Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
6855
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Współczesny patriotyzm wymaga profesjonalizmu

Patriotyzm to pełna umiłowania postawa wewnętrzna odnosząca się do ojczyzny obdarzającej nas dziedzictwem duchowym i materialnym. W myśl zasady, że patrioci z różnych krajów darzą się szacunkiem, wzajemnie się ubogacając, kształtowanie postaw patriotycznych powinno polegać na przekształcaniu myślenia i działania w taki sposób, aby współczesny Polak, będąc jednocześnie aktywnym Europejczykiem, budował pozytywny wizerunek i autorytet swojego kraju wśród innych państw europejskich. Okazuje się jednak, że - mimo iż od daty odzyskania pełnej suwerenności upłynęło kilkanaście lat - przywracanie pamięci i przekazywanie ojczystych wartości, począwszy od własnej rodziny, poprzez "małą ojczyznę" do wspólnoty narodu i państwa nie jest sprawą prostą. Patriotyzm definiowany jako miłość do ojczyzny, do własnego narodu, połączona z gotowością ponoszenia ofiar dla nich może być wykorzystany w każdej ideologii jako narzędzie kształtujące świadomość narodu zgodnie z jej założeniami. Można to wykazać chociażby na następującym przykładzie:

W wierszu "Który skrzywdziłeś...", wyrytym na pomniku Trzech Krzyży przy Stoczni Gdańskiej, Czesław Miłosz obrońcą krzywdzonego przez władzę prostego człowieka uczynił poetę - "arystokratę ducha", którego siłą jest niezależność myśli oraz rejestrowanie i przekazywanie potomnym prawdy o dziejach narodu. Gdy tymczasem - co podkreśla w swojej książce "Czerwona msza czyli uśmiech Stalina" (Wydawnictwo Alfa Warszawa 1998) związany z nurtem niepodległościowym poeta, dramaturg i filozof dr Bohdan Urbankowski - o ironio!, tylu sławnych powojennych poetów, nazywanych wówczas "inżynierami dusz" legitymizowało system totalitarny. Służąc swoim talentem potwierdzało głęboki sens "(...) patriotyzmu nowego i pełniejszego, wyrastającego na socjalistycznym podłożu ustrojowym i zawierającym nowe wartości społeczne i ideowe". W ten sposób pomagali w " (...) kształtowaniu patriotycznej socjalistycznej świadomości narodowej, przyswajaniu przez społeczeństwo wiedzy marksistowsko - leninowskiej, pogłębianiu ideowych motywacji upowszechniania socjalistycznych norm postępowania." (Cytaty zaczerpnięto z hasła Patriotyzm - Encyklopedia Powszechna PWN 1975r.)

