Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8137
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Integracja dziecka z upośledzeniem słuchu w środowisku przedszkolnym

Integracja społeczna dzieci niepełnosprawnych jest dziś w Polsce zjawiskiem dość powszechnym i ogólnie akceptowanym. Jej wyrazem jest wiele różnorakich form integracyjnego wychowania i nauczania, prowadzonego w naszym systemie oświaty oraz wiele inicjatyw umożliwiającym dzieciom niepełnosprawnym i ich rodzinom wyjście z izolacji społecznej. Integracja jak pisze bowiem, Jadwiga Bogucka jest fundamentem uczenia się takiego świata jakim w rzeczywistości jest (Bogucka, Kościelska, 1996).

Pojęcie integracji może być rozpatrywane w dwóch znaczeniach; szerokim i wąskim. W szerszym znaczeniu; wyraża się w umiejętności harmonijnego współżycia i działania osób niepełnosprawnych we wszystkich formach i sytuacjach życia społecznego [...], czyli sprowadza się do wymienionej wcześnie integracji społecznej (Marek-Ruka, 1996). Idea tej integracji nie jest nowa w naszym systemie oświaty. Powinniśmy objąć nauczaniem wszystkie dzieci [...] bardziej i mniej zdolne. Dzieciom słabszym powiniśmy poświęcać więcej czasu i trosk (Lipkowski, 1979). Integracja społeczna osób niepełnosprawnych jej idea, kierunek transpozycji oraz sposób organizowania zajęć i rewalidacji osób niepełnosprawnych, wyrażają się w dążeniu do stworzenia tym osobom możliwości uczestnictwa w normalnym życiu, dostępu do wszelkich instytucji społecznych w których uczestniczą pełnosprawni oraz kształtowania pozytywnych warunków i więzi psychospołecznych między pełnosprawnymi, a niepełnosprawnymi (Lipkowski, 1979). Gwarantuje grupie osób niepełnosprawnych prawo do edukacji lub pracy w normalnych strukturach społecznych (Pilch, 2003).


REKLAMA

A zatem integrując społecznie dzieci niepełnosprawne, stwarzamy im warunki, aby nie tylko mogły wychowywać się w swojej rodzinie, ale i także wzrastać w naturalnym środowisku wśród pełnosprawnych rówieśników. U podstaw ich kształcenia leżą bowiem więzi tworzące się pomiędzy wszystkimi uczestnikami tego postępowania. Tworzące się między nimi związki i relacje ujawniają niezliczone zdolności i twórczy potencjał nawet niepełnosprawnej osoby. Tym bardziej, iż fakt dostępu do różnego rodzaju placówek integracyjnych gwarantuje osobom niepełnosprawnym Karta Osób Niepełnosprawnych uchwalona przez Sejm RP, która głosi: osoby niepełnosprawne [...] mają prawo do samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji (Uchwała Sejmu RP, 1997).

Z kolei wąskie znaczenie tego terminu dotyczy integracji przedszkolnej, czyli włączenie niepełnosprawnych dzieci do programu wychowania w ogólnodostępnych placówkach wychowania masowego z dziećmi pełnosprawnymi, wraz z możliwością korzystania z różnorakich środków pomocniczych (Marek-Ruka, 1996).

Rozważając dalej tą definicję możemy stwierdzić, że "integracyjny system kształcenia i wychowania polega na, maksymalnym włączeniu dzieci i młodzieży z wszelkimi odchyleniami od normy do [...] placówek, umożliwiający im w miarę indywidualnych możliwości wzrastanie i naukę w gronie pełnosprawnych rówieśników" (Maciarz, 1996).

Rozważaniami nad zjawiskiem integracji zajmowali się różni autorzy, którzy w swojej pracy odwołują się do podziału Warnock'a. Autor ten dzieli integrację na trzy typy: integrację przestrzenną, funkcjonalną, społeczną (Bowen, Thomson, 2000).

Integracja społeczna może być realizowana w różnych formach. Najważniejsza jest integracja całkowita, choć ogranicza ją dla dzieci z lekkim ubytkiem słuchu (Maciarz, 1987).

Totalna integracja szkolna dostępna jest tylko dzieciom niedosłyszącym z niewielkimi ubytkami słuchu, pozostałe grupy dzieci z głębokim uszkodzeniem winny realizować formy integracji częściowej (Wójcik, 2008).

Mówiąc o integracji całkowitej musimy uwzględnić wszystkie jej poziomy, bowiem pomijając jakiś z nich, nie osiągniemy społecznej akceptacji nazywanej przez Kaufmana poziomem czwartym (Périer, 1992). R.J.Műller mówi o integracji jako o procesie wielowarstwowym, odbywającym się na zasadach: zostanę zintegrowany, lecz również sam się integruję. Członkowie obydwu tych grup muszą mieć prawo do zachowania tożsamości i muszą być równouprawnieni, nawet wtedy kiedy różnią się niepełnosprawnością (Jacobs, 1997).

