Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
500
rok szkolny
2003/2004

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wpływ zaburzeń rozwojowych ucznia na niepowodzenia szkolne

Opóźnienie rozwoju funkcji wzrokowych jako przyczyna trudności i niepowodzeń w nauce.

Niezbędnym warunkiem prawidłowego przebiegu procesu wzrokowego spostrzegania jest anatomicznie dobrze zbudowany i funkcjonalnie sprawny analizator wzrokowy.

Praca analizatora wzrokowego jest ściśle powiązana z pracą analizatora kinestetyczno - ruchowego, dotykowego i słuchowego.

Rozwój analizy i syntezy wzrokowej dokonuje się w korze mózgu i stanowi podstawę wzrokowego spostrzegania, jest zsynchronizowany z ogólnym poziomem rozwoju psychicznego.

Właściwością percepcji wzrokowej, która jest szczególnie ważna w procesie nauki pisania i czytania, jest jej kierunkowość.

Istnieją różne odmiany kierunkowych zaburzeń percepcji wzrokowej. Jednym dzieciom trudniej jest odtwarzać kształty, których asymetria dotyczy położenia w stosunku do osi pionowej, innym zaś trudno odtworzyć kształty asymetryczne w stosunku do osi poziomej.

Dzieci z zaburzeniami kierunkowymi mylą kierunki: strona prawa - lewa, góra - dół, mylą litery o podobnych kształtach, w różnym stosunku do pionowych osi liter, np.: d - b, p - g, 3 (liczba) - E (litera) oraz w stosunku do osi poziomej, np.: a - o, n - u, m - n, b - g, b - p.

Dzieci z całościowo obniżonym poziomem wzrokowego spostrzegania mają poważne trudności z rozróżnianiem wszelkich kształtów. Im bardziej kształty te są do siebie zbliżone, tym różnicowanie ich jest trudniejsze, np. e - ę, l - t, a - d, u - w, n - m.

U dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową oprócz mylenia liter o podobnym kształcie, występują inne błędy, np. opuszczanie drobnych elementów graficznych liter, opuszczanie liter, sylab, całych słów, niewłaściwe rozplanowanie graficzne wyrazów w stosunku do stronicy zeszytu.


REKLAMA

Zaburzenia percepcji wzrokowej powodują powstawanie błędów ortograficznych. Uczniowie ci gorzej rysują od swoich rówieśników, gorzej od nich wykonują zadania na zajęciach plastycznych.

Dzieci z zaburzeniami percepcji wzrokowej natrafiają na duże trudności w nauce geografii, nie potrafią posługiwać się w sposób właściwy pojęciami: wschód - zachód, północ - południe. Mają specyficzne trudności w geometrii. Utrudnione jest porównywanie figur, operowanie wszelkimi liniami pomocniczymi, np. wysokość figury, przekątne, itp.

Dzieci z obniżonym poziomem analizy i syntezy wzrokowej czytają po cichu zazwyczaj wolniej niż ich rówieśnicy, czytanie bardziej je męczy i wysiłek nań zużyty odbija się często niekorzystnie na rozumienie treści.

Zaburzenia percepcji wzrokowej stanowią przyczynę początkowych, specyficznych trudności dziecka w czytaniu i pisaniu (dysleksja i dysgrafia) oraz mają szersze konsekwencje dla nauki szkolnej. Odbijają się ujemnie na wynikach nauczania wielu różnych przedmiotów.

Dziecko w wieku przedszkolnym z zaburzoną analizą i syntezą wzrokową nie lubi wszelkich układanek, niechętnie bawi się klockami, odmawia układania historyjek obrazkowych, wyszukiwania różnic na obrazkach.

Opóźnienie rozwoju funkcji słuchowych jako przyczyna trudności i niepowodzeń w nauce.

Analizator słuchowy stanowi neurofizjologiczne podłoże spostrzegania słuchowego. Dzięki sprawnemu funkcjonowaniu tego analizatora dziecko spostrzega, a także zapamiętuje dźwięki, wśród których znajdują się dźwięki mowy.

