Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4669
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Sposoby pracy z książką w edukacji przedszkolnej

Wiek przedszkolny to ważny okres w życiu dzieci, okres tworzenia się trwałych nawyków, kształtowania się procesów uczuciowych, umysłowych a nawet dostarczana dziecku książka musi być wartościowa. Umiejętne stosowanie lektury z troskliwym baczeniem na jej wartość artystyczną na każdym poziomie, podsuwanie książek interesujących, to nie tylko jeden z najskuteczniejszych środków wychowawczych, ale ponadto - sposób przyzwyczajenia do książki, mogący stać się potem na całe życie narzędziem poznania, rozkoszy estetycznej, pomocą w trudnych chwilach.

W procesie kształtowania stosunku dziecka do książki, obok znajomości literatury dziecięcej, umiejętności dostrzegania artystycznych i wychowawczych treści utworów, orientacji w aktualnych potrzebach dziecka w zakresie "czytelnictwa" niezbędne jest stosowanie odpowiednich metod. "Forma przekazywania utworu i organizacja zajęcia nie jest jednak sprawą obojętną. Trzeba ją dobrze przemyśleć, np. które utwory można przekazywać słuchaczom bez użycia pomocy dydaktycznych, jak powiązać żywe słowo z ilustracją, kukiełką, pacynką, w jakim momencie włączyć dzieci do opowiadania lub które utwory należy opowiadać, a które czytać, których nauczyć na pamięć. Praca ta odbywa się na zajęciach z całą grupą i w małych zespołach i indywidualnie."(1)

Literatura pedagogiczna szeroko opisuje sposoby zbliżania dzieci do książek. Postaram się je teraz scharakteryzować.

Pierwsze zainteresowania książką dotyczą ilustracji, która jest pomostem między małym czytelnikiem a słowem drukowanym. Ilustracja w książce jest bodźcem, który zwraca uwagę dziecka, zachęca do oglądania, wywołuje zainteresowanie tekstem. Dzięki ilustracji dziecko może korzystać z książki samo, bez osoby dorosłej.

Ilustracje w książkach przeznaczonych do samodzielnego oglądania przez dzieci muszą zwracać ich uwagę, wzbudzać zainteresowania treścią, formą graficzną i kolorystyką, zachęcać do wypowiadania się na ich temat.

Nauczycielka, doceniając znaczenie ilustracji w książkach jako bodźca wyzwalającego ekspresję słowną dzieci, powinna inspirować te wypowiedzi poprzez stwarzanie sprzyjających sytuacji. "Może to organizować w sposób bardzo różny w zależności od stopnia zainteresowania dziecka książką, posiadanych pozycji warunków pracy, np.:
- dając dzieciom książki nawiązuje do ich aktualnych przeżyć - tego co widziały, robiły lub zamierzają robić,
- przygotowując po kilka egzemplarzy tej samej pozycji, co zachęca dzieci do porównywania oglądanych obrazków, poszukiwania takich samych jak u kolegi, wzajemnego uzupełniania spostrzeżeń
- stawiając dzieciom pytania zachęcające do wypowiadania się"(2) - pisze I.Dudzińska.

Dzieci 6-letnie należy zachęcać również do zastanowienia się, o czym jest książka i do próby opowiedzenia jej treści na podstawie kolejnych ilustracji, do szukania tych samych postaci na ilustracjach oraz porównywania ich wyglądu, czynności, stanów uczuciowych.

Ilustracje w książkach, ze względu na mały format, nadają się głownie do pracy z poszczególnymi dziećmi lub w małych zespołach. Czasem można korzystać z nich przy organizacji zajęć z całą grupą. Trzeba wtedy przygotować kilka wcześniej poznanych przez dzieci książek, a następnie opowiadać treść wybranych ilustracji.
Omówienie ilustracji można wykorzystać też do ćwiczeń gramatycznych. Ćwiczenie narządów mowy występuje podczas stwarzania takich samych sytuacji, że dziecko musi często wypowiadać np. imię z obrazka, w którym występuje ćwiczebna głoska. Można umówić się z dziećmi, że będą szukały na ilustracjach różnych pojazdów, a następnie postarają się naśladować charakterystyczne dla nich dźwięki.

Książki w przedszkolu to nie tylko ilustracje, lec także ciekawe i piękne teksty, w których znajdują dzieci wiele interesujących je problemów, zabawnych sytuacji, treści wzbogacających lub inspirujących zabawy.