W świetle powyższego wywodu mniej zaskakujące wydają się odpowiedzi młodych respondentów na pytanie o miejsce patriotyzmu w procesie kształcenia współczesnej młodzieży. Ks. biskup kielecki Kazimierz Ryczan w referacie wygłoszonym w Częstochowie w 2002r. - powołując się na badania naukowe - stwierdza m.in.: "W sumie 86,0% badanych jest zdania, że patriotyzm nie jest dziś aktualny"(http://www.wychowawca.pl/ miesiecznik/04-124/03.htm). Poszukując przyczyn takich postaw dr Barbara Fedyszak-Radziejowska, socjolog z Polskiej Akademii Nauk uważa, że są one spowodowane epoką rozbiorów oraz PRL-u. Zarówno za czasów zaborów, jak i w czasie PRL-u, elity władzy kolaborowały z okupantem i pozostawały w konflikcie z własnym narodem. Podobnego zdania jest dr Jan Żaryn, historyk z Instytutu Pamięci Narodowej. Według niego mamy do czynienia z pewnego rodzaju odreagowaniem inteligencji po okresie PRL-u, kiedy to komuniści grali fałszywie na uczuciach patriotycznych Polaków. Robili to, aby społeczeństwo konsolidować wokół "przewodniej siły narodu". Dużej części inteligencji promowanie patriotyzmu kojarzy się więc z indoktrynacją. Ten kompleks inteligencji, a więc i elit nie musi być kompleksem innych warstw społecznych, chociażby robotników czy chłopów. Również w odpowiedzi na pytanie socjologa i pedagoga Uniwersytetu Warszawskiego pani prof. Świdy-Zięby, postawione w sondażu studentom "Jakie kategorie uznajesz za bliskie dla środowiska studenckiego i jaką rolę odgrywają one w twoim życiu?", patriotyzm znalazł się na dalekim - 78 miejscu spośród 80 pojęć. Niżej są tylko hańba i cnota. Na pierwszym miejscu znalazł się sukces, a w pytaniu o jednostkowe wybory - inteligencja. Poza tym patriotyzm przegrywa z nudą, stabilizacją, pustką, wrażliwością, ambicją i sprytem. W obszernym wywiadzie prof. Świda-Ziemba, podkreślając że wielkie słowa skierowane do młodych skazane są na niepowodzenie, konkluduje: "Żeby polskość była obywatelska, trzeba zachęcić młodzież do przysłowiowego podnoszenia papierka" Z sondażu tego również wynika, że patriotyzm dla młodych to anachronizm. (http://wiadomości.wp.pl/kat,1342,wid,8492356,wiadomosc.html?ticard=137d3) Jak widać, u osób tych zaważyły ostatecznie na ocenach różne wyznawane koncepcje dotyczące sensu ludzkiej egzystencji. Ten fakt dodatkowo, dobitnie podkreśla istnienie palącej potrzeby realizacji przesłania zawartego w niniejszej publikacji.

Z chwilą, kiedy patriotyzm przestał być narzędziem w rękach władzy (zakusy zawsze będą!), inteligencja polska powinna wreszcie przestać odreagowywać wspomniany okres w sposób polegający na celowym unikaniu tego słowa i zacząć przywracać temu pojęciu właściwy sens, dążąc do stworzenia swoistej bazy odniesienia niezbędnej dla dyskusji dotyczących zachowań patriotycznych. Powstała pustka sprzyja pojawianiu się - na szczęście na stosunkowo niewielką skalę - groźnych postaw skrajnie liberalnych i nacjonalistycznych.

Patriotyzm w Polsce został mocno osadzony na dziedzictwie chrześcijańskim, ponieważ to wiara przodków była bezpośrednią przyczyną zaistnienia naszego kraju na mapie, podtrzymywała w okresach niewoli ducha polskości, by w momentach dogodnych dopomóc w odzyskiwaniu niepodległości, a także pozwalała w pełni przeżywać okresy świetności.

Pojęcia w różnorakich dziedzinach wiedzy nie dające się zamknąć w jednoznacznej definicji - a do nich należy z całą pewnością patriotyzm - wymagają ciągle aktualizujących uściśleń ze strony uznanych autorytetów. Tak więc przed wybitnymi przedstawicielami świata nauki, kultury i polityki przyznającymi się do korzeni chrześcijańskich, stoi zadanie profesjonalnego opracowania fundamentów współczesnego patriotyzmu, uwzględniających obecne uwarunkowania społeczno - polityczne. Trudno bowiem wyobrazić sobie nowoczesne społeczeństwo obywatelskie, w którym człowiek nie utożsamiałby swojego sukcesu z rozwojem małej i dużej ojczyzny. Taki stan - świadomego zaangażowania, gwarantujący wysoką jakość wykonywanej pracy, przy automatycznym wykluczeniu korupcji - mogą zapewnić tylko ludzie szlachetni, wychowani w duchu patriotycznym. Zyskując szacunek wśród obcokrajowców dzięki takim postawom, dzieląc się zasadami, którymi są motywowani, nasi rodacy będą z pewnością wnosili swój wkład w dzieło przywracania chrześcijańskiego oblicza Europie. Pohukiwanie na "niewiernych" z pozycji mistrza mającego na ogół - z punktu widzenia pouczanego - całkiem pokaźną belkę w swoim oku, wywołując zawsze, bez względu na intencje przyświecające takiemu postępowaniu, skutki odwrotne od zamierzonych, nie ma nic wspólnego z patriotyzmem..

