Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4777
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wyposażenie pracowni szkolnych w aspekcie ergonomii

Ustawa Prawo Budowlane z dnia 7 VII 1994 r. określa listę obowiązkowych przeglądów technicznych budynku oraz różnych instalacji, a także wskazuje, kto ma prawo takich przeglądów dokonywać. Za właściwy stan budynku w pierwszym rzędzie odpowiada zarządca budynku. W przeważającej części zarządcami budynków szkolnych są dyrektorzy szkół, dlatego na nich spoczywa obowiązek zamawiania odpowiednich przeglądów w określonych prawem terminach:

  • "corocznej kontroli pod względem sprawności technicznej podlegają: elementy budynku i budowli oraz instalacje narażone na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania; instalacje urządzeń służących ochronie środowiska; instalacje gazowe i przewody kominowe (wentylacje, dymniki, przewody spalinowe).
  • okresowej kontroli, raz na 5 lat, podlega: sprawdzenie stanu sprawności technicznej i wartości użytkowej całego obiektu, w tym badanie instalacji elektrycznej i odgromowej w zakresie stanu sprawności połączeń, zabezpieczenia i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów."

    Informacje o przeprowadzonych przeglądach, remontach i modernizacjach powinny być zamieszczone w książce obiektu budowlanego, której prowadzenie jest bezwzględnym obowiązkiem dyrektora szkoły. Brak przeglądów stanowi poważne obciążenie kierownika placówki, zwłaszcza gdy dojdzie do wypadku z powodu złego stanu technicznego obiektu. Jeśli sytuacja finansowa placówek nie pozwala na podjęcie decyzji o zamówieniu usługi, a szkoła zwracała się z prośbą do organu prowadzącego o przekazanie środków na ten cel i otrzymała odmowę, bądź w ogóle nie otrzymała odpowiedzi, to dyrektor szkoły nie może ponosić całej odpowiedzialności za zaistniały stan.

    W przypadku szkół istnieją dodatkowe wymagania (określone w rozporządzeniu MEN z 17 VIII 1992r.) wobec terenu szkoły, pomieszczeń szkolnych, urządzeń sanitarnych, sprzętu szkolnego, klatek schodowych, warsztatów, laboratoriów, pracowni szkolnych oraz urządzeń i sprzętu sportowego.

    Warunki, w jakich odbywa się kształcenie uczniów, stanowią istotny czynnik efektywności szkoły. Proces kształcenia w różnych placówkach przebiega w zróżnicowanym układzie warunków. Przyczyniają się one do poprawy lub obniżenia jego poziomu. Warunki kształcenia to czynniki uzależniające stan osiągania zaplanowanych skutków. Warunki pracy pedagogicznej szkoły można podzielić na trzy kategorie:

  • zależne od nauczyciela,
  • zależne od uczniów,
  • warunki zewnętrzne.

    Proces kształcenia jest procesem poznawczym, motywacyjnym, energetycznym i energochłonnym. Nie jest obojętna ilość wydatkowanej energii, jak i jej podział na realizację zadań ubocznych, do których zaliczyć trzeba niekorzystne warunki ergonomiczne. Słowo ergonomia wywodzi się z języka greckiego: ergon- praca oraz nomos- prawa naturalne.

    Ergonomia to tworzenie warunków pracy jak najlepszych dla człowieka.

    Budynek szkoły, jego wyposażenie i otoczenie spełniają doniosłą rolę w zapewnieniu właściwych warunków rozwoju i pracy. Obecnie wiemy, że wiele szkód dla zdrowia, jakie wynikają z pobytu w szkole, związanych jest również z trybem pracy i nieprzestrzeganiem zasad ergonomii i higieny, a nie tylko bezpośrednio z warunkami.

    Lokalizacja szkoły jest wyznaczona w praktyce potrzebami lokalnymi i możliwościami urbanistycznymi. Szkoła nie powinna być położona daleko od miejsca zamieszkania uczniów. Miejsce przeznaczone na budowę szkoły powinno być nieco odsłonięte od wiatrów, dobrze nasłonecznione. Budynek szkolny usytuowany jest na otwartej przestrzeni, miernie zadrzewionej. Gleba powinna być przepuszczalna i sucha.

    Budynek szkolny powinien znajdować się w dostatecznej odległości od ruchliwej arterii komunikacyjnych, od zakładów przemysłowych miejsc ściekowych, wysypisk itp. Jeżeli szkoła mieści się w pobliżu głębokiej rzeki czy jeziora, teren należy odgrodzić tak, by wykluczyć możliwość nieszczęśliwych wypadków. Nie jest wskazana lokalizacja szkoły w okolicy lotnisk, stacji przeładunkowych, rozrządowych, parowozowni i innych zakładów, których działanie związane jest z dużym hałasem, oraz blisko targowisk i cmentarzy.

    Teren szkoły powinien być celowo zagospodarowany i estetycznie urządzony. Ma to duże znaczenie w wychowaniu estetycznym. Ogród szkolny utrzymywać należy w czystości i porządku. Na terenie szkolnym, powinny znajdować się przestrzenie rekreacyjne, sportowe oraz działka szkolna i pomieszczenia gospodarcze.

