Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
6168
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Podstawowe potrzeby wychowanków Pogotowia Opiekuńczego

W psychologii istnieje brak jednolitego słownictwa odnośnie terminu "potrzeba". Termin ten ma jeszcze wiele innych określeń jak "motyw", "tendencja", "popęd", "instynkt". Amerykański psycholog Newcomb, zdefiniował potrzebę jako "stan organizmu wywołujący potencjalną aktywność ukierunkowaną stronę pewnych wartości, których osiągnięcie prowadzić ma do zapewnienia organizmowi stanu pożądanego zarówno pod względem biologicznym jak i psychologicznym".

Interesującą wydaje się także koncepcja innego amerykańskiego psychologa, A.Maslowa. Uważa on że " potrzeby układają się w pewną strukturę hierarchiczną, w której przynajmniej częściowe zaspokojenie potrzeby niższego rzędu warunkuje wystąpienie potrzeby wyższej".

Uważa że aby człowiek zaczął odczuwać potrzebę bezpieczeństwa, musi mieć zaspokojone w pewnej mierze potrzeby fizjologiczne, dopiero po zaspokojeniu potrzeby bezpieczeństwa, pojawiają się potrzeby przynależności i miłości, bez ich zaspokojenia niemożliwe jest wykształcenie się potrzeby szacunku rozumianego zarówno jako wysoka samoocena, jaki posiadanie prestiżu. W dalszej kolejności pojawiają się potrzeby samourzeczywistnienia, czyli samospełnienia, tendencji człowieka aby realizować to, czym się jest potencjonalnie. Po zaspokojeniu tych potrzeb, najważniejsze stają się potrzeby wiedzy oraz rozumienia, a w końcu - pragnienie nazwane przez A.Maslowa - estetycznymi.

S.Garczyński, po analizie literatury wśród znawców przedmiotu mówi o potrzebach biologicznych i psychicznych. Pierwsze określa jako "braki lub możliwości braków. Które występują ze względu na psychiczną strukturę osobowości". Nie mogąc przyjąć żadnej gotowej listy potrzeb psychicznych ograniczył się do posegregowania zebranego materiału w jedną całość.

Potrzeby psychiczne są zróżnicowane i zróżnicowane są sposoby ich zaspokajania. Kolejność w jakiej będą wymienione, nie odzwierciedla hierarchii ich ważności - zawsze najważniejsza jest i ma największy wpływ ta odczuwana potrzeba, która w danym czasie i w danym człowieku jest najbardziej "wygłodzona".

Światem jednostki są ludzie. Zaspokojenie prawie wszystkich jego potrzeb zależy od ludzi. Toteż brak więzi rodzinnych i przyjacielskich jest tragedią.

Potrzeba przynależności dziecka zwykle jest zaspokajana: w domu są członkami rodziny, w szkole są w grupach. Potrzeba przynależności, dążenie do tego by być akceptowanym, zależy od uznania grupy. Im na danej przynależności bardziej jednostce zależy tym większa jej gotowość do podporządkowania się, tym gorliwsze przyjmowanie wyznawanych w danej grupie wartości - nie zawsze wartościami zgodnymi z normami społecznymi.

Jeżeli w rodzinie dziecko odczuwa chłód emocjonalny, rodzice niewiele interesują się dzieckiem, bo są zajęci pracą zawodową lub pochłonięci swoimi sprawami, wtedy dziecko czuje się odrzucone na drugi plan, bo na pierwszym planie są np. dobra materialne.

Poza potrzebą przynależności jednostka odczuwa potrzebę znaczenia, prestiżu, bycia lepszym i ważnym. Jednostka boleśnie przezywa, że nikogo nie obchodzą jej myśli, poglądy. Każdemu zależy aby liczono się z jego zdaniem.

Sposobów osiągania znaczenia jest wiele. Jedni będą chcieli być uznawani za wyniki w nauce lub pracę, a inni będą zaspakajać te potrzebę przez rozdrabnianie i agresywność.