Tymczasem spotykane przypadkowo, rozproszone rozważania na temat patriotyzmu, na ogół podporządkowane politycznemu interesowi wypowiadającego się, a tym samym często sprzeczne z sobą - jak widać na przykładzie przeprowadzonych ankiet - nie wystarczają. W tej sytuacji, w wychowywaniu patriotycznym jesteśmy niemal wyłącznie skazani na intuicję i zdrowy rozsądek, co z pewnością nie wystarczy, aby przekonać do głoszonych zasad wymagającą i krytyczną młodzież. Szczególnie do młodych ludzi poszukujących odpowiedzi na egzystencjalne pytania w świetle społecznej nauki kościoła, w tym o właściwe postawy patriotyczne, powinny być formułowane na bieżąco stanowiska wobec szeroko komentowanych wydarzeń - czy szerzej - zjawisk społecznych, niezależne od obowiązującej poprawności politycznej, pozbawione zabarwień nacjonalistycznych czy też skrajnie liberalnych. Pokolenie to, nie znajdując wystarczająco przekonujących wskazań, będzie skłonne kierować swoje zainteresowania ku lansowanemu przez masmedia w sposób profesjonalny i przy zaangażowaniu ogromnych środków finansowych - hedonistycznemu stylowi życia.

Ojciec św. Jan Paweł II wielokrotnie udowadniał zdumionemu światu, że wymagająca wyrzeczeń, a jednocześnie nadająca życiu głęboki sens wiara chrześcijańska jest bardzo atrakcyjna dla młodego pokolenia, jeśli jej istota będzie przekazywana przez obdarzonych autorytetem mistrzów. Nauczał również, że my Polacy jesteśmy szczególnie powołani zarówno do pielęgnacji odziedziczonej wiary, jak i do niesienia jej Europie. Wielokrotnie też apelował abyśmy zadbali o twórczą obecność polskiego chrześcijaństwa w przestrzeni europejskiej.

Osobom, które z niechęcią myślą o ewoluowaniu zasad, na podstawie których powinno się w określać zachowania pod kątem patriotyzmu, autor artykułu przytacza następujące słowa Ojca św. Jana Pawła II skierowane we wstępie do "Katechizmu Kościoła Katolickiego" - "Do Czcigodnych Braci Kardynałów, Patriarchów, Arcybiskupów, Biskupów, diakonów i wszystkich członków Ludu Bożego":

"Jakże nie dziękować Bogu z całego serca za to, że możemy dziś ofiarować całemu Kościołowi dzieło noszące tytuł >>Katechizm Kościoła Katolickiego<< i będące tekstem wzorcowym dla katechezy odnowionej u żywych źródeł wiary! "..." Katechizm Kościoła Katolickiego jest owocem bardzo szerokiej współpracy: został przygotowany w ciągu sześciu lat wytężonej pracy, prowadzonej z wielkim zapałem i w duchu uważnego wsłuchiwania się w różne opinie. "..." Nowy Katechizm zawiera zatem rzeczy nowe i stare (por.Mt.13,62), ponieważ wiara pozostaje zawsze ta sama, a zarazem jest źródłem wciąż nowego światła."

Wydaje się, pamiętając oczywiście o właściwych proporcjach, że tak ważne pojęcie jak "patriotyzm" również wymaga nowego naświetlania, prowadzącego do "tekstu wzorcowego", poprzez dodanie "rzeczy nowych".

