Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
6185
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Przyczyny agresji u wychowanków placówek resocjalizacyjnych

Przyczyn zachowań agresywnych wśród nieletnich należałoby doszukiwać się w różnych aspektach społecznych, zarówno w tych zewnętrznych - środowiskowych, jak również wewnętrznych - zakładowych. Jeżeli mowa o przyczynach środowiskowych to ogromną rolę odgrywa najbliższe otoczenie, oraz warunki, w jakich dorasta młodzież.

Każda z osób zajmująca się problematyką nieletnich uważa za niepodważalny fakt, iż najcenniejsze wartości wynoszone są z domu rodzinnego. Dlatego też jeśli rodzina funkcjonuje prawidłowo, czyli nie występują w niej konflikty, przemoc, pijaństwo, znęcanie nad dziećmi fizyczne bądź psychiczne, dużo mniejsze jest prawdopodobieństwo występowania postaw agresywnych u dzieci.

Sytuacja diametralnie ulega zmianie, jeżeli dom rodzinny nie zaspokaja podstawowych potrzeb dziecka, gdy nie ma w nim miłości, czułości, zrozumienia. Dziecko w takim wypadku czuje się pokrzywdzone, odtrącone, niechciane, w konsekwencji staje się znerwicowane.

Wraz z dorastaniem dziedziczy negatywne cechy swoich rodziców, bądź rodzeństwa, uważając takie zachowanie za coś normalnego, prawidłowego. I tu właśnie wytwarza się problem niedostosowania społecznego, mowa tu o tworzeniu się nieformalnych grup rówieśniczych o podobnych poglądach, niezgodnych z ogólnie przyjętymi normami społecznymi. Następuje kolizja z prawem, gdzie finalnym efektem jest umieszczenie nieletnich w placówkach resocjalizujących.

Przechodząc do przyczyn zachowań agresywnych w placówkach resocjalizacyjnych można wnioskować, że jednym z ważnych czynników jest problem adaptacyjny z nowym, dotychczas nieznanym środowiskiem zakładowym. Każda z takich placówek posiada określony regulamin, który musi być przestrzegany przez wychowanków.

Natomiast niedostosowanie się do ustalonych zasad wiąże się z konsekwencjami dyscyplinarnymi. Nie wszystkie jednostki potrafią od razu dostosować się do warunków panujących w zakładzie, próbując w mniejszym lub większym stopniu manifestować swoje niezadowolenie min. poprzez agresywną postawę. Niebagatelny wpływ na zachowanie nieletnich wywiera subkultura tzw. drugie życie, istniejąca w pewnej formie pomimo usilnych starań personelu placówki. Wychowankowie sami się stratyfikując dokonują pewnego rodzaju selekcji. Niektórzy z nich zajmują najwyższą pozycję i to oni decydują o wielu sprawach związanych z życiem nieformalnym zakładu. Rodzi to czasami sytuacje trudne wychowawczo (rękoczyny, wymuszanie oraz inne formy znęcania się na kolegach).

Kolejnym powodem do występowania zachowań agresywnych mogą być nieprawidłowe relacje pomiędzy wychowawcą a wychowankiem tj.:

  • Chłód emocjonalny między wychowawcą a wychowankiem,
  • Niewłaściwy sposób komunikowania się wychowawcy z wychowankiem (poniżanie, straszenie, ośmieszanie, podkreślanie władzy,
  • Rozwiązywanie metodami siłowymi różnego rodzaju konfliktów,

    Wykraczając poza granicę placówek penitencjarnych niebagatelny wpływ na postawy młodzieży wywierają media (prasa, radio, telewizja), gdzie często motywem przewodnim różnego rodzaju audycji, programów jest właśnie przemoc i agresja, młodzież często utożsamia się i czerpie wzorce do naśladowania. Przemoc w mediach prezentowana jest w skali nieproporcjonalnej do życia codziennego. Dzieje się tak często z przyczyn komercyjnych, gdyż dobrze się sprzedaje i przyciąga widownię. Akty agresji i przemocy są obecne w filmach animowanych, grach komputerowych przeznaczonych nawet dla najmłodszych dzieci. Ta wszechobecność powoduje min. obniżenie poziomu empatii. Przemoc staje się codziennością i jej eskalacja bardzo szybko nabiera dużego tempa.

    Skłonność do agresji i przemocy zdaniem niektórych autorów pojawia się bardzo wcześnie. Już w wieku 6 lat dzieci manifestują charakterystyczne wzorce agresywnego zachowania, by w wieku lat 8 osiągnąć większy lub mniejszy poziom agresji. W wieku młodzieńczym, agresywność staje się relatywnie stałą cechą osobowości, a bardziej agresywna młodzież z reguły wyrasta na bardziej agresywnych dorosłych. Należy jednak pamiętać, że formowanie się agresywności jest procesem długofalowym i uwarunkowanym wieloma czynnikami.

    Siła pobudzenia do agresji jest funkcją: siły popędu, wielkości przeszkody i liczby kolejno doznawanych frustracji, a przyczyny agresji tkwią we współwystępowaniu specyficznych kombinacji czynników środowiska rodzinnego, temperamentu dziecka, cech grupy rówieśniczej, środowiska szkolnego i wzorców kulturowych dotyczących przemocy.