    Boisko sportowe należy przystosować do uprawiania gier sportowych - przynajmniej piłki ręcznej i koszykówki. Powinno mieć bieżnię - przynajmniej stumetrową oraz rzutnię i skocznię. Teren pod boisko trzeba zdrenować, a nawierzchnię najlepiej pokryć asfaltem.

    Sam budynek szkolny powinien być estetyczny, otynkowany i wykończony pod względem elementów dekoracyjnych.

    Szkoła powinna mieć dostateczną ilość wejść, tak by w razie konieczności szybkiej ewakuacji nie powstawały zatory

    Podstawowym meblem szkolnym jest ławka szkolna. Ławki stanowią przedmiot troski pedagogów i higienistów. Przebywanie w ławce przez wiele godzin jest niezgodne z naturą i potrzebami dziecka. Zatem nie może istnieć ławka, która by nie powodowała szkód. Może być tylko taka, która przysparza ich stosunkowo najmniej. Najlepsza jest ławka, w której uczeń siedzi najkrócej. Prawidłowa i odpowiednio dostosowana dla każdego ławka szkolna ma zasadniczy wpływ na kształtowanie się poprawnej postawy. Jej wymiary powinny odpowiadać wzrostowi i proporcjom ciała ucznia i pozwalać na wygodne, bez zmęczenia, nawet dłuższe siedzenie przy czytaniu, pisaniu i słuchaniu. Ławka nie odpowiadająca normom, nie dobrana do dziecka, może przyczynić się powstania lub utrwalenia wady postawy, a czasem i wady wzroku, pogarsza warunki pracy narządów wewnętrznych, zmusza dziecko do większego wysiłku fizycznego i zmniejsza wydajność pracy, zwłaszcza jeżeli jest to zjawisko stałe, wielogodzinne, codzienne, wielokrotne. Dla prawidłowej postawy dziecka w ławce szczególne ma wielkość tzw. Różnicy, czyli odległości od górnej powierzchni wewnętrznego pulpitu do powierzchni siedziska. Jeżeli "różnica" jest za mała - dziecko pochyla się nadmiernie nad pulpitem przy pisaniu. Jeżeli "różnica jest bywa za duża, powstaje sytuacja znacznie groźniejsza dla zdrowia. "Podciąganie obu ramion jest bowiem męczące i bolesne oraz zmniejsza zręczność rąk. Dziecko więc z reguły opuszcza lewe ramię i siedzi przez cały czas pobytu w szkole niesymetrycznie: z prawą ręką na blacie a lewą opuszczoną. Nadmierne zbliżenie głowy do książki sprzyja również krótkowzroczności. Ławka - pozornie dobra lub nawet wyglądająca na małą - może być za duża. Odpowiednia ławka powinna mieć pulpit na wysokości opuszczonych łokci dziecka siedzącego głęboko na siedzisku. Przy doborze ławki dla ucznia należy przyjąć albo zasadę wykorzystania ostatnich pomiarów wzrostu w gabinecie lekarza szkolnego, albo podać personelowi pedagogicznemu sposób łatwego dokonania pomiarów dla tego celu. Zasada prawidłowego rozmieszczenia uczniów w klasie polega na doborze ławki indywidualnie dla ucznia i przesunięcia jej wraz z uczniem na miejsce w klasie, wynikające na przykład ze sprawności jego słuchu, względów pedagogicznych itp.

    Tablica szkolna powinna mieć barwę dostatecznie kontrastową do koloru stosowanej kredy. Najlepsza jest zielona. Powierzchnia jej musi być gładka i nie powinna posiadać połysku, tak by światło nie dawało refleksów utrudniających czytanie.

    Szatnia jest pomieszczeniem, gdzie przechowuje się wierzchnie ubranie. Jeżeli jest możliwe, by szatnia posiadała naturalne oświetlenie (okna) w dostatecznej ilości, powinna być oświetlona sztucznie. Podłoga powinna być łatwo zmywalna. Przestrzeń przeznaczona na przechowywanie ubrań musi być dostatecznie duża tak, by palta nie były zbyt ciasno powieszone.

    Korytarze w szkołach pełnią rolę przede wszystkim funkcję przestrzeni rekreacyjnych (około 0,5m2 na ucznia). Muszą być dostatecznie szerokie i zabezpieczać przed ewentualnymi urazami. Nie powinno być ostrych kantów, kaloryfery należy osłonić. Korytarz szkolny może być słabiej oświetlony, ponieważ przerwa w pracy wzroku w pomieszczeniu mniej widnym wpływa korzystnie na regenerację wzroku. Korytarze często pełnią również dodatkową funkcję. Odbywają się na nich lekcje wychowania fizycznego.

