Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5976
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Komputer we współczesnej szkole

Szybki rozwój współczesnej cywilizacji przyczynił się do skomputeryzowania niemal wszystkich dziedzin życia. Powszechność stosowania komputera spowodowała, że umiejętność korzystania z niego stała się nieodzownym elementem wykształcenia każdego człowieka.

Obecnie komputer stanowi jeden ze współczesnych środków dydaktycznych wspomagających proces nauczania matematyki i nie tylko, tym samym jako pomoc dydaktyczna ma duży wpływ na kształtowanie języka matematycznego u ucznia. Wskazują na to licznie przeprowadzane badania w szkołach podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych w krajach zachodnich jak i w Polsce.
Choć zasadniczo komputery są jeszcze rzadko wykorzystywane w procesie nauczania, oczywiście poza informatyką, to wywołują duże zainteresowanie wśród nauczycieli. Wydaje się, że komputery już niedługo okażą sie naturalnie wykorzystywanym środkiem dydaktycznym, który spowoduje stworzenie nowego modelu szkoły. Oczywiście już są nauczyciele którzy wykorzystują komputer w nauczaniu, lecz jest to jeszcze nieliczna grupa nauczycieli. Sytuacja ta zmusza do zastanowienia sie nad możliwościami zastosowania komputerów w nauczaniu szkolnym, nie tylko w zakresie metod, ale także i treści.

W swojej pracy pragnę ukazać w jaki sposób można wykorzystać komputer do wspomagania nauczania matematyki.

Użyte twórczo i z wyobraźnią komputery mogą otworzyć nowe możliwości i ogromnie wspomóc nauczyciela w jego zmaganiach z trudnym zadaniem zwiększenia wydajności procesu uczenia się w klasie. Gdyż istnienie komputerów w klasie na lekcji daje możliwość pokazania uczniom procesów trudnych, kosztownych, niebezpiecznych lub wręcz niemożliwych do przedstawienia w inny sposób, symulacji bardzo szybko (lub bardzo wolno) przebiegających procesów fizycznych czy doświadczeń wymagających wyrafinowanej aparatury. Komputer jednak różni sie zasadniczo od filmu dydaktycznego tym, że daje możliwość konwersacji, a przez nią możliwość wpływania na dane wejściowe, możliwość wykorzystywania danego programu wielokrotnie, z różnymi danymi. Ogromne znaczenie ma szybkość wykonywania obliczeń, czy przetwarzania danych.

Indywidualizacja nauczania z komputerem zapewnia każdemu uczniowi prace w odpowiadającym mu tempie, co wskazuje że za pomocą komputera można realizować nauczanie programowane. Gdyż komputer może sprawować wtedy ciągłą kontrolę nad tym, co uczeń już zrobił i przydzieli mu nowa porcje zadań, gdy uczeń opanuje poprzedni materiał (oczywiście cały czas nad tym procesem czuwa nauczyciel). W ten sposób każdy uczeń przerabia tylko to, czego mu potrzeba i w tempie które sam określa.
Nauczyciele mogą w ten sposób uczniom zapewnić nauczanie zindywidualizowane bez względu na liczebność klasy. Jednak takie nauczanie ma dużo dobrych jak i złych cech.
Przeprowadzone do tej pory eksperymenty, obserwacje i spostrzeżenia zebrane podczas prowadzenia lekcji matematyki z wykorzystaniem komputera pozwalają na stwierdzenia, że najpełniejsze wydaje sie być wykorzystanie komputera w nauczaniu problemowym. Bowiem tutaj w pełni ujawniają sie olbrzymie możliwości komputera - został on jak gdyby "stworzony", po to, by uczestniczyć bardzo aktywnie w tym procesie, gdyż zarówno może stwarzać sytuacje problemowe, podpowiadać interesujące problemy, jak i pomagać w ich rozwiązywaniu i weryfikowaniu. H.Kąkol na podstawie wielu prób przeprowadzonych na lekcji z komputerem sformułował kilka uwag i wniosków:
- Wizualizacja matematyki na ekranie monitora może być źródłem wielu nowych często niespodziewanych sytuacji problemowych, których analiza doprowadza uczniów do odkrywania i formułowania różnorodnych problemów matematycznych. Możliwość "zobaczenia matematyki", często w ruchu, może przyczynić sie do rozwijania intuicji matematycznych, tak bardzo potrzebnych w poszukiwaniu pomysłów rozwiązania rozpatrywanego problemu.
- Możliwość wykonywania różnych eksperymentów komputerowych, obserwacja i analiza celowo dobieranych przypadków, daje możliwość nie tylko odkrywania pewnych prawidłowości, formułowania hipotez dotyczących rozwiązywanego problemu, ale daje także możliwość sprawdzenia tych hipotez, potwierdzenia słuszności wyboru odpowiedniego kierunku poszukiwań, a czasami znalezienia teoretycznego sposobu weryfikacji postawionej hipotezy, odkrycia idei dowodu matematycznego.
- Stosowanie komputera w nauczaniu problemowym wymaga od uczniów pewnej dojrzałości umysłowej i matematycznej. W pierwszym rzędzie muszą oni mieć rozwiniętą zdolność prowadzenia obserwacji. Powinni umieć analizować otrzymane informacje, wykorzystywać analogie oraz stosować redukcyjno - dedukcyjne reguły wnioskowania. Widać wiec że komputer wydatnie wspomaga proces nauczania.

