Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4940
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rozwijanie zainteresowań uczniów w młodszym wieku szkolnym

Zainteresowanie jest różnie rozumiane. W życiu codziennym zainteresowanie to chwilowe skupienie uwagi na jakimś przedmiocie lub zjawisku, a w pracy naukowej to pewien stosunek emocjonalny do przedmiotu, zjawiska lub osób, który trwa nie tylko w chwili spostrzegania, ale również wówczas, gdy to spostrzeganie nie zachodzi. Mówimy wtedy o różnym stopniu zainteresowania. Zainteresowania mogą być:

  • płytkie
  • powierzchowne
  • wąskie
  • nietrwałe lub rozległe
  • głębokie (dokładne poznanie)
  • trwałe.

    Według Wincentego Okonia zainteresowanie to nabywanie przez człowieka w toku jego rozwoju względnie stałej skłonności do zajmowania się pewnymi przedmiotami i sprawami. Dawniej traktowano ogół zainteresowań dziecięcych jako wrodzony.

    Henri Pieron definiuje zainteresowanie - jako "zgodność między pewnymi przedmiotami i skłonnościami osoby zainteresowanej tymi przedmiotami, które dzięki temu przykuwają jej uwagę i nadaje kierunek jej czynnościom". Według H.Pierona na pierwsze miejsce wysuwa się aspekt poznawczy. Interakcja między człowiekiem a światem otaczającym dotyczy poznania rzeczywistości. Potrzeba umysłowa stanowiąca istotę zainteresowań wywołuje działalność zmierzającą do jej zaspokojenia. Wychowanie dzieci usiłowano przystosować do ich zainteresowań. Współcześnie zainteresowania uważa się za wyuczony składnik zachowania, nabywany w toku orientacyjno - badawczej aktywności dziecka i nacisk kładzie się na kształtowanie zainteresowań. Pojęcie zainteresowań pozostaje w bezpośrednim związku z motywacją i niektórzy psychologowie utożsamiają zainteresowanie z pozytywną motywacją. Często zainteresowanie określa się jako zamiłowanie.

    Próby klasyfikacji istniejących definicji zainteresowań podjęła A.Gurycka. Wyodrębniła ona definicje opisowe i operacyjne. Założeniem w definicji opisowej jest to, że istotą życia i funkcjonowania człowieka jest równowaga między nim a otaczającym go środowiskiem. Inspiracją, pobudzeniem dla człowieka jest świat i otoczenie a człowiek poprzez swoją działalność zmienia świat. Poprzez kontakt człowiek zaspakaja swoje potrzeby i odkrywa nowe. Operacyjne definicje zainteresowań to takie, które zastępują pojęcia ogólne terminami zależnymi od metod pomiaru.

    Podstawowym warunkiem rozwoju zainteresowań jest aktywność człowieka w poznawaniu świata. Nauczyciel jest tylko pomocnikiem i przewodnikiem w tym procesie. Dużym sukcesem będzie jeżeli uczeń samodzielnie będzie zdobywać wiedzę, jeżeli wyzwoli pasje poznawczą, ciekawość wszystkiego oraz ukierunkuje aktywność poznawczą dziecka tak, by w danej dziedzinie został specjalistą (kształtowanie różnego rodzaju hobby, pasje czy to w pracy zawodowej czy w życiu dorosłym). Nauczyciel ma wiele okazji aby kształtować, budzić zainteresowania swoich uczniów. Materiał nauczania, pomoce dydaktyczne, wiedza nauczyciela ułatwia tą działalność. Czasami wspomagają nauczyciela sami uczniowie, którzy mają już ukształtowane zainteresowania. Są oni wzorem dla swoich kolegów.

    W toku pracy pedagogicznej określanie celów wychowawcy w stosunku do dzieci i młodzieży oraz śledzenie efektów własnych działań wymaga umiejętności dobrego rozpoznawania właściwości wychowanków, oceny ich dojrzałości i rozwoju. Wychowawca za pośrednictwem obserwacji, rozmów i analizy umie scharakteryzować na użytek swych działań, jak i formułowanych ocen czy wskazań.

    Istotą życia i funkcjonowania człowieka jest zachowanie równowagi między nim a otaczającym światem. Jest to proces dynamiczny, dwustronny. Świat pobudza człowieka do działania na otoczenie. Następnie środowisko zaspokaja potrzeby człowieka a człowiek działając w nim odkrywa w sobie i rozwija nowe potrzeby.

