Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
7032
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Choroba a rozwój dziecka. Wpływ choroby przewlekłej dziecka na rodzinę

Choroba przewlekła zaburza przebieg rozwoju dziecka.

O chorobie przewlekłej mówimy wtedy gdy jest:
- długi czas trwania (kilkanaście tygodni i więcej),
- łagodniejszy niż w stanie ostrym przebieg,
- nieodwracalność zmian patologicznych,
- konieczność stałego leczenia

Charakter i zakres tych zmian zależy od:
1. specyfiki samej choroby
2.psychofizycznych właściwości dziecka
3.całokształtu uwarunkowań sytuacyjnych.

Ok. 50 % dzieci przewlekle chorych ma zaburzone psychofizyczne funkcjonowanie.

Ad.1. Specyfika choroby

  • rodzaj i stopień ciężkości
    Dzieci o mniejszych ograniczeniach ujawniają więcej problemów emocjonalnych niż dzieci dotknięte ciężką postacią choroby. Nie mają one grupy odniesienia, nie identyfikują się z chorymi, ani ze zdrowymi. Mocniej przeżywają swoje problemy zdrowotne i w mniejszym stopniu je akceptują. Częściej przeżywają wewnętrzne konflikty i dylematy identyfikacyjne.
  • stopień jawności.
    Dzieci o mniej widocznych symptomach choroby manifestują więcej problemów emocjonalnych i przystosowawczych niż dzieci dotknięte schorzeniami, które są widoczne. Dzieci te przeżywają silne reakcje lękowe, mają tendencje do wycofywania się, mogą przejawiać zachowania agresywne. Skrajna postawa to fatalistyczne podejście do choroby i życia. Inna, również zaburzona postawa to tzw. wyuczona bezradność - wykorzystanie choroby do swoich celów
  • prognoza
    Niekorzystne rokowanie choroby zwiększa poczucie niepewności i zagrożenia, nasila lęk aż do stanu, iż dziecko potrzebuje pomocy psychologicznej lub wręcz psychiatrycznej Lęk powoduje demobilizację organizmu i nasilenie objawów choroby. Dzieci przeżywające lęki, zwłaszcza lęk przed śmiercią, potrzebują go zwerbalizować, nazwać. Trzeba zauważyć taki moment i porozmawiać z dzieckiem. Gdy to konieczne można poprosić o taką rozmowę psychologa.
  • przebieg i czas trwania choroby
    Szczególne zagrożenie dla rozwoju dziecka stanowią schorzenia prowadzące do trwałej niepełnosprawności. Im dłużej dziecko choruje, tym bardziej ujawniają się trudności przystosowawcze. Ważna jest też jakość leczenia i zabiegi lecznicze.
  • koszty
    Jeżeli choroba i jej leczenie są rozważane w kategoriach kosztów emocjonalnych i finansowych, to w funkcjonowaniu dziecka pojawiają się nieprawidłowości (zaburzone mechanizmy obronne). Nadawanie nieprawidłowego znaczenia chorobie wywołuje poczucie winy, wstydu, a choroba jest traktowana jako przeszkoda czy przyczyna w realizacji udanego życia.

    Ad.2 Psychofizyczne właściwości dziecka

  • osobowość
    U dzieci starszych można zauważyć, iż pewne cechy osobowości modyfikują przebieg choroby: lękliwość, niestałość emocjonalna, wrażliwość, kapryśność, samoobwinianie się i samokaranie się
  • wiek dziecka
    We wczesnych fazach rozwoju jeśli opieka i leczenie przebiega w kontakcie emocjonalnym z matką, to nie występują negatywne zmiany w rozwoju. Jeśli jednak pobyt w szpitalu do 3 roku życia trwa dłużej niż kilka tygodni (ponad 8 tygodni), to w rozwoju dziecka mogą pojawić się niekorzystne zmiany będące konsekwencją tzw. syndromu rozłąki (dawna nazwa: choroba sieroca) Pierwsze nieprawidłowości wyraźnie ujawniają się w wieku szkolnym. Tempo rozwoju jest wolniejsze, a rytm nierównomierny. Mogą występować opóźnienia, zahamowania.
    Sferą rozwoju największego ryzyka jest sfera emocjonalno-społeczna. Regulatorami zachowania stają się emocje negatywne o dużej sile.W kontaktach interpersonalnych pojawiają się reakcje aspołeczne.
    Krytycznym okresem jest wiek dorastania. Z gwałtownymi zmianami dojrzewania biologicznego wiążą się zmiany będące konsekwencją sytuacji choroby. Sferą ryzyka staje się osobowość - kształtuje się negatywny obraz własnej osoby.
    W sytuacji pomocy ze strony otoczenia (wsparcie rodziców, rówieśników, adekwatny obraz własnej choroby, aktywne uczestnictwo w życiu) następuje odbudowa obrazu samego siebie. Utrwala się poczucie własnej wartości, następuje wzrost samoakceptacji.

    Ad.3 Uwarunkowania sytuacyjne
    Najczęściej są związane z rodziną. Każda choroba zmienia funkcjonowanie rodziny.