Ze względu na olbrzymie możliwości graficzne komputera, jest on też bardzo przydatny w zadaniach konstrukcyjnych. Komputery mogą pokazywać wykresy funkcji, modele brył, których nie ma w danej pracowni szkolnej. Mogą również symulować przebieg jakiegoś doświadczenia losowego i rysować na jego ekranie rozkład. Pozwalają uczyć wzorów na pola wielokątów, jednocześnie pokazując skąd sie te wzory wzięły. Można udowadniać na oczach uczniów twierdzenia posługując sie znacznie większymi możliwościami niż książka - tempem przekazu dostosowanym do percepcji odbiorców.

Komputer jest bardzo pomocny w procesie kontroli wiedzy uczniów i ocenianiu. Zastosowanie zestawu testującego umożliwia ciągłą kontrole poziomu wiedzy, posiadanych sprawności i umiejętności, oraz stopnia zrozumienia materiału przy stosunkowo niewielkim nakładzie pracy. Podkreślić trzeba, że kontrola obejmuje dużą liczbę dzieci i nie wymaga czasochłonnych zabiegów. Także ułatwione jest wykrycie i wyeliminowanie nieprawidłowości w rozumieniu poszczególnych zagadnień i stwarza możliwość modyfikacji zastosowanych metod i środków dydaktycznych.

Jak wiemy komputery mogą gromadzić, przetwarzać i udostępniać ogromne ilości informacji. Czyni to z nich urządzenia szczególnie odpowiednie dla dysponowania danymi uprzednio wprowadzonymi do pamięci. Może ono być i już jest doskonałym narzędziem do przechowywania rozmaitych wykazów, z którymi nauczyciele mają do czynienia. Może więc rejestrować frekwencje, oceny i inne potrzebne dane o każdym uczniu, a następnie na żądanie podawać gotowe wyniki analizy statystycznej - system ten coraz częściej jest stosowany w wielu szkołach.

Komputer nie będzie zastępował nauczyciela, lecz zwiększy jego możliwości oddziaływania odpowiednio do specyficznych potrzeb uczniów w jego klasie. Komputer uwolni nauczycieli od wielu zadań porządkowych, niezbędnych przy prowadzeniu klasy. To da nauczycielowi więcej czasu dla jego pierwszoplanowego zadania pomocy w nauce i zachęceniu uczniów do niej. Potrzeba wiec nauczycieli na wyższym poziomie i efektywnie wykształconych, aby wykorzystać te nowe możliwości. Nauczyciele nie tylko nie staną się przeżytkiem, lecz ich rola nawet wzrośnie.

Propozycje oceny dydaktycznych programów komputerowych z matematyki.

