Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5380
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Mówimy, by się uczyć, uczymy się, by pięknie mówić

Artykuł porusza bardzo ważny problem jakim jest właściwa komunikacja. Zwraca uwagę na znaczenie mowy w rozwoju społecznym, emocjonalnym i intelektualnym małego dziecka. Wskazuje niezbędne grupy ćwiczeń oraz ich rolę w zdobywaniu umiejętności poprawnej wymowy. Uczula na potrzebę ich atrakcyjności, by dzieci traktowały je jako dobrą zabawę a nie mozolny trening.

"Należy do dobrego tonu wychowania dzieci, ażeby dobrze wykształcić narzędzie mowy, ażeby dzieci nauczyć każde słowo doskonale, wyraźnie i czysto wymawiać. I to będzie pierwsza nauka, którą dzieci państwa powinny odebrać od matki, ojca i wychowawców".
I. Śniadecki

Proces rozwoju mowy przebiega etapami i trwa kilka lat. Jednak jej najintensywniejszy rozwój przypada na okres przedszkolny.

Odgrywa ona bardzo ważną rolę w życiu człowieka. Dzięki umiejętności wypowiadania i rozumienia tekstów słownych możliwe jest nawiązanie i podtrzymywanie kontaktów, zawieranie znajomości i przyjaźni, wrastanie w społeczność przedszkolną. Jest źródłem poznania otaczającej rzeczywistości, zdobywania wiadomości i doświadczeń. Stanowi okazję do wyrażania siebie: własnych myśli, uczuć, potrzeb, i upodobań.

Dziecko w interakcji z innymi może używać zarówno werbalnych jak i pozawerbalnych środków porozumiewania się, przy czym w rozwoju osobniczym środki pozawerbalne w coraz większym stopniu zastępowane są przez werbalne.

U dzieci przedszkolnych obserwuje się duże zróżnicowanie indywidualne. Są wśród nich dzieci, które zaczęły mówić wcześnie i wymowa ich od samego początku była prawidłowa, są takie, które zaczęły mówić późno, ale również poprawnie, są takie, które zaczęły mówić wcześnie, ale wymowa jest cały czas niewyraźna, aż wreszcie i te, które zaczęły mówić późno i w dalszym ciągu wymawiają niektóre głoski wadliwie. Dzieje się tak, dlatego, że stopień rozwoju mowy zależy od czynników środowiskowych, takich jak prawidłowe wzorce wymawiania w rodzinie, częstotliwość nawiązywania i podtrzymywania kontaktów słownych przez otoczenie oraz od psychofizycznego rozwoju dzieci, a ten nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo.

Używanie mowy jest nieprzerwanym aktem twórczym, który my nauczyciele powinniśmy wspierać i wzbogacać. Naszą rolą jest czuwanie nad prawidłowym kształtowaniem wymowy, zapobieganie wadom, których przyczyną jest wadliwe funkcjonowanie aparatu mowy oraz nieprawidłowy wzór do naśladowania, rozwijanie wyrazistości i płynności mowy, doskonalenie umiejętności logicznego, spójnego wypowiadania się.

Mowa jest złożoną sprawnością i jak każda sprawność wymaga doskonalenia. Temu celowi będą służyły między innymi ćwiczenia ortofoniczne i artykulacyjne. Należy przeprowadzać je ze wszystkimi dziećmi. Przy prawidłowym rozwoju doskonalimy wymowę i bogacimy słownictwo ucząc poprawnego posługiwania się formami językowymi, uczulając na elementy prozodyczne mowy. W przypadku dzieci z opóźnionym rozwojem mowy zapobiegamy wadom wymowy, przy zaburzeniach mowy pracujemy nad ich wyeliminowaniem zgodnie z zaleceniami logopedy. Oddziałują one również na psychikę dzieci powodując odprężenie umysłowe, budzą wiarę we własne siły na wskutek osiąganych postępów, dają lepsze samopoczucie z uwagi na możliwość łatwiejszego nawiązywania kontaktu słownego z otoczeniem i braku skrępowania wynikającego z nieprawidłowej wymowy, zapobiegają niepowodzeniom szkolnym w przyszłości.

Swoim zasięgiem powinny obejmować wszystkie grupy ćwiczeń a więc fonację, oddychanie, logorytmikę, słuch fonematyczny, artykulację, usprawnianie narządów artykulacyjnych, połączone ze sobą i wykonywane równolegle. Istnieje taka konieczność z uwagi na fakt, ze wiążą sie one ze sobą w sposób przyczynowo-skutkowy i jedne korzystają z osiągnięć drugich.