    Przyczyny agresywnego zachowania się człowieka, prowadzącego do stosowania przemocy, mogą więc tkwić w jego indywidualnych właściwościach rozwojowych lub w oddziaływaniach czynników mikro i makrospołecznych.

    Statystyki kryminologiczne wskazują na znaczący wzrost przestępczości, toksykomanii, przemocy oraz innych form zachowania patologicznego, które traktować należy jako symptom dezorganizacji społecznej, związanej z przemianami ustrojowymi. Zjawiska te obejmują swoim zasięgiem różne kategorie społeczne, nie pozostając bez wpływu na dzieci i młodzież. Na typową dla nastolatków agresję związaną z buntem przeciw autorytetom dorosłych nakłada się dodatkowo chaos okresu przejściowego, obejmującego zarówno nieletnich jak i wychowawców. Brutalne zachowania stają się sposobem rozładowania stresu, jaki wywołuje ta sytuacja.

    Przechodząc na grunt placówek resocjalizacyjnych do problemów uznawanych za najpoważniejsze wg pracowników Schronisk jest palenie tytoniu i przestępczość wychowanków. Niemniej ważnym problemem jest zaniedbywanie szkoły. Wychowawcy akcentują dużą rolę trudności rodzinnych, wynikających z niewydolności wychowawczej rodziców, nadużywania przez nich alkoholu, bezrobocia oraz przemocy i ubóstwa w rodzinach.

    Pracownicy uznają za problemy najskuteczniej rozwiązywane przede wszystkim te, których rozwiązanie można zlikwidować w konsekwencji całodobowego nadzoru, czyli picie alkoholu i stosowanie narkotyków. Do skutecznie rozwiązywanych problemów pracownicy Schronisk zaliczają też te związane z zaniedbywaniem szkoły i destrukcyjnym spędzanie czasu wolnego. Problemy z niszczeniem mienia placówki są rozwiązywane w części placówek, jest jednak znaczna grupa pracowników stwierdzających, iż są one trudne do skutecznego rozwiązania.

    Wg materiałów badawczych opracowanych przez dr Roberta Porzaka, do problemów, które zostały wymienione przez pracowników Schronisk jako sprawiające najwięcej trudności, należy stosowanie przemocy. Grupa pracowników Schronisk, która uznaje, że stosowanie przez wychowanków przemocy jest jednym z najtrudniejszych problemów do rozwiązania, obejmuje 57% respondentów. Tylko co piąty pracownik stwierdza, że jest to problem skutecznie rozwiązywany. Podobne są odczucia pracowników w związku z paleniem tytoniu oraz - na mniejszą skalę - z udziałem wychowanków w subkulturach.

    Problemy, których rozwiązanie jest zdaniem pracowników Schronisk zupełnie nieefektywne, to wymieniane wcześniej obciążenia rodzinne, wynikające z nadużywania alkoholu przez rodziców, ubóstwo rodzin oraz niewydolności wychowawczej rodziców. Sposobem na rozwiązywanie powyższych problemów mogą być działania psychoedukacyjne dla podopiecznych związanych z przygotowaniem wychowanków do życia zgodnego z prawem.

    Najskuteczniejsze formy pracy w postępowaniu z wychowankami dysfunkcyjnymi pracownicy Schronisk uznają kary i pozbawienia przywilejów. Karanie jest uważane za najskuteczniejsze w postępowaniu z wychowankami łamiącymi prawo i stosującymi przemoc.

    W oddziaływaniu na odurzających się podopiecznych najskuteczniejsze jest, zdaniem personelu Schronisk, informowanie i uświadamianie. Względnie często wymienianą formą skutecznego postępowania przy odurzaniu się wychowanków jest też terapia specjalistyczna i ograniczanie dostępu do środków psychoaktywnych. Osoby łamiące zasady współżycia również powinny być, zdaniem personelu karane oraz informowane, ale też uczone umiejętności. Co ciekawe, za najmniej skuteczne pracownicy uznają umieszczenie tej kategorii nieletnich w placówce resocjalizacyjnej.

    Literatura:

  • Gaś Z.B. (1993), Profilaktyka uzależnień, WSiP, Warszawa,
  • Gaś Z.B. (red) (1995), Pomoc psychologiczna młodzieży, WSiP, Warszawa,
  • Juczyński Z. (2005), Inwentarz poczucia własnej wartości - CSEI S. Coopersmitha. W:M. Oleś (red), Wybrane zagadnienia z psychologii klinicznej i osobowości. Metody diagnostyczne w badaniach dzieci i młodzieży, TN KUL, Lublin, 9 - 21
  • Porzak R. (1994) Tworzenie uczniom warunków do rozwoju przez nauczycieli o różnym poziomie przygotowania psychologiczno - pedagogicznego, UMCS, Lublin (niepublikowana rozprawa doktorska)
  • Raport o schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych (2005), Ministerstwo Sprawiedliwości, Departament Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń, Warszawa,
  • Pytka L. (2001, 2005): Pedagogika resocjalizacyjna, Warszawa,
  • Radochoński M. (2000): Osobowość antyspołeczna. Geneza rozwój i obraz kliniczny, Rzeszów.

    Robert Wierzbicki


  • Zaświadczenie online



    numer online: 70 gości

    reklama