    Do urządzeń sanitarnych zaliczamy szalety szkolne, umywalnie oraz natryski. W szkołach skanalizowanych te, ich eksploatacja, jak i wyrabianie nawyków higienicznych w tym zakresie jest sprawą stosunkowo prostą. Zapewnienie odpowiedniego poziomu higieny w szkołach jest obowiązkiem każdego dyrektora szkoły. W szkołach koedukacyjnych szalety powinny być oddzielone. W szaletach powinny znajdować się boksy dla każdej muszli osobno. Poszczególne boksy, trzeba odgrodzić ściankami. Drzwi powinny mieć na dole szparę - dolna krawędź drzwi najlepiej, gdy znajduje się 10-15 cm powyżej podłogi. Ściany szalet powinny być malowane olejno farbą, a wszelkie napisy i rysunki należy zmywać.

    Natryski najczęściej są umieszczone przy salach gimnastycznych. Jest bardzo ważne, by były właściwie wykorzystane. Wejście do pomieszczenia z natryskami powinno być albo z przebieralni, albo w bezpośrednim jej sąsiedztwie. Krany służące do regulacji ciepłoty wody muszą być zabezpieczone, tak by uczniowie nie mieli do nich dostępu. Należy pamiętać, że wszelkie uchybienia w ich obsłudze mogą mieć przykre następstwa (oparzenia). Pomieszczenia natryskowe wymagają nadzoru pedagogicznego. Jest to szczególnie ważne w szkołach koedukacyjnych.

    Sprzątanie pomieszczeń szkolnych musi odbywać się codziennie po zakończeniu nauki. Przy otwartych oknach najpierw należy zetrzeć suchą ścierką powierzchnię ławek i innych sprzętów. Następnie podłogę oczyszcza się za pomocą odkurzacza lub w jego braku ściera się mokrą ścierką założoną na szczotkę.

    Ściereczka służąca do usuwania kurzu powinna być często i dokładnie trzepana. W czasie wszystkich przerw w nauce (ferii) przeprowadza się w szkole gruntowe i staranne sprzątanie. Powinno się dokładnie myć szyby w oknach, ściany zaś malowane olejnym lakierem zmywać wodą z mydłem. Podłogi muszą być wyszorowane.

    Kierownictwo szkoły powinno dbać o czystość otoczenia szkoły. Boisko oraz ogród szkolny należy starannie sprzątać oraz utrzymywać we wzorowym porządku.

    Zajęcia techniczne stanowią ważny dział nauki szkolnej. Praca w warsztatach jest związana z niebezpieczeństwami i możliwością zagrożenia zdrowia uczniów. Stanowiska pracy oraz narzędzia i maszyny powinny być przystosowane do wzrostu i siły uczniów, którzy mają pracować w warsztatach. Uczeń nie powinien posługiwać się narzędziami przeznaczonymi dla dorosłego robotnika. Dotyczy to zarówno wymiarów narzędzi, jak i ich ciężaru. Istnieją opracowania dotyczące normatywów narzędzi przeznaczonych dla uczniów. Uczniowie w czasie zajęć warsztatowych nie powinni dźwigać ciężarów. Dopuszczalne obciążenie przy sporadycznym przenoszeniu dla uczniów poniżej szesnastego roku życia nie może przekraczać 8 kg dla chłopców i 5 kg dla dziewcząt. Uczniowie w wieku do lat osiemnastu odpowiednio nie powinni dźwigać ciężarów powyżej 16 kg, dziewczęta powyżej 10 kg.

    Stanowiska pracy muszą być właściwie oświetlone. Według przyjętych u nas normatywów minimalne oświetlenie wynosi 100 luksów, a do pracy precyzyjnej ponad 300 luksów. Źródło światła należy tak usytuować, aby w czasie pracy nie było nigdy zasłaniane. Niektóre stanowiska pracy wymagają doświetlenia miejscowego. Oświetlenie takie musi być zainstalowane w sposób bezpieczny w oprawie chroniącej przed olśnieniem.

    W pomieszczeniach warsztatowych powinno być czysto. Sprzątanie odbywa się po każdym zajęciu, a tam, gdzie istnieje zapylenie, podłogę kropi się wodą. Należy pamiętać o wietrzeniu pomieszczeń. Jeżeli pomieszczenie warsztatowe nie ma wentylatorów elektrycznych, wietrzyć trzeba przez otwieranie okien w czasie przerwy, gdy uczniowie znajdują się poza pomieszczeniem.

    Od pierwszej lekcji w warsztatach wdraża się uczniów do przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Należy czuwać nad porządkiem i dyscypliną. W czasie pracy, szczególnie gdy w pomieszczeniu znajdują się ciężkie maszyny, musi panować cisza. Uczniowie powinni pracować tylko na wyznaczonych stanowiskach pracy i wykonywać czynności, do których są przygotowani teoretycznie przez nauczyciela. Samodzielne przechodzenie od jednego stanowiska do drugiego jest niedopuszczalne.

    W pomieszczeniu warsztatowym musi znajdować się apteczka, a każde skaleczenie należy opatrzyć. Uczniowie chorzy, osłabieni i przemęczenia nie mogą uczestniczyć w zajęciach warsztatowych.

    Ewa Rainko


  • Zaświadczenie online



    numer online: 145 gości

    reklama