Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5965
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Główne problemy Katolickiej Nauki Społecznej w rozwoju historycznym

Kościół założony przez Jezusa Chrystusa, od początku swego istnienia próbował zajmować stanowisko w najważniejszych kwestiach dotyczących życia człowieka, także w świecie doczesnym. Źródłem nauczania było zawsze Pismo Święte, a szczególnie Ewangelia i listy apostolskie, a także nauczanie Ojców Kościoła i wielkich doktorów z epoki Średniowiecza. Stworzono naukę, z którą Kościół, mimo braku wyraźnych i bezpośrednich wystąpień na poziomie Magisterium, stopniowo coraz bardziej się identyfikował. Różne zakresy zaangażowania Kościoła w społeczne życie był przez wieki zrozumiały, ale prawdziwa potrzeba wyrażenia jasnego stanowiska Kościoła także w kwestiach społecznych nastąpiła w XIX wieku, gdzie bezwzględny kapitalizm i niespotykane zmiany w życiu ludzi i całych społeczeństw powodowały powstawanie nowych ruchów stojących w sprzeczności z nauką chrześcijańską. Rzesze wiernych oczekiwały słów Namiestnika Chrystusowego, który jednoznacznie wskazałby właściwą drogę postępowania, a nade wszystko podtrzymał chrześcijan w drodze przez chaos dziejów. Taki cel spełnić miała Encyklika Leona XIII Rerum novarum, która dała nowy początek w Katolickiej Nauce Społecznej. Od 1891 roku możemy mówić o niebywałym rozwoju problematyki społecznej w Kościele, co było odczytaniem znaków czasu, które wymagają aby pasterze byli drogowskazami w gąszczu krętych dróg współczesności. Właśnie nauczanie następców świętego Piotra miało w historii Katolickiej Nauki Społecznej znaczenie dominujące, dlatego w tej krótkiej analizie prześledzimy główne tematy tej nauki na przestrzeni dziejów najnowszych poruszane przez papieży i soboru.

Warto na wstępie zauważyć, że nauczanie Kościoła od wspomnianej Encykliki Leona XIII starało się nadążać za współczesnymi problemami świata. W XIX wieku takim zadaniem była kwestia robotnicza i -rzeczy nowe- jak pisał papież z tym związane. Stanowiły one wyzwanie dla nauczania i powód dla troski duszpasterskiej. Zaistniała potrzeba odnowionego rozeznania sytuacji, które byłaby w stanie zarysować stosowne rozwiązania niezwykłych i nieznanych dotąd problemów. Nędza pracowników najemnych, jest inspiracją dla papieża aby zbliżyć Kościół do tych odrzuconych przez wszystkich. Równocześnie ukazuje on żerujących na ludzkim nieszczęściu socjalistów i wszelkiego rodzaju nurty komunistyczne, które są całkowicie obce ludzkiej naturze i sprzeczne z nauką chrześcijańską. Walka klas nie doprowadzi zdaniem papieża do żadnego pozytywnego rozwiązania. Proponuje w zamian katolicką naukę o pracy, prawie własności i zasadach współpracy.

Encyklika Rerum novarum stała się punktem odniesienia dla chrześcijańskiej działalności społecznej, z jej głównym tematem stworzenia sprawiedliwego porządku społecznego. Podjęła ona kwestię robotniczą za pomocą metody, która stała się przykładem dla dalszego rozwoju nauki społecznej. Cała doktryna winna być pojmowana jako aktualizacja, pogłębienie i rozszerzenie zasad przedstawionych w encyklice Rerum novarum, a poważne problemy społeczne mogą być rozwiązane jedynie przy współpracy wszystkich zainteresowanych sił. Dla uczczenia czterdziestolecia tego dokumentu w 1931 roku papież Pius XI wydaje encyklikę Quadragesimo Anno, która rozszerza treści podejmowane przez Leona XIII. Odrzuca ona liberalizm, upomina się o słuszna zapłatę dla robotników, przestrzega przed brakiem poszanowania wolności zrzeszania się. Nadaje ona kierunek współpracy pracodawców i pracobiorców, który polegać ma na wzajemnej współpracy. Treści te są o tyle ważne, że przedstawiane są podczas wielkiego kryzysu gospodarczego, a także w czasie powstawania tendencji, która później nazwana została -ucieczką od wolności-, gdy społeczeństwa poddawały się manipulacjom rządów totalitarnych, które dochodziły do władzy także metodami demokratycznymi, co świadczyło o chorobie myślenia społecznego w rozwiązywaniu problemów. Kolejne encykliki zawierały zresztą potępienie zarówno faszyzmu jak i bezbożnego komunizmu, co było istotnym głosem Kościoła we współczesnym świecie. Następnym ważnym dokumentem Kościoła zajmującym się kwestiami społecznymi była Encyklika Jana XXIII Mater et Magistra z 1961 roku. Słowa klucze tej encykliki to wspólnota i uspołecznienie. Kościół jest powołany do budowania prawdziwej wspólnoty w duchu prawdy, sprawiedliwości i miłości. To są wartości na których człowiek winien bazować i żadna ekonomiczna prosperita i bogactwo nie zaspokoją prawdziwych potrzeb ludzi opartych na wcześniej wspomnianych wartościach, które decydują o godności człowieka. W kolejnej swojej encyklice Jan XXIII podjął tematykę pokoju (Pacem in terris), która powodowana była zagrożeniem wybuchem wojny jądrowej. Jest to dokument skierowany nie tylko do wiernych, ale do wszystkich ludzi dobrej woli. Papież wychodzi więc poza dotychczasowe ramy swoim przekazem chce objąć wszystkich, którym zależy na dobru tego świata, a szczególnie do rządzących.