Podstawowym sposobem przekazywania dzieciom w przedszkolu treści utworów literackich jest opowiadanie. Zdaniem I.Dudzińskiej "określenie "opowiadania" należy rozumieć dosłownie- nauczycielka przekazuje utwór, dobrze sobie znany, własnymi słowami".(3)

Książkę przewidzianą do opowiadania trzeba dobrze znać, aby ładnie oddać jej nastrój, ułatwić zrozumienie myśli przewodniej oraz pozwolić dzieciom odczuć piękno literackiego języka. Opowiadanie treści książki może być zachętą do swobodnych wypowiedzi na jej temat lub do ustosunkowania się do problemów wysuniętych prze nauczycielkę.

Ogromną wartość opowiadania wg Mystkowskiej to "ich wpływ na wzbogacenie zabaw dziecięcych, szczególnie tematycznych i konstrukcyjnych".(4)
Sześciolatkom można czytać książki. Czytanie utworów wymaga od nauczycielki wcześniejszego przygotowania. Znając dobrze treść książki, będzie mogła zastosować właściwą technikę czytania, zainteresować dzieci utworem i śledzić ich reakcję na własne słowa, gesty i mimikę. Dzieci bardziej przezywają treści literackie wtedy, gdy nauczycielka na nie spogląda, a może to robić tylko wtedy, gdy nie musi cały czas patrzeć w książkę i skupiać się na jej treści.

Dzieci 6-letnie bardzo lubią dłuższe teksty, które czyta się fragmentami, przez pewien okres czasu. Czytając książkę odcinkami należy starać się o to, aby każdy z nich stanowił pewną zamkniętą całość, na której można by zakończyć opowiadanie.

Ważne miejsce w literaturze dziecięcej zajmuje poezja. Wiersze mają duże zastosowanie w prac wychowawczej: czytamy je dzieciom, uczymy na pamięć, inscenizujemy i wykorzystujemy przy organizowaniu zabaw ćwiczących wymowę.

Forma, która powinna być uwzględniana w pracy w przedszkolu jest czytanie wierszy. Znajomość literatury dziecięcej i własne zainteresowanie poezją pozwolą znaleźć utwory, które pięknie przeczytane - będą dawały przeżycia estetyczne i kształtowały zamiłowanie do poezji. Wiersze można czytać przy różnych okazjach, zarówno całej grupie, jak też małym zespołom. Utwory przeznaczone do przeczytania mogą być dłuższe od tych, które opanowują na pamięć.

Inaczej trzeba dobrać wiersz, którego dzieci uczą się na pamięć. Halina Mystkowska wyróżnia następujące fazy nauki wiersza "przygotowanie dzieci, wypowiedzenie wiersza przez wychowawczynię, próba wypowiedzi poszczególnych dzieci, okres dalszego "osłuchiwania się z utworem".(5)
Przygotowanie dzieci polega na wprowadzeniu ich w treść utworu. Bezpośrednio po tym następuje recytacja utworu przez nauczycielkę. Aktywizowanie uwagi dzieci do kilkakrotnego słuchania tego samego wiersza nie jest sprawą łatwą. Dobrym sposobem do aktywizowania myślenia jest stawianie przez nimi zadań do rozwiązania.

Osłuchanie dzieci z utworem prowadzimy w dniach następnych powtarzając go poszczególnym dzieciom lub małym zespołom przy różnych okazjach np. przy oglądaniu ilustracji w książce. Indywidualna recytacja umożliwia dziecku stosowanie własnej interpretacji, odczuwanie przyjemności. Gdy dzieci znają już dobrze treść można zastosować deklamacje zespołową.

Wyuczone wiersze można wykorzystać w różnych momentach życia przedszkolnego. Podczas zabaw, uroczystości przedszkolnych.

Inną formą kontaktu dziecka z książką jest inscenizacja utworów literackich. Inscenizowanie utworu pomaga dzieciom rozumieć jego treść, postępowanie bohaterów, a w związki z tym wyprowadzać wnioski. Wiązanie słowa z działaniem ukonkretnia obraz utworu, pomaga rozumieć przyczyny i skutki zdarzeń, wdraża do analizy treści utworu.

Wyróżniamy następujące rodzaje inscenizacji:
1. Dzieci inscenizują - samodzielnie - cały utwór nie zmieniając tekstu tzn. wiernie go powtarzając.
2. Nauczyciel opowiada lub recytuje utwór a dzieci inscenizują tylko niektóre jego fragmenty.
3. Dzieci odtwarzają w zabawie samodzielnie treść utworu, ale wypowiadają do własnym stylem
4. Dzieci rozwijają zabawę tematyczną w jakiś fragment utworu, nie starając się o odtworzenie całości
5. Odtworzenie utworu za pomocą kukiełki lub pacynki.

