Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
6251
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Przyczyny niepowodzeń szkolnych

Referat do wykorzystania przy pedagogizacji rodziców lub do samokształcenia.

Niepowodzenia szkolne to "rozbieżności między celami edukacji a osiągnięciami szkolnymi uczniów oraz kształtowanie się negatywnego stosunku młodzieży wobec wymagań szkoły" (W.Okoń, 1996). Mogą przejawiać się one brakiem postępów w nauce, otrzymywaniem słabych ocen, obniżeniem aspiracji edukacyjnych, trudnościami wychowawczymi. Szkoła stawia przed uczniami określone wymagania, którym niektórzy uczniowie nie są w stanie sprostać, doznając niepowodzeń.

Do przyczyn niepowodzeń szkolnych zaliczyć można:

  • przyczyny społeczno-ekonomiczne (np. złe warunki materialne i mieszkaniowe, rozpad struktury rodziny),
  • przyczyny pedagogiczne (np. przeładowany materiałem i wymaganiami, zbyt ambitny program nauczania, brak odpowiednich kompetencji nauczycieli, przepełnienie klas, ubogie wyposażenie sal w nowoczesne media dydaktyczne),
  • przyczyny biopsychiczne (zły stan zdrowia dziecka, niedorozwój umysłowy, wady fizyczne).

    Niepowodzenie to nie tylko przykrość dla samego dziecka i kłopot dla jego rodziny. Doznawane często wpływają niekorzystnie na ogólny rozwój jednostki, na jej psychikę, motywację, obraz samej siebie, przyczyniając się tym samym do poważnych konsekwencji społecznych.

    Na powstawanie niepowodzeń dzieci w szkole wpływają znacznie:
    - niekorzystne stosunki rodzinne,
    - styl wychowawczy charakteryzujący się chłodem uczuciowym, autokratyzmem i niewydolnością wychowawczą,
    - pogarszająca się sytuacja materialna polskich rodzin,
    - brak zainteresowania wielu rodziców wynikami nauczania ich dzieci.

    Kontrola osiągnięć szkolnych dziecka jest zawsze niezbędna. Rodzic powinien zachęcać dziecko do nauki, a w razie wykrycia trudności szkolnych u dziecka starać się pomóc dziecku je przezwyciężyć. Uczeń, który napotyka na trudności szkolne i nie ma się do kogo zwrócić o pomoc, zaczyna zniechęcać się do nauki, zamyka się w sobie i zaczyna często otrzymywać oceny niedostateczne, które w rezultacie prowadzą do niepowodzeń szkolnych, a następnie do drugoroczności, a nawet nieukończenia szkoły.

    Środowisko, w którym wzrasta i wychowuje się dziecko ma duży wpływ na późniejsze efekty edukacyjne. Warunkiem prawidłowego rozwoju osobowości dziecka jest właściwa atmosfera w domu, zaspokajanie potrzeb dziecka, troska o jego poziom intelektualny i moralny, o stan zdrowia, nie bez znaczenia pozostaje także sytuacja materialna rodziny.

    Stosunek młodego człowieka do nauki w dużym stopniu zależy od postawy rodziców do dziecka i do procesu kształcenia. Systematyczne posyłanie dziecka do szkoły, zaopatrzenie go w niezbędne przybory, zapewnienie odpowiedniego miejsca i ciszy do odrabiania lekcji nie są jednak wystarczającymi czynnikami, które gwarantują osiągnięcie pozytywnych wyników w nauce.

    O powodzeniu szkolnym w dużym stopniu decyduje atmosfera panująca w rodzinie, wolna od nadmiernych napięć, pośpiechu, nerwowości, nacechowana życzliwością. Stabilna rodzina, w której dziecko czuje się kochane i rozumiane sprzyja nauce. Rodzice powinni dbać o dobry kontakt z dzieckiem, czyli poświęcać mu czas zawsze, gdy ma ono taką potrzebę. Często zapracowani, wciąż zabiegani rodzice zapominają, że z dzieckiem należy rozmawiać, wspólnie spędzać czas, a nie tylko nakarmić i ubrać. Do wspólnych rozmów dochodzi najczęściej wtedy, gdy wydarzy się coś złego i konieczne jest wymierzenie kary.

    Kolejną ważną przyczyną trudności w nauce są uwarunkowania biopsychiczne dziecka. Wśród czynników mających wpływ na efekty procesu kształcenia wymienia się: poziom inteligencji ucznia, temperament, cechy charakteru, stan zdrowia. Równie istotną rolę odgrywają przyczyny natury psychicznej. Należy do nich powolne tempo myślenia, niestałość uwagi na wskutek nadmiernej pobudliwości psychoruchowej lub przeżywanie stanów depresyjno - lękowych.