Nowe rozumienie wspólnoty wierzących i Ludu Bożego daje konstytucja soborowa Gaudium et spes z 1965 roku. Podejmuje ona szeroką paletę problemów, które są rozpatrywane pod kątem osoby i zmierzającą do osoby, będącej -jedynym stworzeniem, którego Bóg chciał ze względu na nie samo-. Po raz pierwszy Magisterium Kościoła, wypowiada się tak jednoznacznie na temat różnych doczesnych aspektów życia chrześcijańskiego takich jak kultura, życie ekonomiczno-społeczne, małżeństwo i rodzina, wspólnoty polityczne, pokój i wspólnoty narodów, a wszystko to połączone z wizją prawdziwie chrześcijańskiego życia. Innym bardzo ważnym dokumentem Soboru Watykańskiego II, tworzącym korpus nauki społecznej Kościoła, jest deklaracja Dignitatis humanae, która głosi prawo do wolności religijnej.

W Encyklice Populorum progressio z 1967 r. kolejny papież Paweł VI podejmuje problematykę integralnego rozwoju człowieka i solidarnego rozwoju ludzkości. Są to węzłowe problemy tego dokumentu wskazujące na globalne niebezpieczeństwo marginalizacji wielu regionów świata. W dokumencie Octogesima adveniens z 1971 roku dokonuje on z kolei refleksji nad społeczeństwem postindustrialnym ukazując niezdolność ideologii do udzielenia odpowiedzi na takie wyzwania, jak: urbanizacja, sytuacja młodzieży, kobiet, bezrobocie, dyskryminacja, emigracja, wzrost demograficzny, oddziaływanie środków komunikacji społecznej, środowisko naturalne.

Kolejny etap Katolickiej Nauki Społecznej otwiera Jan Paweł II, który jest szczególnie zaangażowany w tę problematykę. W 1979 roku wydaje encyklikę Laborem exercens poświęcając ją pracy ludzkiej w kontekście głębokiej refleksji teologicznej i filozoficznej. Praca według niego jest decydującym wzorcem życia społecznego, posiada ona pełną godność środowiska, w którym powinna się dokonywać realizacja przyrodzonego i nadprzyrodzonego powołania osoby. W 1981 papież wydaje adhortację Familiaris Consortio, która porusza w szczególny sposób problematykę rodziny, a w 1987 ogłasza kolejną encyklikę Sollicitudo rei socialis i podejmuje w niej temat rozwoju, nawiązując do encykliki Populorum progressio. Encyklika dokonuje rozróżnienia pomiędzy postępem i rozwojem, stwierdzając, że -prawdziwy rozwój nie może ograniczać się do pomnażania dóbr i usług, to znaczy przedmiotów posiadania, ale musi się przyczyniać do pełni "bycia" człowieka-. W ten sposób zostaje wyraźnie ukazana moralna natura prawdziwego rozwoju. W 1991 r. papież ogłasza wielką Encyklikę Centesimus annus, która twórczo rozwija myśli Leona XIII napisane przez stu laty. Jan Paweł II pisze o zasadzie solidarności i wzajemnym związku Boga i człowieka, który warunkuje prawdziwie ludzki rozwój. Bez wątpienia jest to nawiązanie do wielkiego przewrotu jaki dokonał się po 1989 roku za sprawą -Solidarności- i prawdziwie oddolnego ruchu robotników. Papież promuje model solidarności robotników z pracodawcami, a demokracja i wolny rynek są warunkiem rozwoju społeczeństw przy zachowaniu solidaryzmu społecznego. W 1995 papież w encyklice Evangelium Vitae wypowiedział się na temat poszanowania ludzkiego życia, co było odpowiedzią na rosnącą w zastraszającym tempie -cywilizację śmierci-, w której pozbawianie życia ludzi, szczególnie bezbronnych, staje się obsesją wielu środowisk postmodernistycznych.

Problemy Katolickiej Nauki Społecznej na przestrzeni historii są jak widać szerokie. Magisterium Kościoła, odczytując znaki czasu wielokrotnie odpowiadało i odpowiada na zagadnienia współczesności, mając na uwadze dobro nie tylko wiernych ale całej ludzkości. Omówione dokumenty jasno wskazują, że problematyka społeczna wymaga ciągłego przypominania i wyjaśniania, bowiem człowiek wciąż poddawany bombardowaniu informacją może zagubić się w swoistym szumie informacyjnym i łatwo zbłądzić, bez czytelnej wskazówki Pasterzy Kościoła. Wydaje się, że istotnymi tematami zarówno na przestrzeni dziejów jak i dziś, pozostają przede wszystkim problem życia i godności człowieka, jego prawa i obowiązki wobec społeczności, a także egzystencja i rozwój w rodzinie jako fundamencie wspólnoty. Bezustannie ważnym dla Kościoła pozostaje godność pracy i solidarność społeczna, która pociąga za sobą szacunek dla biednych, słabych i bezbronnych. Treści te wciąż zyskują na aktualności, a Kościół ma nie tylko prawo ale i obowiązek, aby wypowiadać się i realizować słowa swego mistrza: -idźcie i nauczajcie wszystkie narody...-

Bibliografia:

  • Breviarium fidei, Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, Poznań 2007.
  • Kompendium Nauki Społecznej Kościoła, Kielce 2005.
  • Piwowarski W., ABC katolickiej nauki społecznej, Pelplin 1993.

    Jacek Gołuch
    Zespół Szkół Łączności
    w Poznaniu


  • Zaświadczenie online



    numer online: 68 gości

    reklama