Inscenizacja utworu- to zbiorowy wysiłek grupy dzieci, w toku jej organizowania uczą się współdziałać, podporządkować przyjętym zasadom, uczą się słuchać tego, co mówią inne dzieci. W ten sposób inscenizowanie utworu kształtuje w pewnej mierze umiejętność życia w zespole: wdraża do niezbędnej w nim dyscypliny, pozwala przeżywać radość ze zbiorowego, zharmonizowanego wysiłku, a nawet budzi i rozwija poczucie odpowiedzialności za wykonanie powierzonej roli.

Wykorzystując utwór literacki nie uczymy go na pamięć, lecz pozwalamy dzieciom odtwarzać w sposób samodzielny i twórczy. Aby to osiągnąć dzieci muszą dobrze poznać treść opowiadania, które będzie przedmiotem ich działań.

Duże znaczenie w kontakcie z książką ma pobudzający do działania "kącik książki". Jego urządzenie może być różne, zależne od wieku, dzieci i warunków przedszkola. Książki powinny być umieszczane tak, aby każdy, kto chce po nie sięgnąć, mógł to zrobić. Liczba książek przeznaczona do samodzielnego oglądania zależy od wieku dzieci.

W bibliotece straszaków powinno być około 30. Co pewien czas należy zmieniać książki. Należy angażować do tego dzieci.

"Czytelnia", aby przyciągała uwagę dzieci musi być ciekawie urządzona. Ich zainteresowania wywołuje sam, sposób eksponowania książek, np. położenie książki umyślnie otwartej, umieszczenie kukiełki przedstawiającej bohatera, plastyczno-konstrukcyjnych prac dzieci na temat danego utworu.

Biblioteczka dziecięca na szczególnie znaczenie w rozwijaniu motywacji do czytania. Przeczytanie wyrazu w książce to dla 6-latka dużo większa radość niż przeczytanie nawet najtrudniejszego wyrazu pokazanego przez nauczycielkę. Zainteresowanie czytaniem wywołują takie sytuacje jak: wyszukiwanie tych samych wyrazów w tytułach rozdziałów, szukanie imienia własnego lub kolegów w odpowiednio dobranej pozycji, itp.

Ciekawą formą wykorzystania pozycji "z czytelni" jest ich wypożyczenie do domu, by następnie zachęcać do wypowiadania się na temat jej treści, wyjaśniać czy warto tę książkę wypożyczać i dlaczego.

Wprowadzanie dziecka w świat literatury pięknej, kształtowanie jego szacunku do książki przy pomocy metod odpowiednich dla tego wieku, stawia przed nauczycielką ważne i odpowiedzialne zadanie. Wykona je ten, kto sam ukochał książkę i rozumie jej rolę w życiu człowieka.

Przypisy:
1. H. Mystkowska "Książka w wychowaniu przedszkolnym", WSiP, Warszawa 1965, s.86.
2. I. Dudzińska (red) "Wychowanie i nauczanie w przedszkolu", WSiP, Warszawa 1963, s.442
3. I. Dudzińska "Dzieci lubią opowiadać", "Wychowanie w przedszkolu" 1990, nr10.
4. H. Mystkowska "Metodyka wychowania w przedszkolu cz. III, WSiP, Warszawa 1976, s.154.
5. H. Mystkowska "Książka w wychowaniu przedszkolnym", PZWS, Warszawa 1965, s.113.

Bibliografia:
1. H. Mystkowska "Książka w wychowaniu przedszkolnym", WSiP, Warszawa 1965
2. I. Dudzińska (red) "Wychowanie i nauczanie w przedszkolu", WSiP, Warszawa 1963
3. I. Dudzińska "Dzieci lubią opowiadać", "Wychowanie w przedszkolu" 1990, nr10.
4. 4. H. Mystkowska "Metodyka wychowania w przedszkolu cz. III, WSiP, Warszawa 1976
5. H. Mystkowska "Książka w wychowaniu przedszkolnym", PZWS, Warszawa 1965
6. K. Kamińska "Nauka czytania dzieci w wieku przedszkolnym" WsiP 1999

Barbara Karulska
Przedszkole Miejskie nr 1
w Grajewie


Zaświadczenie online



numer online: 334 gości

reklama