    Harmonijny rozwój psychomotoryczny dzieci w znacznym stopniu warunkuje możliwość osiągania przez nie sukcesów edukacyjnych. Większość uczniów rozpoczynających naukę szkolną wykazuje prawidłowy rozwój umysłowy, a znaczny procent dzieci rozwija się w tempie przyspieszonym. Badania naukowe nad uczniami, którzy napotykają na trudności w nauce szkolnej, wykazują, że ich rozwój jest prawidłowy, jednak przebiega w sposób nieharmonijny. Na wyniki w nauce szkolnej ma znaczący wpływ także układ nerwowy. Przy prawidłowo funkcjonującym układzie nerwowym uczeń jest w stanie podjąć wytężony wysiłek umysłowy, koncentrować się przez dłuższy czas na jednym przedmiocie czy zadaniu, potrafi panować nad swoimi emocjami.

    W młodszym wieku szkolnym wiele dzieci przejawia nadpobudliwość psychoruchową. Dzieci nadpobudliwe wymagają specjalnej pomocy ze strony rodziców. Same nie potrafią skupić się na jednej czynności zarówno w szkole i domu, łatwo rozpraszają się, nie są w stanie usiedzieć na lekcji - wstają, przeszkadzają uczącemu i kolegom, są nie do ujarzmienia. Nie pomagają żadne kary. Zachowanie takie może wskazywać na syndrom ADHD czyli zespół zaburzeń braku koncentracji i nadpobudliwości. Żeby pomóc dziecku nadpobudliwemu, potrzebne jest współdziałanie rodziców i pedagogów. Trzeba przy tym pamiętać, że dziecko nie dlatego przeszkadza, że jest z natury złe, ale dlatego, że prawdopodobnie jest tak uwarunkowane genetycznie i nie radzi sobie ze swoimi emocjami.

    Ostatnią grupę przyczyn niepowodzeń szkolnych stanowią czynniki pedagogiczne. Są bardzo zróżnicowane, a przy tym bardzo liczne. Do najważniejszych zaliczyć można: treści, formy, metody, środki nauczania i wychowania, warunki, w jakich przebiega praca dydaktyczno-wychowawcza (dwuzmianowość, nadmierna liczba uczniów w klasie), brak właściwego przygotowania się nauczycieli do lekcji, nieprzystosowanie programów nauczania do możliwości ucznia. W grupie tej znajdują się również czynniki związane z wadliwą pracą ucznia: niechęć do nauki, lenistwo, lekceważenie obowiązków szkolnych.

    Specyficzną kategorię niepowodzeń szkolnych stanowią nieadekwatne osiągnięcia szkolne. Termin "osiągnięcia nieadekwatne" oznacza, że mimo wykazywanej kreatywności, zdolności językowych, matematycznych, dzieci te otrzymują złe oceny i nie radzą sobie w szkole. Cierpią na syndrom braku osiągnięć. Uczniów takich możemy znaleźć w każdej klasie. Nie słuchają nauczyciela, nie uczą się, nie odrabiają prac domowych, manipulują członkami rodziny, niszczą w sobie poczucie własnej wartości i zdolność samokontroli. Jako "maluchy" twierdzą, że szkoła je nudzi, a gdy dorastają, że uczy rzeczy niepotrzebnych. Uważają, że ważniejsze od nauki są zabawa, sport, spotkania z kolegami. U podstaw braku umiejętności uczenia się i organizacji leży poczucie bezsilności w kontrolowaniu wyników szkolnych. Często stawiają sobie albo zbyt wygórowane wymagania, albo mało znaczące cele, co w obu przypadkach prowadzi do niepowodzenia.

    Syndrom nieadekwatnych osiągnięć stał się prawdziwą udręką dla dzieci, nauczycieli i rodziców, przyjmując w dzisiejszym społeczeństwie niemal rozmiary epidemii.

    Znajomość uwarunkowań i podstawowych symptomów zjawiska niepowodzeń edukacyjnych pozwala na podjęcie działań profilaktycznych, diagnozujących i terapeutycznych. Skuteczne formy pomocy uczniowi to :

  • umożliwienie uczniowi słabszemu nawiązanie kontaktu z uczniem osiągającym bardzo dobre wyniki w nauce danego przedmiotu,
  • powierzanie uczniowi mającemu kłopoty i trudności pewnych obowiązków związanych z danym przedmiotem,
  • włączanie uczniów słabych do zespołów wyrównawczych,
  • systematyczna kontrola wykonywanych przez dziecko zadań,
  • organizowanie pomocy dziecku: ustalanie planu pracy, mobilizowanie do samodzielności, do organizowania sobie pracy, wyrabianie odpowiedniego stosunku do nauki, wskazywanie alternatywnych metod uczenia się.