  • układ więzi emocjonalnych
    W rodzinie pełnej zazwyczaj powstaje symbiotyczna więź pomiędzy matką a chorym dzieckiem. Sytuacja ta może spowodować bierność wychowawczą u ojca, a u zdrowego rodzeństwa kształtuje poczucie krzywdy
  • postępowanie wychowawcze rodziców
    Postawy rodziców wobec chorego dziecka mogą być bardzo różne. Rodzice bywają nadopiekuńczy, ochraniający, rozpieszczają dziecko, ale też mogą być nadmiernie wymagający, surowi, chłodni emocjonalnie lub wręcz odrzucający.
    Konsekwencje nadopiekuńczości to podniesienie poziomu lęku, obniżenie samooceny, brak samodzielności, przekonanie o małej popularności wśród rówieśników
    Konsekwencje chłodu emocjonalnego to brak empatii, wrogość w stosunku do innych, słabo rozwinięte umiejętności interpersonalne i negatywny obraz świata
  • cechy osobowości rodziców i ich wzajemne relacje
    W zachowaniu i w osobowości pojawiają się zazwyczaj negatywne zmiany, zwłaszcza gdy choroba dziecka jest przewlekła.
    U matki długotrwała choroba dziecka może spowodować depresję bądź zaburzenia psychosomatyczne. Bo to z reguły matka dźwiga cały ciężar opieki i wspomagania rozwoju dziecka. Ta sytuacja przeciążenia powoduje, iż matka ponosi duże koszty emocjonalne. Martwi się też o przyszłość swojego dziecka. Wentylem bezpieczeństwa dla matek i ich zdrowia jest praca zawodowa i dzielenie się obowiązkami związanymi z opieką nad chorym dzieckiem.
    Ojcowie nie zawsze poczuwają się do odpowiedzialności za opiekę nad własnym dzieckiem. Wielu nie radzi sobie z tą sytuacją - stąd ucieczka w nałogi, wyjazdy zagraniczne za pracą, bądź zapadanie w choroby psychosomatyczne, typu: choroby układu krążenia (nadciśnienie, stany zawałowe) lub choroba wrzodowa

    Choroba, zwłaszcza choroba przewlekła dziecka jest sytuacją trudną.
    Każdy z członków rodziny inaczej reaguje na wiadomość o chorobie dziecka. Zależy to od właściwości psychicznych danej osoby, jak i od więzi emocjonalnych w jakich pozostaje ona z dzieckiem, od roli jaką pełni w rodzinie i od całokształtu sytuacji rodziny. Większość rodziców po pewnym czasie zaburzenia równowagi emocjonalnej mobilizuje się psychicznie do opieki nad dzieckiem i zapewnienia mu opieki medycznej. Aby jednak uzyskać tę względną równowagę emocjonalną w rodzinie często potrzebna jest pomoc z zewnątrz, wsparcie psychiczne i konkretna pomoc innych osób. Rodzice nieraz tylko pozornie przystosowują się do sytuacji, a nie potrafią zmobilizować się do zapewnienia dziecku właściwego leczenia. A troska o zdrowie somatyczne powinna łączyć się z zaspokajaniem potrzeb psychicznych, emocjonalnych, społecznych, ruchowych itp. Dziecko powinno przede wszystkim czuć się kochane i bezpieczne. Dziecko chore ma trudności w zaspokajaniu ważnych dla własnego rozwoju potrzeb. Rodzice dzieci przewlekle chorych poza współpracą z personelem medycznym mogą odwoływać się do porad i pomocy specjalistów, takich jak psycholog, pedagog, logopeda, psychoterapeuta. Ponadto opieka nad chorym dzieckiem i jego wychowanie wymaga od rodziców dużej cierpliwości, wytrwałości, umiejętności radzenia sobie z sytuacjami trudnymi. Obok czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych i rehabilitacyjnych, rodzice muszą pamiętać o sferze wychowawczej i terapeutycznej. Oddziaływania w tym zakresie służą wspieraniu rozwoju dziecka i kształtowaniu u dziecka tych dyspozycji, które ułatwią mu osiągnięcie samodzielności osobistej i społecznej oraz realizację własnych pragnień i zainteresowań.

    Najważniejsze z nich to:
    - usamodzielnianie osobiste i społeczne dziecka na miarę jego możliwości psychofizycznych
    - rozwijanie u dziecka zdolności samorealizacji w różnych formach aktywności
    - kształtowanie u dziecka pozytywnych cech charakteru,
    - łagodzenie i usuwanie zaburzeń rozwoju dziecka spowodowanych chorobą,
    - zapewnienie dziecku nauki w takich formach i kierunkach kształcenia, jakie są najbardziej odpowiednie dla niego.

    Przewlekła choroba dziecka może wyzwolić wiele pozytywnych i negatywnych zmian, obejmujących wszystkie sfery życia.
    Charakter tych zmian zależy dużej mierze od gotowości rodziny do tego, by zabezpieczyć choremu dziecku należyte warunki leczenia, rozwoju, nauki.
    Rodzina przy sprzyjających warunkach, z odpowiednim potencjałem emocjonalnym, motywacyjnym, intelektualnym, posiadająca dobre warunki materialne, jest w stanie uchronić się od niepożądanych zmian i może skutecznie rozwiązywać trudności związane z chorobą dziecka.

    Bibliografia:

  • Ewa Góralczyk, Choroba dziecka w twoim życiu, CMPP-P, Warszawa 1996
  • Aleksandra Maciarz, Psychoemocjonalne i wychowawcze problemy dzieci przewlekle chorych, Impuls Kraków 1998
  • Irena Obuchowska, Dziecko niepełnosprawne w rodzinie WSiP, Warszawa 1999

    Katarzyna Bednarz


  • Zaświadczenie online



    numer online: 71 gości

    reklama