Do creda naszego patriotyzmu przekazywanego z pokolenia na pokolenie "Katechizmu polskiego dziecka" Władysława Bełzy, napisanego w 1900r. - "Kto ty jesteś? Polak mały" uczącego szacunku do Ojczyzny, historii i tradycji, współcześni poeci powinni wreszcie zacząć dopisywać kolejne zwrotki, uwzględniające dzisiejsze realia i dzięki temu działające na wyobraźnię społeczeństwa, a szczególnie pobudzające do refleksji młode pokolenie. Jeśli uznane przez społeczeństwo katolickie autorytety, świadome nadziei z jaką zwraca się Ojciec św. do polskiej młodzieży w słowach: "Bądźcie apostołami nowej ewangelizacji i znakiem nadziei w dzisiejszym świecie", nie zespolą swoich wysiłków nad opracowaniem profesjonalnej chrześcijańskiej koncepcji patriotyzmu, kolejne ankiety będą prawdopodobnie w dalszym ciągu pokazywały, że dzisiejszy patriotyzm - w oczach większości młodych ludzi - nie jest wartością, lecz niewiele znaczącym anachronizmem lub wręcz zwykłym sloganem, a przepojone niezrozumiałym patosem uroczystości rocznicowe nie będą spełniały swojej roli.

Jako jedną z dróg wspomagającą oddziaływania wychowawcze w dziedzinie patriotyzmu, proponuję opracowanie i wydanie w postaci książkowej "Elementarza patriotyzmu", który adresowany byłby przede wszystkim do ludzi poszukujących wskazówek, podpowiedzi w sferze egzystencjalnej, w konkretnych sytuacjach życiowych.

Na treść wspomnianego dzieła złożyłyby się szczere, możliwie wyraziste i wyczerpujące odpowiedzi powszechnie znanych i szanowanych - postępujących i wypowiadających się w życiu publicznym w duchu uniwersalnym, nie będącym sprzeczności z wartościami chrześcijańskimi - osób reprezentujących różne sfery aktywności społecznej, na zamieszczone poniżej przykładowe pytania. O ilości i treści pytań ostatecznie zadecydowaliby specjaliści.

Odpowiedzi zawierałyby - w zależności od prezentowanej profesji - istotne przykłady z dziejów dawnej i nowej historii, z własnego życia, znanej literatury oraz ewentualne własne pomysły służące wyrazistości przekazywanych rozważań.

A oto przykłady pytań:

1. Jakimi kryteriami powinien kierować się człowiek oceniający pod kątem patriotyzmu zarówno wielkie wydarzenia, jak i te, z którymi spotyka się w życiu codziennym?

2. W jaki sposób Pana (Pani) zdaniem można zdefiniować następujące pojęcia patriotyzm, nacjonalizm, internacjonalizm, szowinizm, kosmopolityzm, indoktrynacja oraz inne pojęcia ważnych w tej problematyce?

3. Czy rodzice i nauczyciele mają prawo oczekiwać większej aktywności ze strony elit intelektualnych w kwestii włączania się w wychowanie młodzieży w duchu patriotycznym?

4. Jak współcześnie należy rozumieć patriotyzm?

Dzieło to, podobnie jak inne oczekiwane powszechnie prace zbiorowe różnych autorów, ukazałoby różnorodność spojrzeń na problematykę współczesnego patriotyzmu mieszczącą się w sferze wartości chrześcijańskich. Ta skomasowana wiedza - na którą będzie się można w różnych sytuacjach powoływać - wprowadziłaby pewną dyscyplinę przy doborze ogólnych kryteriów niezbędnych dla ustalania jakie postępowanie można uznać za patriotyczne, a które nie podlega pozytywnej kwalifikacji. Pozwoliłaby również na prowadzenie merytorycznych dyskusji poświęcanych ocenie zachowań od strony patriotyzmu, zdarzeń bieżących jak i tych, które miały miejsce w przeszłości.

Dr Ferdynand Froissart
Ogólnopolski Ośrodek Edukacji Narodowej
KS "Civitas Christiana" Gdańsk


Zaświadczenie online



numer online: 147 gości

reklama