Komputery, jako nowoczesne środki dydaktyczne, mogą być wykorzystywane w charakterze maszyn wspomagających proces uczenia się i nauczania oraz samokształcenia i uzupełniania luk w wiadomościach, podczas samodzielnego rozwiązywania problemów przez uczniów. Tym samym komputery wpływają na rozwój pojęć matematycznych, kształcąc poprawny jeżyk matematyczny u uczniów, przede wszystkim język symboliczny i język znaków, a także utrwalają terminologie stosowaną powszechnie w matematyce. Ale komputer sam tego nie dokona. Dlatego też potrzebne są odpowiednie programy dydaktyczne dla komputerów. One właśnie odpowiadają za działalność komputera na lekcji matematyki.
Jednak nie wszystkie programy komputerowe są odpowiednie pod względem dydaktycznym, dlatego też autorki artykułu B.Ornowska i T.Słowińska podjęły próbę przedstawienia kryterium oceny dydaktycznych programów komputerowych z matematyki. Proponowana przez obie autorki ocena dydaktycznych programów komputerowych z matematyki uwzględnia trzy główne aspekty:
1. wartość techniczną programu,
2. wartość dydaktyczną programu,
3. możliwość zastosowania programu.

1.Wartość techniczną programu:
Zasadniczą cechą każdego programu komputerowego musi być jego sprawność techniczna. Bardzo istotnym elementem wpływającym na jakość komunikowania sie ucznia z komputerem jest sposób sterowania przebiegiem programu. Przede wszystkim obsługa programu dydaktycznego powinna prosta. Dlatego program musi na bieżąco informować ucznia o sposobie wprowadzania informacji do komputera. W przypadku uzyskania nietypowej informacji, komputer powinien powiadomić o tym ucznia i umożliwić mu ponowne wprowadzenie informacji.

2. Wartość dydaktyczna programu:
Wartość programu komputerowego, który chcemy wykorzystać w procesie nauczania lub uczenia sie matematyki, zależy przede wszystkim od jego walorów dydaktycznych. Badanie poprawności programu można rozpocząć od sprawdzenia, czy program nie zawiera błędów merytorycznych. Ważna jest także ortograficzna i gramatyczna poprawność tekstów pojawiających sie na ekranie.
Rozważając ważność tematyki programu dydaktycznego nauczyciel powinien ocenić, czy tematyka programu jest istotna z punktu widzenia potrzeb kształcenia matematycznego. Warto również sprawdzić szeroko rozumianą aktualność programu tzn. zbadać czy treść, tematyka, sposób jej przedstawienia są zgodne z aktualną wiedzą pedagogiczną, psychologiczną i dydaktyczną. Poprawność, ważność i aktualność programu można ocenić na podstawie obserwacji działania programu. Te cześć oceny można wiec przeprowadzić przed wykorzystaniem programu po raz pierwszy.
Oceniając przydatność programu dydaktycznego powinno się zastanowić, czy zastosowanie programu może ułatwić zrozumienie pewnych partii materiału, pokonać trudności w uczeniu sie, a przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie, czy komputer jest podczas tej lekcji bardziej przydatny niż inne środki dydaktyczne.
Program musi być otwarty na działania ucznia. Jest to szczególnie ważne w matematyce, gdzie często istnieje wiele dróg rozwiązania i komputer nie może narzucać uczniowi wykorzystania tylko jednej z nich. Trzeba zastanowić sie czy uczeń przyjmuje wobec programu postawę aktywną, czy pasywną, czy może sam sterować przebiegiem programu.
Program powinien sprzyjać wzrostowi zainteresowania matematyką, na przykład przez ukazywanie zastosowań matematyki w różnych dziedzinach życia lub przedstawianie zastosowań matematyki w sytuacjach bliskich uczniom. W ocenie układu treści programu istotne jest sprawdzenie, czy program jest zbudowany na zasadzie stopniowania trudności, jeśli tak, to czy nie występuje w nim konieczność "przeskakiwania", na zbyt wysoki poziom: czy związku z tym nie są potrzebne dodatkowe wyjaśnienia nauczyciela.