Odwołując się do integracji, jednej z grup osób niepełnosprawnych, a mianowicie dzieci z uszkodzeniem słuchu, warto zauważyć, że celem jej winny być takie efekty jak:

  • uczestnictwo w życiu przedszkolnym słyszących kolegów, a co się z tym wiąże stworzenie integracji społecznej
  • umożliwienie dziecku możliwości nabywania kompetencji językowych.

    Warto również wspomnieć o innej definicji integracji, która zakłada, że dzieci z uszkodzeniem słuchu korzystające z systemu integracyjnego, aby były zdolne sprostać wymaganiom procesu nauczania który nie jest specjalnie do nich dostosowany, powinny mieć zapewnioną odpowiednią pomoc audiofonologiczną i pedagogiczną (Périer, 1992). Więc, aby mówić o pełnym sukcesie integracji ucznia z wadą słuchu w przedszkolu, nie wystarczy oprzeć się tylko na akceptacji tegoż dziecka w grupie (Périer, 1992).

    Prawo do uczestnictwa w tych oddziaływaniach edukacyjnych gwarantuje też dzieciom niepełnosprawnym Karta Praw Dziecka wydana przez UNESCO, art. 23 mówiący o szczególnej ochronie i pomocy dla dzieci niepełnosprawnych, w tym też dzieci z wadą słuchu (http://www.ngo.pl). Daje to podstawy do stworzenia nowego typu oświaty integracyjnego modelu nauczania i wychowania (Zięba, 2008). Toteż, wybierając placówkę dla dziecka winniśmy się kierować najważniejszą zasadą rewalidacji: Integracja, kiedy jest to możliwe, segregacja kiedy jest to konieczne.

    Pierwszym propagatorem nurtu wychowania integracyjnego był w Polsce K.Kirejczyk, który wraz innymi teoretykami; M. Góral, T. Gałkowski, A. Hulek, A. Maciarz, uważali, że najlepszą drogą do pełnej integracji dzieci z uszkodzonym analizatorem słuchu jest integracja przedszkolna i szkolna. Niesie ona wiele pozytywnych zmian takich jak:

  • pozostawienie dziecka poza rodziną i przebywanie wśród słyszących rówieśników
  • kontynuowanie pracy rewalidacyjnej przez rodziców pod kierunkiem specjalistów
  • łatwiejszą akceptację swojego życia, samoakceptację własnego kalectwa (Gunia, 2006).

    Do tej grupy zmian dodać można jeszcze jedną, a mianowicie rozwój wrażliwości społecznej na potrzeby osób z uszkodzonym słuchem (Wójcik, 2008).

    Zatem dziecko z wadą słuchu, które przebywa wśród słyszących rówieśników uczy się w sposób naturalny nie tylko mowy ale i kompetencji społecznych. Środowisko to odgrywa więc pozytywną rolę w kształtowaniu mowy dziecka jeżeli zostanie odpowiednio przygotowane. Przygotowanie to polega na przekonaniu osób słyszących, iż dziecko to, poza swoją wadą jest dzieckiem normalnym i w związku z tym należy je traktować jak wszystkie inne dzieci. Wymusza to na słyszących, wśród których funkcjonuje, stworzenie atmosfery przyjaźni, wyrozumiałości, cierpliwości, oraz świadomości, że w każdej sytuacji komunikowania się z dzieckiem należy zwracać się do niego wymawiając wyrazy poprawnie fonetycznie, ograniczając się jednocześnie do zdań prostych (Stawowy-Wojnarowska, 1978).


    Księgarnia HELION poleca:

    Wiadomo, iż społeczna integracja dzieci z wadą słuchu dokonuje się już na poziomie przedszkola, a kontynuowana jest potem w szkole i w środowisku lokalnym. Oświatowe odziały integracyjne oferują niesłyszącym dzieciom szansę wzrastania wśród zdrowych rówieśników, a dzieciom pełnosprawnym dają się szansę poznania swoich sprawnych inaczej rówieśników, nawiązania z nimi kontaktów i więzi koleżeńskich (Al.-Khamisy, 2002).

    Rangę wielkiemu pozytywnemu znaczeniu systemowi integracji, nadaje fakt, iż w 1986r. Międzynarodowe Biuro Audiofonologii (BIAP), wydało zalecenia dotyczące integracji przedszkolnej i szkolnej dzieci z uszkodzeniem słuchu w grupach dzieci słyszących. Zatem integrację czyli koedukacje przedszkolną i szkolną uznano za fakt pozwalający dzieciom z uszkodzeniem słuchu, które są do tego zdolne realizować częściowo lub całkowicie program nauczania dla klas słyszących. Integrację traktowano bowiem, jako środek bardziej skuteczny, dotyczący niektórych dzieci z uszkodzeniem słuchu do włączenia ich w życie społeczeństwa, a nie ograniczanie ich do nauczania specjalnego.

    Zagadnienie współczesnego nauczania i wychowywania dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wraz z pełnosprawnymi rówieśnikami, stanowi od wielu lat częsty obiekt rozważań i badań. Raporty na ten temat podkreślają korzyści szkolnictwa integracyjnego, które pozwala na pełne uczestnictwo dzieci niepełnosprawnych we wszystkich dobrodziejstwach i przywilejach przynależnych pełnosprawnym (Zamkowa, 2008).