    Zainteresowania są jednym z istotnych czynników wpływających pozytywnie na efekt uczenia się. Przy właściwym doborze treści można kształtować zainteresowania ogólnopoznawcze jak i specjalistyczne. Dobrze poznane ontogenetyczne prawidłowości rozwoju zainteresowań dzieci pozwoli na określenie momentu kiedy wprowadzić określone treści do programu nauczania. Zbyt wczesne lub zbyt późne zaznajamianie z treściami wpływa niekorzystnie na efekty nauczania. Ważne są możliwości ucznia w sferze poznawczej i wykonaniowej. W respektowaniu zasady uwzględniania zainteresowań istnieje, oprócz aspektu ogólnorozwojowego, także aspekt indywidualny: wszak osoby znajdujące się na jednakowym poziomie rozwoju ujawniają często wyraźnie różne zainteresowania; wiążą się one z cechami indywidualnymi. Uwzględnienie tych zainteresowań i zdolności poprzez odpowiedni dobór treści programowych- jest jednym z istotnych czynników decydujących o zapewnieniu jednostce maksymalnej realizacji jej możliwości rozwojowych.

    Zainteresowania dziecka rozwijać się mogą dopiero wtedy gdy zetknie się ono z określonym zjawiskiem, sytuacjami bądź przedmiotami. Kontakty dziecka z określoną dziedziną życia muszą być ciekawe, zachęcać do samodzielnego poszukiwania i co najważniejsze stwarzać ku temu okazję. Przybliżane dziecku fakty i rzeczy muszą być dla niego zrozumiałe powinny jednak zachęcać do pewnego stopniowania trudności, wyzwalając inwencję twórczą. Dzieci najchętniej wykonują te zajęcia, które przychodzą im z łatwością, do których mają uzdolnienia. Rodzice mogą przyczynić się do rozwijania tych niewielkich uzdolnień, gdy zainteresują się poczynaniami dziecka i stworzą mu odpowiednie warunki do rozwijania jego zdolności. Ich działalność jest szczególnie wartościowa, gdyż można bardziej zindywidualizować, dostosować do możliwości i potrzeb dziecka. Zainteresowania kształtują się w kontaktach ze światem zewnętrznym. Dla dziecka w młodszym wieku szkolnym charakterystyczne jest płynne i niestałe zainteresowanie.

    Otoczenie dostarcza dziecku bodźców do powstawania pierwszych zainteresowań i będą rozwijać się szybciej i utrwalać kiedy zostaną otoczone należyta opieką.

    E. Claparede młodszy wiek szkolny określa jako okres zainteresowań wyraźnie obiektywnych, kiedy dziecko zaciekawia nie tylko sama czynność, ale i wytwór będący jej skutkiem. Dzieci w tym wieku stawiają przed sobą już cele. Największe zainteresowanie w młodszym wieku szkolnym to sport, zabawy ruchowe, a następne w kolejności są czytanie, rysunek, majsterkowanie i kolekcjonerstwo.

    Zainteresowania dzielimy również ze względu na motywy i potrzeby jednostki na pośrednie i bezpośrednie. Zainteresowanie pośrednie to takie kiedy zainteresowanie jest kierowane na dany przedmiot ze względów materialnych lub innych czynników ubocznych. Przyswaja wiedzę, poznaje przedmiot, żeby otrzymać nagrodę lub pochwałę. Natomiast gdy w grę nie wchodzą żadne czynniki uboczne i jednostka poznaje dany przedmiot dla samego siebie mówimy wtedy o zainteresowaniu bezpośrednim. Oba powinne być rozwijane i kształtowane przez rodziców, nauczycieli i instytucje. Ze względu na rozwój właściwości psychofizycznych wyróżniamy zainteresowania teoretyczne i praktyczne.