Potrzeba powodzenia i osiągnięć ściśle wiąże się z potrzebą uznania. "Szczęśliwy ten, kto znalazł pole, na którym przewyższa innych, chwała tym pedagogom, którzy umieją odkrywać w swoich wychowankach ich szczególne zdolności, wskazują na nie, pomagają w ich rozwijaniu. Pól działalności jest tyle, że prawie każdy może być w czymś wspaniały...".

Potrzeba osiągnięć nie tłumaczy się tylko dążeniem do tego by czymś być lepszym i ważnym; jest ona także przejawem potrzeby przekonania o własnej wartości, szacunku dla samego siebie, dobrej samooceny. Jest duża różnorodność sposobów zaspakajania tej potrzeby.

Dziecko wyrabia sobie wiarę w siebie oraz zdolność zdrowej samooceny opierając się na dotyczących jego samego sądach innych ludzi, przede wszystkim rodziców a następnie rodzeństwa i grupy rówieśniczej.

Dla wielu osób warunkiem szacunku dla samego siebie bywa niezależność i wolność. Dziecku należy dać dużą swobodę w rozwijaniu aktywności, ale należy pamiętać, aby nie zostało pozbawione czujnej opieki ze strony rodziców. Broniący swojej niezależności i robienia rzeczy po swojemu, mają dużo racji. Życie w cieniu kogoś, kto zawsze wie lepiej i wciąż za nas decyduje może doprowadzić do bezładu własnej inicjatywy, własnej woli a nawet braku odpowiedzialności. Prawda jest jednak i to, że planowanie własnych zajęć i kierowanie własnym rozwojem wymaga pewnego stopnia dojrzałości. A dojrzałość to wartość społeczna osobowości wychowanka polegająca na samodzielnym podejmowaniu trafnych decyzji i odpowiedzialności za własne czyny przy równoczesnym poczuciu ich społecznej wartości. Wtedy staje się on pełnowartościowym członkiem społeczeństwa.

Za każdym działaniem kryje się jakaś potrzeba aktywności. Oczywiście, największe zadowolenie z zaspokojenia tej potrzeby osiągamy wtedy, gdy angażujemy w niej nie tylko mięsnie, ale całą osobowość i indywidualność, wszystkie zdolności, gdy z dobrym rezultatem dajemy z siebie wszystko, na co nas stać.

Aktywność dziecka jest potrzebą tak wielką i ważną, że jej niezaspokojenie w otoczeniu rodzinnym powoduje zaburzenia w jego osobowości.

Interwencja dorosłych, ich niepożądana troskliwość na tym odcinku, spowodować może zahamowanie spontanicznych reakcji dzieci. W późniejszym okresie może doprowadzić do niezaradności, ociężałości i lenistwa.

W życiu każdego człowieka, a szczególnie młodego, dużą rolę odgrywa potrzeba bezpieczeństwa.

Wpływa ona na prawidłowy rozwój osobowości, a tym samym także na jego współżycie z otoczeniem. Organizm dziecka, począwszy od niemowlęcia znajduje się w procesie ciągłej adaptacji do środowiska. Proces adaptacji jednostki uwarunkowany jest m.in. atmosferą uczuciową w rodzinie, przede wszystkim miedzy rodzicami, a i członkami rodziny.

Atmosfera rodzinna pozostawia głębokie ślady w psychice i charakterze dziecka. W trakcie tych oddziaływań nawiązują się i stale wzmacniają więzi emocjonalne, łączące dziecko z rodziną. Zaspakajanie potrzeb uczuciowych poprzez zwierzanie się, okazywanie zaufania, szukanie rady i pomocy, wyrażanie własnych obaw i niepokojów znajduje dziecko w prawidłowej atmosferze rodzinnej.