Zdolność percepcji dźwięków mowy rozwija się w ciągu życia dziecka zależnie od stanu centralnego układu nerwowego, jak i warunków, w jakich rozwija się dziecko. Zaburzenia percepcji słuchowej wywołują zaburzenia w rozwoju mowy.

Dzieci z zaburzeniami analizy i syntezy słuchowej poszczególne dźwięki słyszą bardzo dobrze bez względu na odległość, natomiast z potoku dźwięków mowy nie potrafią wychwycić ich wszystkich po kolei i prawidłowo różnicować.

W szkole dzieci z opóźnionym rozwojem mowy napotykają trudności, głównie w j. polskim. Są to trudności w czytaniu i pisaniu ze słuchu. Dzieci te nie umieją się poprawnie wysłowić, źle piszą wypracowania, nieudolnie formułują swoje odpowiedzi na lekcjach historii czy innych przedmiotów.

Czytając, dziecko musi najpierw przełożyć poszczególne znaki graficzne na odpowiadające im dźwięki mowy, a następnie złączyć je w dźwiękową całość, odpowiadającą danemu słowu.

Pisząc ze słuchu musi z całości słuchowej dyktowanego słowa wyodrębnić poszczególne dźwięki, później zaś każdemu z tych dźwięków powinno przyporządkować odpowiadający mu znak graficzny.

Uczniowie z klas niższych posiadający duże zaburzenia upraszczają słuchowo i zniekształcają pisownię na tyle, że wyrazy stają się w ogóle nie do odczytania. Szczególne trudności sprawia dzieciom prawidłowe zmiękczanie, zwłaszcza poprzez znak zmiękczający, różnicowanie pisowni "j" oraz "i", odróżnianie "ą" od "on", "om".

Najczęściej spotykane w dyktandzie błędy to: wadliwe wyodrębnianie poszczególnych wyrazów ze zdania oraz łączenie w jedną całość przyimka z rzeczownikami, np. wkącie, nastole oraz opuszczanie wyrazów.

Szczególnie częste są opuszczenia końcówek zwłaszcza przy zbiegu dwóch spółgłosek, dzieci opuszczają też sylaby lub litery w środku wyrazu.

Dzieci z zaburzoną percepcją słuchową z trudem uczą się języków.

Z obniżeniem poziomu analizy i syntezy słuchowej łączy się gorsza pamięć słuchowa. Dlatego też dzieci te wolniej uczą się tabliczki mnożenia. Trudności sprawia im przyswojenie sobie pewnych ciągów słownych - dni tygodnia, miesięcy, wolniej uczą się wierszy.

Niski poziom percepcji słuchowej jest uwarunkowany mniejszą sprawnością ośrodków korowych. Spostrzeżenia słuchowe są mało wyraziste. Często łączy się to z różnego rodzaju wadami wymowy (np. seplenienie). Błędy wymowy nie wynikają u tych dzieci z trudności artykulacyjnych, lecz z nieprecyzyjnego odbioru bodźców słuchowych.

Opóźnienie rozwoju ruchowego uczniów jako przyczyna trudności i niepowodzeń w nauce.

Rozwój ruchowy dziecka jest zsynchronizowany z całokształtem jego rozwoju psychicznego.

Dzieci opóźnione w rozwoju ruchowym narażone są w szkole na wiele przykrości. Stają się często pośmiewiskiem kolegów. Lekcje wychowania fizycznego są dla nich torturą.

Niepowodzenia na lekcjach wychowania fizycznego, dodatkowe doznania bólowe z powodu upadków i potłuczeń - zniechęcają dzieci do wszelkich zabaw ruchowych i ćwiczeń sportowych. Ma to dwie ujemne konsekwencje:
- ogranicza zakres ćwiczenia funkcji gorzej rozwiniętych, zmniejsza szanse wyrównania dysharmonii rozwoju,
- uniemożliwia włączenie tych dzieci do zabaw rówieśników.

Jednym z najistotniejszych zaburzeń z punktu widzenia możliwości realizowania wymagań szkolnych jest obniżenie sprawności manualnej.

Przejawem obniżenia sprawności manualnej jest zbyt wolne tempo pracy wykonywanych czynności oraz zbyt mała precyzja ruchów dłoni i palców.