Prawidłowe wymawianie dźwięków mowy nie jest możliwe bez odpowiedniej sprawności narządów artykulacyjnych. W związku z tym, że realizacja każdej głoski wymaga innego układu artykulacyjnego i innej pracy mięśni należy dążyć do wypracowania zręcznych i celowych ruchów języka, warg, podniebienia i żuchwy, by miały wyczucie danego ruchu i położenia poszczególnych narządów mowy.

Mowa jest również nierozłącznie związana z oddychaniem. Ćwiczenia oddechowe maja na celu pogłębienie oddechu, rozruszanie przepony, wydłużenie fazy wydechowej a także zapobieganie takim zjawiskom jak arytmia oddechowa, mówienie na wdechu, kolizja między rytmem oddychania a strukturą wypowiedzi. Spełniają również rolę terapeutyczną gdyż pomagają w rozluźnieniu mięśni całego organizmu. Należy pamiętać, że w ćwiczeniach oddechowych podstawową kwestią jest stworzenie przyjaznej, odprężającej atmosfery. Muszą być prowadzone ostrożnie, z małymi przerwami. Zaczynamy od ćwiczeń najłatwiejszych, w czasie wykonywania, których wykorzystujemy jedynie aparat oddechowy stopniowo przechodząc do połączonych z poruszaniem rąk i tułowia oraz połączonych z wypowiadaniem głosek, czy śpiewaniem.

Ćwiczenia fonacyjne zwane również głosowymi mają za zadanie wykształcenie u dzieci odpowiedniej wysokości i umiejętności właściwego stosowania natężenia głosu w czasie mówienia. Pozwalają zlikwidować głosy zbyt piskliwe, zbyt krzykliwe. Należy je prowadzić początkowo po ćwiczeniach oddechowych a później łączyć z takimi, które wydłużają fazę oddechu.

Logorytmika wykorzystuje ćwiczenia słowno-ruchowe, muzyczno-ruchowe, których elementem wiodącym jest rytm. Kształcą one sprawne wykonywanie ruchu, wyrabiają orientacje w czasie i przestrzeni, uczą płynności ruchów, otwierają na muzykę, pozwalają w celowy sposób wyładować nagromadzoną energię oraz zredukować napięcie mięśniowe. Przede wszystkim jednak kształcąc ruchy całego ciała, wpływają pośrednio na usprawnianie narządów mowy.

Do odróżnienia bardzo niewielkich niekiedy różnic pomiędzy dźwiękami mowy służy słuch fonematyczny lub fonemowy. Kształtuje się on w trakcie rozwoju mowy dziecka w sposób spontaniczny, niezamierzony. W przypadku dzieci mających problem ze słuchowym różnicowaniem głosek, wyodrębnianiem i ich łączeniem a także przed rozpoczęciem nauki czytania i pisania wskazane jest systematyczne prowadzenie ćwiczeń w różnicowaniu głosek opozycyjnych oraz analizy i syntezy słuchowej. Dużą rolę odgrywa tutaj również słuch fizyczny i muzyczny, który umożliwia odbieranie bodźców słuchowych, drugi zaś kształtuje wrażliwość na wysokość dźwięków i występujące między nimi różnice.

Doskonaleniu poprawnej artykulacji głosek i ich automatyzacji służą ćwiczenia artykulacyjne.

Powyższe ćwiczenia powinny być prowadzone na obszarach bliskich dziecku i w atrakcyjnej formie. Czas powinien być wypełniony zadaniami, które są ciekawe dla dziecka, sprawiają mu przyjemność a tym samym motywują do mówienia. Należy przy tym tak dobierać teksty piosenek, wierszyków, rymowanek, wyliczanek, by zwiększając stopień trudności przyzwyczajać dzieci do poprawnego wypowiadania się w każdej sytuacji, nie zapominając oczywiście o właściwym wzorcu słuchowym wszystkich pracowników przedszkola.

Nie mogą się one opierać tylko na słowie, monotonnym powtarzaniu. W nauce poprawnej wymowy należy wykorzystywać wiele różnorodnych środków dydaktycznych, które podniosą atrakcyjność zajęć i przyczynią się do wzrostu aktywności dziecka, a tym samym przyspieszą proces kształtowania się poprawnej mowy u naszych wychowanków.

Literatura:

  • Demel G. "Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola" Warszawa 1998.
  • Karczmarek L. "Nasze dziecko uczy sie mowy". Lublin 1998
  • Kozłowska K. "Wady wymowy możemy usunąć". Kielce 1996
  • Styczek I. "Logopedia". Warszawa 1998

    Wioletta Kosmowska
    Przedszkole Miejskie nr 9
    z Oddziałem Integracyjnym w Chełmie


  • Zaświadczenie online



    numer online: 70 gości

    reklama