ani ze strony rodziców, ani ze strony nauczycieli, bowiem cała praca wychowawcza przedszkola, od najmłodszych grup, zmierza do zapewnienia dziecku dobrego startu w szkole. Pomimo tego, zdarza się, że niektóre dzieci nie osiągają dojrzałości szkolnej w siódmym roku życia i z tego powodu odraczane są od obowiązku szkolnego. Te dzieci wymagają szczególnej troski i fachowej pomocy. Wśród dzieci przekraczających próg szkolny są takie, które wchodzą w obowiązki szkolne z niepełną dojrzałością szkolną. Tym dzieciom również potrzebna jest specjalistyczna pomoc (np. korekcyjno-kompensacyjna), bo narażone są na poważne niepowodzenia szkolne. O tym, czy dziecko pójdzie do szkoły mimo braku dojrzałości szkolnej, czy zostaje odroczone zawsze decydują rodzice, po zasięgnięciu opinii psychologa i pedagoga. Te trudne, ale konieczne decyzje muszą być poprzedzone rzetelną diagnozą dziecka, pozwalającą określić jego dojrzałość umysłową, fizyczną, społeczną i emocjonalną.

Należy pamiętać, że dziecko mimo, że jest uczniem jest nadal dzieckiem co oznacza, że nie możemy wymagać od niego zbyt dużo, należy dać mu czas zarówno na naukę jak i na zabawę. Nie możemy wyręczać go całkowicie w pakowaniu tornistra i odrabianiu lekcji, dajemy mu szansę na samodzielność. Gdy pojawią się pierwsze niepowodzenia szkolne nie karzemy dziecka, pamiętamy, że mamy być dla niego oparciem i że każde dziecko jest inne, nie porównujemy więc go z innymi. Zadbajmy, aby miało stałe i spokojne miejsce do odrabiania lekcji. .

Literatura:
1)H.Filipczuk "Zapobiegamy trudnościom i niepowodzeniom szkolnym"
2)A.Kargulowa "Dojrzałość szkolna a jakość startu edukacyjnego"
3)M.Pelcowa "Uspołecznienie dzieci rozpoczynających naukę szkolną"
4)B.Sawa "Jeżeli dziecko źle czyta i pisze"
5)B.Wilgocka-Okoń "Dojrzałość szkolna dzieci a środowisko"
6)Podstawy pedagogiki przedszkolnej pod red.M.Kwiatowskiej
7)Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży pod red.M.Żebrowskiej

mgr Marta Józwiak-Brudzińska


Zaświadczenie online



numer online: 107 gości

reklama