Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
6397
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Integracja europejska w perspektywie historycznej

Współczesną Europę zamieszkuje kilkadziesiąt narodów, w kilkudziesięciu państwach, które łączą ze sobą więzi gospodarcze, kulturowe (w tym religijne) i polityczne.
Właściwie dopiero współcześnie otwiera się perspektywa zjednoczenia całego kontynentu w sposób świadomy i w wyniku pokojowych dążeń, a nie przez podboje i przemoc, kiedy to siłą wprowadzano ujarzmionym narodom religię, prawa, zwyczaje i kulturę zwycięzcy (chlubnym przykładem łączenia się państwa z "własnej i nieprzymuszonej woli" była Rzeczpospolita Obojga Narodów od 1569 roku).
Pierwsze próby zjednoczenia Europy odnaleźć możemy pomiędzy III wiekiem p.n.e, a II wiekiem naszej ery, kiedy to drogą podbojów doszło do powstania imperium rzymskiego, które przez następne 500 lat było w stanie zapewnić ujarzmionym narodom okres względnego pokoju i dobrobytu (Pax Romana - pokój rzymski). Wówczas pod panowaniem Rzymian znalazły się tereny dzisiejszych państw europejskich: Francji, Belgii, Anglii, Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Szwajcarii, Austrii, oraz części Niemiec, Węgier, Jugosławii, Grecji, Rumunii i Bułgarii. Nie udało się natomiast Rzymianom podbić Germanów - ponieśli dotkliwą klęskę w Lesie Teutoburskim w 9 roku n.e. (10% strat w stosunku do całej rzymskiej armii).
Kilka czynników sprzyjało procesowi integracji Europy pod rzymskim panowaniem:
- wspólny język (łacina i greka)
- wspólna kultura grecko - rzymska
- wspólna religia (najpierw kult cesarza, następnie od IV wieku chrześcijaństwo)
- obywatelstwo dla wszystkich wolnych obywateli imperium (edykt Karakalla z 212 roku)
- prawo rzymskie (które dzisiaj jest fundamentem prawa w niemalże całej Europie).

Po upadku cesarstwa zachodnio-rzymskiego (kiedy to wódz barbarzyński Odoaker wysłał insygnia koronacyjne ostatniego rzymskiego cesarza do Konstantynopola), próby jego wskrzeszenia podjął się w VIII wieku Karol Wielki koronując się 25 grudnia 800 roku a cesarza w bazylice św. Piotra w Rzymie. W skład jego państwa weszły terytoria dzisiejszych: Niemiec, Francji, Włoch, Szwajcarii, Austrii, Belgii, Holandii, Luksemburga, części Słowenii, Chorwacji i Hiszpanii.
Pod wieloma względami średniowieczna Europa stanowiła jakby jeden organizm - nie było w niej państw ani granic w dzisiejszym znaczeniu; każdy mógł podróżować bez żadnych dokumentów dokąd chciał, a ludzie czuli się bardziej związani z osobą władcy, niż z danym krajem.
Średniowieczną Europę łączyły religia, sztuka, wspólny styl życia, oraz wspólne ideały: ascety i rycerza.
Państwo Karola Wielkiego nie przetrwało zbyt długo; rozpadło się w 843 roku, kiedy to w Verdun jego terytorium podzielone zostało pomiędzy jego wnuków: Lotara, Karola Łysego i Ludwika Niemieckiego.

Idea zjednoczonej Europy powróciła wkrótce, w 962 roku, jako Święte Cesarstwo Rzymskie pod zwierzchnią władzą władców niemieckich (a od roku 1442 jako Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, do roku 1806). Państwo to rozciągało się od Morza Północnego i Bałtyku na północy, po Morze Śródziemne i Adriatyk na południu.
Warto także wspomnieć o nie zrealizowanej niemieckiej koncepcji zjednoczenia chrześcijańskiej Europy cesarza Ottona III, rozumianej jako: jedność Włoch (Italii), Francji (Galii), Niemiec i państw słowiańskich, w tym Polski (Zjazd w Gnieźnie w 1000 roku).

Również Polska miała swój udział w jednej z prób integracji kontynentu, kiedy najpierw w 1385 roku, w Krewie zawarta została unia personalna z Litwą, wzmocniona koronacją litewskiego księcia Władysława Jagiełły na króla Polski w 1386 roku, poprzez kolejną unię z Litwą w Horodle (1413r.), i dalej poprzez pokonanie Krzyżaków w wojnie 13-o letniej w 1466 roku sprawiło, że dynastia Jagiellonów rządziła w 35% ludności ówczesnej Europy i jej 30% powierzchnią (państwa pod rządami Jagiellonów obejmowały następujące Królestwa: Polski, Litwy, Czech i Węgier, inaczej - obejmowało państwa dzisiejszej: Ukrainy, Liwty, Białorusi, polski, Mołdawii, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Chorwacji). Sen o zjednoczeniu skończył się wraz z bezpotomną śmiercią Ludwika II Jagiellończyka - króla Czech i Węgier pod Mohaczem w 1526 roku, co stanowiło kres dominacji Jagiellonów i jednocześnie początek potęgi kolejnej dynastii - Habsburgów.