    Wszelkie oddziaływania terapeutyczne mają szansę powodzenia jedynie wówczas, gdy będą stosowane systematycznie przy współpracy szkoły i domu rodzinnego ucznia.

    Jak pomóc dzieciom w domu? W przypadku dziecka nadpobudliwego psychoruchowo rodzice w pierwszej kolejności powinni wyeliminować czynniki, które rozpraszają uwagę np. wyłączyć telewizor, radio, usunąć z biurka zabawki. Pracę dziecka ustalić, zależnie od jego możliwości na 20-30 minut, po czym zrobić przerwę w nauce. Zabawa podczas przerwy winna być zorganizowana, ujęta w reguły, tak, by po przerwie dziecko mogło ponownie skupić się na nauce. Bez zachowania odpowiedniej dyscypliny połączonej z miłością i cierpliwością nie pomożemy nadpobudliwemu dziecku. Inaczej należy postępować z dzieckiem, które wolniej przyswaja sobie wiadomości, wolniej uczy się od rówieśników. W szkole nie dając sobie rady traci poczucie własnej wartości, traci pewność siebie. Otoczenie sprawia, że dziecko uważa się za głupsze, niezdolne. Z drugiej strony nie spełnia też oczekiwań rodziców to powoduje wewnętrzny konflikt. Zadaniem rodziców jest zapobiec takiej sytuacji. Utwierdzanie dziecka w przekonaniu, że nie jest gorsze od rówieśników doda mu pewności, wiary we własne siły. Jak pracować z takim uczniem? Najlepszą motywacją dla ucznia słabego jest świadomość, że może odnieść sukces nawet drobny. Jeżeli zobaczy, że inni wierzą w niego to i on zaczyna wierzyć w siebie. Dodatkową motywacją są pochwały, drobne nagrody jak wyjście z kolegami, obejrzenie programu w telewizji. Gdy dziecko zdolne osiąga słabe wyniki w nauce, znacznie po niżej swoich możliwości, konieczne jest wyrobienie w nim dyscypliny wewnętrznej. Dzięki niej stara się wykonać pracę domową, powtórzyć materiał na sprawdzian mimo, że czynności te wydają mu się trudne i męczące. Konieczna jest w takich przypadkach dobra komunikacja między szkołą, a rodzicami, gdyż dzieci w obawie przed męczącymi zadaniami nie informują o nich. Rodzice muszą wiedzieć co dzieje się w szkole, w domu zaś wprowadzić i egzekwować zasady służące kształtowaniu samodyscypliny dziecka. Do tych należą:
    - czas popołudniowy odrabiania lekcji powinien być ściśle wyznaczony (stałe godziny)
    - niewskazana jest krytyka dziecka, zarzucanie mu lenistwa
    - nie wolno ulegać dziecku, jego prośbom i wymówkom, bo gdy nam samym zabraknie samodyscypliny metoda nie będzie skuteczna

    Innym sposobem jest mobilizacja dziecka przez nagrodę. Jeżeli dobre stopnie i pochwały nie są wystarczającą motywacją dla wyniku należy stworzyć dziecku dodatkowe zachęty w formie nagród. Mogą to być nagrody za stopnie semestralne lub za osiągnięcia cząstkowe np. złotówka za każdą pracę domową czy ładnie napisane zdanie. Na koniec chciałabym jeszcze raz podkreślić, iż nawet, gdy dziecko nie przyswoi sobie pewnych wiadomości, będzie miało pewne braki, ale zachowa wiarę we własne siły, poczucie własnej wartości to doskonale poradzi sobie w dalszej edukacji i dorosłym życiu.

    Literatura :
    1. J.C. Dobson - "Dzieci i wychowanie".
    2. "Wychowanie na rozdrożu"- miesięcznik "Znak" nr 436/91
    3. Magdalena Krawczonek, Agnieszka Domagała-Kręcioch "Niepowodzenia szkolne"- miesięcznik "Wychowawca"

    mgr Joanna Burda
    Zespół Szkół Podstawowych
    w Krasnobrodzie


  • Zaświadczenie online



    numer online: 36 gości

    reklama