Rodzina jest pierwszym i naturalnym źródłem do prawidłowego rozwoju dziecka, który sprzyja późniejszemu przystosowaniu dorastającego lub nawet dorosłego człowieka do uznanych społecznie norm i wzorów zachowań.

Rodzina przedstawia dość specyficzną formę życia społecznego mniej lub bardziej zorganizowanego, opartego na współpracy i współdziałaniu, poszukiwaniu praw, wyrzeczeniu i ofiarności. Rodzina jest zatem środowiskiem decydującym o tym, w jakiej formie dokona się późniejsze wejście człowieka w społeczeństwo - staje się dla jednostki pomostem łączącym go ze społeczeństwem pozwalającym mu na bezkonfliktowe włączenie się w życie społeczne.

Rodzina jest także przekaźnikiem dziedzictwa kulturowego szerszej zbiorowości: uczy ona dziecko takich sposobów zachowań, które pozwalają mu na porozumienie się z innymi, na współżycie społeczne.

Z tego punktu widzenia stosunki panujące w rodzinie, atmosfera codziennego życia, swoista subkultura środowiska domowo-rodzinnego obejmująca także organizację gospodarstwa domowego oraz codzienny tryb życia członków rodziny i rodziny jako całości - wszystko to ma doniosły wpływ na kształt wyobrażeń dziecka o stosunkach międzyludzkich na jego postawy, a więc na kształtowanie jego osobowości.

Natomiast rodzina, w której stosunki międzyosobowe są zakłócone, i w której atmosfera staje się konfliktowa i pełna napięć, na skutek niespokojnej struktury, ujemnych cech osobowościowych rodziców, ich niewłaściwej postawy w stosunku do siebie, jak i do dziecka, a może także trudnych warunków bytowych - materialnych i mieszkaniowych - nie stwarza potrzebnych warunków do prawidłowego rozwoju jednostki.

Taką atmosferę zagrażającą równowadze psychonerwowej jednostki w procesie adaptacyjnym ze środowiskiem rodzinnym, tworzą niedobre osobowości rodziców, osobowości psychopatyczne, niewłaściwe postawy rodzicielskie, powodujące różnego rodzaju konflikty w rodzinie i napięcia uczuciowe. Dla dziecka są to sytuacje trudne, bo jego środowisko staje się zmienne, chaotyczne.

Stan zagrożenia, niezaspokojenia potrzeb dziecka, czyli blokady potrzeb nazywamy frustracją. Towarzyszą jej emocje niezadowolenia zdenerwowania, przygnębienia, poczucie krzywdy lub doznanego zawodu.

Niezaspokojone potrzeby psychiczne nieletniego, takie jak: miłość ze strony bliskich mu wówczas osób, bezpieczeństwa i inne, sprzyjają powstawaniu trudności szkolnych, które nieprzezwyciężone, lecz przeciwnie pogłębione potęgują problemy. Dziecko zaczyna wagarować ze szkoły. Coraz więcej czasu zaczyna spędzać na ulicy. A tam już, zależnie od sytuacji, okoliczności i warunków, stali towarzysze życia ulicznego są wiernymi doradcami. Najlepsze nieraz z natury dzieci żyjąc w takim środowisku na ulicy staczają się z wolna często pod wpływem towarzyszy na bezdroża przestępczości prowadząc je przed oblicze sądu dla nieletnich.

Takie dzieci ulicy trafiają do pogotowia. Jak już sama nazwa świadczy trafiają tu dzieci, które wymagają doraźnej opieki (bo rodzina zapomniała o dziecku) lub odizolowania od demoralizującego wpływu środowiska. Do placówki trafia zróżnicowana młodzież, jednym słowem - trudna, która poznała gorzki smak życia. Wychowankowie przychodzą w bardzo ciężkim stanie zdrowotnym i emocjonalnym. U wielu wychowanków stwierdza się opóźnienia w rozwoju fizycznym, często przychodzą zaziębione, z małą odpornością na choroby. Stan pod względem higienicznym jest często tragiczny.