Krwawe i stosunkowo krótkie zjednoczenie Europy narzuciła na przełomie XVIII i XIX wieku Francja, a dokładnie Napoleon Bonaparte, którego działania zbrojne "zjednoczyły" kontynent od Francji po Polskę, od Hiszpanii po Holandię i Szwecję. Upraszczając można powiedzieć, że imperium Napoleona rozciągało się od Madrytu po Moskwę. Kres okresu napoleońskiego zapoczątkowała klęska w wojnie z Rosją od 1812 roku, oraz postanowienia Kongresu Wiedeńskiego z lat 1814/1815, którego hasła "Świętego Przymierza" i "Równowagi europejskiej" zjednoczyły Europę. Było to jednak zjednoczenie, w którym dominowały i ściśle ze sobą współpracowały siły konserwatywne największych mocarstw europejskich (Anglii, Francji, Austrii, Rosji, Prus), podczas gdy małe państwa, czy narody bez państwa, nie miały nic do powiedzenia - w tym również Polacy.
Po klęsce I wojny światowej (1914-1918) jako strażniczkę przyszłego pokoju w Europie powołano do życia międzynarodową organizację o nazwie Liga Narodów (poprzedniczka dzisiejszej ONZ), która jak pokazała historia okazała się organizacją na wskroś nieefektywną: nie zintegrowała państw europejskich wobec wspólnych problemów, nie zapobiegła także wybuchowi najkrwawszego konfliktu zbrojnego w dziejach świata - II wojny światowej (1939-1945).
Po jej zakończeniu..., kiedy w latach 40-tych i 50-tych wyczerpana dwiema wojnami światowymi Europa utraciła dominującą w świecie rolę polityczną.
Europejczycy krajów demokratycznych zachodniej Europy (nie bez finansowej pomocy Ameryki - plan Marshalla) postanowili jednoczyć się ponad podziałami, by przeciwdziałać rodzącemu się komunistycznemu totalitaryzmowi Europy Środkowo - Wschodniej.
Najpierw w 1951 roku powstała Wspólnota Węgla i Stali (Francja, Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy i RFN), przekształcona Traktatem Rzymskim w 1957 roku w Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG). W 1973 roku do EWG dołączyły wielka Brytania, Dania, Irlandia, następnie Grecja (1981), Hiszpania i Portugalia (1986).
Po drugiej stronie "żelaznej kurtyny" w 1949 roku powstała Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) - organizacja podporządkowująca gospodarce ZSRR, gospodarki innych państw socjalistycznych: Polski, NRD, Czechosłowacji, Węgier, Rumunii, Bułgarii, oraz krajów pozaeuropejskich.
Po 1989 roku nastąpił rozpad "żelaznej kurtyny" i koniec "zimnej wojny", i kraje dotychczas socjalistyczne stały się krajami demokratycznymi. Zmiany te umożliwiły starania nowych państw o akcesję w struktury Unii Europejskiej (od 1992 roku tj. od Traktatu z Maastricht, EWG przekształcona została w Unię Europejską).
W roku 2003 we wszystkich państwach kandydujących (z wyjątkiem Cypru) referenda potwierdziły chęć przystąpienia do budowy zjednoczonej Europy.
Od 2007 roku Unia Europejska jest wspólnotą 27 państw: Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Portugalii, Szwecji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Danii, Finlandii, Grecji, Polski, Czech, Słowacji, Słowenii, Cypru, Litwy, Łotwy, Estonii, Malty, Węgier, Austrii, Irlandii, Włoch, Bułgarii i Rumunii.

Od początku procesu integracji Europy ścierały się poglądy dwóch grup:
- zwolenników Europy federacyjnej (zakładającej utworzenie Stanów Zjednoczonych Europy), jak premier Wielkiej Brytanii - W.Churchill, czy kanclerz RFN - K.Adenauer.
- Zwolenników Europy ojczyzn (zakładającej bliską współpracę międzynarodową, ale bez tworzenia struktur ponad narodowych), jak prezydent Francji - Ch.De Gaulle.
Obecnie nie podpisany traktat konstytucyjny kieruje integrację europejską w kierunku tworzenia jednego państwa (zwolennicy federacji) ze wspólną armią, wspólną polityką zagraniczną itd.

Za głównych twórców idei integracji uważa się francuskich polityków: R.Schumana i J.Moneta. OD 1986 roku oficjalnym hymnem Unii Europejskiej jest "Oda do radości" wg. słów F.Schillera do muzyki Ludwika van Bethowena, a flaga przedstawia 12 żółtych gwiazd na tle niebieskim.

Niewątpliwy wkład w zjednoczoną Europę wnieśli dwaj Polacy: Lech Wałęsa - jako twórca Solidarności (siły, która zapoczątkowała zmiany demokratyczne w komunistycznym monolicie), oraz Papież - Jan Paweł II.

dr Tomasz Nowara


Zaświadczenie online



numer online: 69 gości

reklama