3. Możliwość zastosowania.
Możliwości wykorzystania programu powinien ocenić nauczyciel przed lekcją. Decydując o zastosowaniu programu warto zwrócić uwagę na to, czy można dany program wykorzystać dysponując dostępną bazą sprzętową. Ważna jest tu m. in. liczba komputerów i monitorów.
Każdy program przeznaczony do rozpowszechniania powinien być zaopatrzony w szczegółowy komentarz metodyczny. Istnienie takich materiałów pomoże nauczycielom w przygotowaniu lekcji z wykorzystaniem danego programu. Komentarz ten powinien zawierać:
a. dokładny opis programu poszczególnych sytuacji na ekranie,
b. przedstawienie kilku propozycji zastosowania danego programu (wskazane są tu przykładowe konspekty lekcji),
c. sprawozdanie z lekcji wykorzystujących dany program, komentarze do lekcji w postaci opisu celów lekcji, uwagi dotyczące realizacji tych celów.

Komputery wraz z odpowiednim oprogramowaniem mogą przyczynić się do wzbogacenia stosowanych metod kształcenia matematycznego.
Autorki artykułu podkreślają, że niestety nie wszystkie programy przeznaczone do wykorzystania w procesie uczenia sie i nauczania matematyki, którymi dysponują nauczyciele, są najwyższej jakości. Lecz wydaje sie, że zaproponowane kryterium może ułatwić nauczycielom krytyczne, wnikliwe i wszechstronne przygotowanie sie do użycia konkretnego programu oraz wyeliminowanie z zestawu wykorzystywanych programów dydaktycznych, programów małowartościowych.

Obecnie w szkole nauczyciele wykorzystują komputery w swej pracy dydaktycznej, korzystając z płyt multimedialnych dołączonych często do podręcznika. Także wielu twórczych nauczycieli przygotowuje interaktywne lekcje i publikuje je na stronach portalu www.Scholaris.pl dzieląc się z innymi nauczycielami swoja wiedzą i doświadczeniem udostępniając swoje materiały jako:
1.e-Lekcje - Uczeń
2. e-Lekcje - Nauczyciel
3.Ćwiczenia interaktywne
4. Prezentacje multimedialne.

Podsumowując komputer i jego oprogramowanie jest sprzymierzeńcem nauczyciela w żmudnych przygotowaniach materiałów na zajęcia edukacyjne. Jako środek dydaktyczny komputer spełnia szereg funkcji w procesie dydaktycznym(A. Hassa, 1998):
1. aktywizująco - motywująca, tzn. wyzwala wszechstronną aktywność u uczniów i pobudza ich zainteresowania ,
2. poznawczo - twórczą , tzn. służy jako środek wiedzy ćwiczeniową, tzn. zadania wykonywane samodzielnie przez uczniów służą utrwalaniu wcześniej poznanych wiadomości i umiejętności,
3. kontrolną, tzn. podczas pracy z komputerem uczniowie poddawani są kontroli (także samokontroli) bieżącej i końcowej w celu niedopuszczenia do powstania zaległości i błędów,
4. wychowawczą, tzn. stwarza dobre warunki oddziaływania na osobowość uczniów
5. terapeutyczną, tzn. umożliwia usuwanie zaburzeń rozwojowych. Poprzez kontakt z komputerem dziecko od najmłodszych lat poznaje nowoczesny sprzęt elektroniczny i jednocześnie przełamuje strach przed tym, co nowe, poszerzając wiadomości i umiejętności w zakresie obsługi komputera oraz korzystając z gotowych, multimedialnych profesjonalnych programów.

Komputer rozwija zainteresowania i samodzielność, dostarcza relaksu i rozrywki. Wprowadzenie elementów informatyki w nauczaniu matematyki staje się nierozłącznym elementem w nowoczesnej edukacji.

Literatura: 1. Hassa A. Komputer jako środek dydaktyczny, Komputer w szkole 1998, nr 3, Warszawa 2. Kąkol H. Problemowe nauczanie matematyki a komputer, Matematyka 1991,nr 2, Warszawa 3. Ornowska B. Słowińska T. Propozycja kryterium oceny dydaktycznych programów komputerowych z matematyki, Matematyka 1991,nr 5, Warszawa

Elżbieta Topoła
Gimnazjum nr 18 z Oddziałami integracyjnymi
w Częstochowie


Zaświadczenie online



numer online: 163 gości

reklama