Często są przypadki różnorodnych chorób skór. Wśród wychowanków skandalicznie zaniedbanych pod względem higieniczno-sanitarnym, niedożywionych, chorych, spotyka się dzieci mające ślady systematycznego brutalnego bicia. Równie dotkliwie są doznawane urazy psychiczne - następstwa przebywania w atmosferze nienawiści, awantur, rękoczynów, scen gorszących i przestępczych. Niektóre dzieci są zastraszone, nieufne, boją się dorosłych.

U co najmniej 70% wychowanków stwierdza się opóźnienia bądź zaburzenia rozwoju psychicznego. Występują u nich: zaburzenia snu, tiki, agresja, stany histerii, fobie, jąkanie, moczenie, nadpobudliwość.

Prawie wszyscy wychowankowie odczuwają głód uczuciowy; jest to konsekwencja niezaspokojenia przez środowisko rodzinne potrzeb: akceptacji, miłości, przynależności. U dzieci młodszych potrzeby te manifestowane są jako "lepkość uczuciowa". Starsze dzieci potrzebują towarzystwa. Jeśli nie znajdą kontaktu emocjonalnego z wychowawcą, próbują nawiązać go z innymi pracownikami.

Następstwem niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych są różnorodne zaburzenia - jedne dzieci reagują agresją, inne izolacją wewnętrzną, doprowadzają do zupełnej obojętności uczuciowej. Stany te sprzyjają utrwaleniu niekorzystnych cech osobowości dziecka takich jak: zawiść, mściwość, podejrzliwość, drażliwość, bierność, apatia.

Bardzo wymowny jest niezwykle wysoki odsetek dzieci z rozwojem umysłowym poniżej przeciętnej. Bardzo niekorzystnie przedstawia się sytuacja szkolna wychowanków. Opóźnienia szkolne są bardzo duże nie tylko z racji powtarzania klas: ogromne są zaległości i braki w znajomości materiałowego programu.

U około 3/4 dzieci przyjmowanych do pogotowia stwierdza się poważny stan zaniedbań wychowawczych. Dzieci te nie mają elementarnych nawyków higieniczno-porządkowych. Nie mają wykształconych podstawowych nawyków kulturalnego zachowania. Przejawiają zaawansowane objawy niedostosowania społecznego będące następstwem demoralizacji. Około 20% wychowanków weszło już w kolizję z prawem.

Pogotowie Opiekuńcze jest zobowiązane do:
- zaspokojenia potrzeb materialnych (wyżywienie, mieszkanie, ubranie)
- zapewnienia warunków higieniczno-sanitarnych
- zapewnienie bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia
- ochrony zdrowia
- zapewnienia prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego
- zaspokajania potrzeb emocjonalnych i więzi rodzinnych
- zapewnienie pomyślnej realizacji kształcenia
- wdrażania do życia społecznego
- rozwijanie zainteresowań i potrzeb kulturalnych.

Ponadto powinno realizować zadania o charakterze kompensacyjnym, psychoterapeutycznym, resocjalizacyjnym, stymulującym wynikających z sytuacji przyjętych do pogotowia dzieci.

Podstawowym elementem pracy opiekuńczo-wychowawczej jest kompensacja sieroctwa, a wiec doprowadzenie wychowanka do stanu równowagi psychicznej. Ze względu na wysoki procent wychowanków niedostosowanych społecznie, bardzo ważnym kierunkiem pracy jest resocjalizacja (powstrzymywanie procesu demoralizacji, wskazanie wychowankom atrakcyjnych celów życiowych). Należy zapewnić każdemu wychowankowi możliwości pomyślnego kształcenia. Przez indywidualne traktowanie - dostrzeganie indywidualnych cech, właściwości i ich potrzeb, należy stymulować ogólny rozwój wychowanka.

Mariola Mroczek
Pogotowie Opiekuńcze w Szczecinie


Zaświadczenie online



numer online: 70 gości

reklama