    Najbardziej korzystne zainteresowania to takie, które są szerokie i wielostronne, ale z wyraźną dominacją jednej z nich. Pozwala to na wszechstronny rozwój i wzbogacenie jednostki oraz sprzyja trwałości zainteresowań. Pokonuje przeszkody, realizuje postawione przed sobą cele i przyjemność jaką odczuwa osoba. Na trwałość zainteresowań wskazuje stały udział w danej grupie np. koła zainteresowań. Dorastanie przynosi różnicowanie zainteresowań poznawczych, kształtującej się na podstawie nauki szkolnej lub działalności pozaszkolnej, a zależnych od kierunku wychowawczego. Różnicują się widocznie zainteresowania przedmiotowe, a także różne dziedziny życia nie objęte programem nauczania. Zainteresowania są te najcenniejsze, które odpowiadają potrzebom społecznym oraz te, które wywierają pozytywny wpływ na kształtowanie się pożądanych cech osobowości jednostki. Zainteresowanie łączy w zespoły. Stanowi ono jedno z podstawowych czynników działania w zespole, uspołecznienia dzieci i młodzieży (wspólne zabawy, gry, koła zainteresowań, wycieczki).

    Zainteresowania warto kształtować ale trudno jest określić jakie metody i formy są najskuteczniejsze. Na każdą jednostkę w różnym stopniu oddziaływują odmienne czynniki. Czynniki te można podzielić na dwie grupy:

  • warunki domowe, sytuacja mieszkaniowa, ekonomiczna, atmosfera domowa, tradycje oraz stosunek najbliższych do zainteresowań,
  • środowisko podwórkowe, organizacje dziecięce i młodzieżowe, działalność instytucji kulturalno- oświatowych i wychowawczych, domy kultury, kółka zainteresowań, szkoły, przedszkola.

    Oddziaływania czynników z obu grup nie są jednakowe. Jedna z nich zawsze wywiera większy wpływ na kształtowanie zainteresowań. Na szkole spoczywa ogromna odpowiedzialność za wykrywanie i rozwijanie zainteresowań. Szkoła zwiększa zasób i wzbogaca treściami wiedzę i tworzy szansę na ujawnianie się nowych zainteresowań. Treści nauczania znajdują odbicie w zainteresowaniach uczniów. Metody pracy nauczyciela są ważnym czynnikiem wpływającym na zainteresowania . Jeżeli nauczyciel potrafi dostrzec zainteresowania ucznia pewnymi sprawami to jest to jemu cenna wskazówka do kształtowania i rozwijania zainteresowań u swych wychowanków. Zainteresowania łatwiej budzą się, jeżeli doświadczenia dziecka poparte są zdolnościami. Zdolność manualna, różnicowanie kształtów i wrażliwość na barwy sprzyja rozwijaniu zainteresowania plastycznego. Dobry słuch sprzyja rozwojowi zainteresowań muzycznych. Dziecko z rozwiniętą motoryką zainteresuje się sportem. W związku z tym, należy pamiętać, że okres dzieciństwa musi zostać wykorzystany maksymalnie dla kształtowania zainteresowań. Jest wiele form i metod kształtowania zainteresowań dzieci i młodzieży. Do nich można zaliczyć: zajęcia pozalekcyjne, kółka zainteresowań, spotkania z ciekawymi ludźmi, wycieczki, literatura, teatr, film, zabawy, konkursy itp.. Dobrą formą rozbudzenia zainteresowania są zagadki, ciekawostki, szukanie eksponatów. Dążymy do tego, aby uruchomić wszystkie zmysły, a więc wzrok, który podziwia, obserwuje; słuch, który coraz bardziej uwrażliwia się na odbiór większej skali dźwięków; powonienie i smak, a także dotyk. Wszystkie rozwijają zainteresowania, kształcą umiejętności i stwarzają okazje do twórczej ekspresji. Szkoła organizując koła zainteresowań, zajęcia pozalekcyjne dające możliwość do kształtowania i rozwijania zainteresowań. Inspirują one do twórczego działania. Dają dzieciom możliwość ciekawego spędzania czasu, chronią od nudy i od różnych dziwnych pomysłów, które przychodzą w tym wieku do głowy, pozwalają nawiązywać przyjaźnie.

    Bibliografia:

  • Wincenty Okoń : Słownik Pedagogiczny PWN, Warszawa 1992
  • Antonina Gurycka: Rozwój i kształtowanie zainteresowań WSiP Warszawa 1878, Przeciw nudzie, Nasza Księgarnia 1977
  • Maria Żebrowska: Psychologia Rozwojowa Dzieci i młodzieży, PWN Warszawa 1972

    Grażyna Omelianiuk


  • Zaświadczenie online



    numer online: 126 gości

    reklama