Zła sprawność manualna odbija się na pracy szkolnej dziecka, rzutuje ona niekorzystnie na jego pismo.

Dziecko stawia poszczególne znaki bardzo wolno, z dużym wysiłkiem. Litery są nierówne, wykraczają lub nie dochodzą do linii.

Specyficznym rodzajem zaburzeń pisma jest brak wiązania liter ze sobą.

Dziecko z poważnymi zaburzeniami sprawności manualnej nie potrafi narysować nawet kółka czy krzyżyka. Przy mniej głębokich zaburzeniach dziecko kreśli poszczególne elementy wolno i z dużym wysiłkiem.

Obniżenie sprawności manualnej przejawia się w rysunkach i innych wytworach dzieci, co można zaobserwować na zajęciach plastycznych i technicznych. Uczniowie z zaburzeniami rozwoju ruchowego nie potrafią dobrze rysować, szyć, lepić, wycinać, majsterkować. Mimo największych starań wszelkie ich wytwory z papieru są zazwyczaj zabrudzone klejem, pogniecione, krzywo przycięte.

Zdarza się, że uczniowie, mimo dobrze przyswojonego materiału, mają obniżone stopnie z geografii czy geometrii.

Zaburzenia procesu lateralizacji jako przyczyna trudności i niepowodzeń w nauce.

Ważnym elementem w rozwoju dziecka jest prawidłowy przebieg procesu lateralizacji, czyli przewagi stronnej jego czynności.

U większości ludzi dominuje prawa strona ciała. Oznacza to, że mają oni sprawniejszą prawą rękę, prawą nogę i prawe oko. Część ludzi posiada lateralizację lewostronną, czyli przewagę lewej strony ciała.

Problem zaczyna się pojawiać, gdy ma miejsce lateralizacja skrzyżowana (np. dominacja prawego oka, lewej ręki, prawej nogi lub lewego oka, prawej ręki, lewej nogi).

U dzieci z zaburzoną lateralizacją występują trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania. Objawia się to osłabieniem orientacji przestrzennej i kierunkowej, czytaniu wyrazów i liczb od strony prawej do lewej. Występuje czasami tzw. pismo lustrzane - kreślenie liter i cyfr stanowiących lustrzane odbicie znaków normalnych.

Z opóźnieniem lub osłabieniem procesu lateralizacji wiążą się zaburzenia orientacji przestrzennej. Trudności w zakresie orientacji w schemacie własnego ciała i przestrzeni uwidaczniają się u uczniów na lekcjach wychowania fizycznego, gdzie wymagane jest naśladowanie ruchów nauczyciela stojącego naprzeciw grupy, dokonywanie zwrotów w prawo i w lewo.

Zaburzenia orientacji przestrzennej ujawniają się także na lekcjach geografii i geometrii.

Jednym z następstw skrzyżowania dominacji w zakresie oka i ręki jest zaburzenie koordynacji wzrokowo - ruchowej.

Dziecko z zaburzoną koordynacją wzrokowo - ruchową stawia litery niekształtne, w nierównych odstępach, zaczyna zdanie od środka, opuszcza linijkę.

Przy czytaniu lewooczność lub obuoczność powodują swoiste trudności, np. przeskakiwanie liter przy czytaniu, opuszczanie sylab, całych wyrazów oraz zmiana kolejności liter, np. "wór" zamiast "rów".

Wśród wszystkich trudności nauczania zintegrowanego, szczególne miejsce zajmują trudności w nauce czytania i pisania.

Wyjątkowo niekorzystne dla początków nauki czytania i pisania jest połączenie zaburzeń kierunkowych percepcji wzrokowej, będących ujemnym skutkiem lewooczności z zaburzeniami analizy i syntezy słuchowej.

Innym niekorzystnym układem jest współwystępowanie zaburzeń analizy i syntezy wzrokowej z takimi zaburzeniami motoryki manualnej, które się najczęściej wiążą z lateralizacją słabą i skrzyżowaną.

Bożena Niezabitowska
Zespół Szkół Publicznych w Sosnowicy


Zaświadczenie online



numer online: 122 gości

reklama