    W postępowaniu z dziećmi niedosłyszącymi, również jak w innych zawodach medycznych, fundamentalną rolę odgrywa wczesne ustalenie diagnozy i prawidłowo prowadzone rehabilitacja oraz leczenie . W sytuacji dziecka niedosłyszącego poszanowanie tych norm nabiera swoistego znaczenia, bowiem warunkiem koniecznym właściwe prowadzonego wsparcia jest zebranie wszelkich informacji na temat deficytów rozwojowych danego dziecka wraz z uwzględnieniem jego stopnia niedosłuchu, rodzaju, sposobu komunikacji z otoczeniem, a także metod nauczania gwarantujących sukces w nauczaniu. Praca z dzieckiem niedosłyszącym zobowiązuje do wieloletniego połączonego wysiłku rodziny, wychowawców i samego dziecka. Oprócz cierpliwości, a często poświęcenia, od osób zaangażowanych w tę pracę wymaga się kompetentnej wiedzy i perspektywicznego systemu kształcenia, ze synchronizacją pracy wielu specjalistów.

    Reasumując w Polsce rzadko podejmowane są starania, aby niesegregacyjną edukacją objąć wszystkie niepełnosprawne dzieci pomimo, iż wg specjalistów tylko mały odsetek dzieci musi pobierać naukę w systemie segregacyjnym (Szumski, 2006). Powodem takiej sytuacji są przyczyny natury technicznej, ekonomicznej, socjalnej. Choć pod hasłem integracji, dokonuje się w naszym kraju wiele różnorodnych zmian w systemach wychowania i kształcenia osób niepełnosprawnych, to ostateczny sens tych zmian, określa jak wpływa to na włączenie osób niepełnosprawnych w główny nurt życia społecznego (Szumski, 2006). Świat ludzi pełnosprawnych jest naturalnym otoczeniem, w którym wcześniej czy później niepełnosprawny musi odnaleźć swoje miejsce. Szanse na przebywanie w takim środowisku stwarza system integracyjnego wychowania i kształcenia dziś już dość rozbudowany. Polega on na maksymalnym włączeniu dzieci z odchyleniami od normy do zwykłych placówek wychowawczych i oświatowych, umożliwiając w miarę możliwości, wzrastanie w gronie zdrowych rówieśników (Dryżałowska, 1997).

    Dywagując na koniec można stwierdzić, że pomimo wprowadzenia wielu pozytywnych zmian w systemie oświaty w zakresie integracji, często pojawia się problem: w placówkach integracyjnych kontynuowana jest segregacja, ponieważ dzieci niepełnosprawne nierzadko siedzą w odrębnych ławkach i koncentrują się na zadaniach innych niż ich pełnosprawni koledzy.

    Bibliografia

    1. Al.-Khamisy, D. (2002), Gotowość nauczycieli do pracy z dziećmi z specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, [w:] Integracja społeczna. Praktyczne próby wdrażania, (red.) D. Al.-Khamisy, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
    2. Bogucka, M., Kościelska, M. (1996), Wychowanie i nauczanie integracyjne. Nowe doświadczenia, Warszawa, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej MEN.
    3. Bowen, M., Thomson, J. (2000), Nie wystarczy tam tylko być. [w:] Integracja dzieci o specjalnych potrzebach, wybrane zagadnienia etyczne, (red.) G. Fairbairn, S. Fairbairn, Warszawa.
    4. Dryżałowska, G. (1997), Rozwój językowy dziecka z uszkodzonym słuchem a integracja edukacyjna, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
    5. Gunia, G. (2006), Terapia logopedyczna dzieci z zaburzeniami słuchu i mowy. Wybrane problemy teorii i praktyki surdologopedycznej, Kraków, Oficyna Wydawnicza Impuls.
    6. Jacobs, R. (1997), Słyszę-ale nie wszystko, Warszawa, WSiP.
    7. Lipkowski, L. (1979), Pedagogika Specjalna, Warszawa, PWN.
    8. Maciarz, A. (1987), Integracja społeczna dzieci niepełnosprawnych, Warszawa, WSiP.
    9. Marek-Ruka, M. (1996), Tendencje i perspektywy kształcenia niepełnosprawnych w Polsce. Rocznik WSP t.VII.
    10. Périer, O. (1992), Dziecko z uszkodzonym narządem słuchu, Warszawa, WSiP.
    11. Pilch T. (2003), Encyklopedia Pedagogiczna XXI w., t.II, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
    12. Stawowy- Wojnarowska, I. (1978), Rozwój dzieci głuchych w nauczaniu początkowym, Warszawa, WSiP.
    13. Szumski, G. (2006), Integracyjne kształcenie niepełnosprawnych, Warszawa, PWN.
    14. Wójcik, M. (2008), Wybrane aspekty społecznego funkcjonowania młodzieży niesłyszącej i słabo słyszącej, Kraków, Impuls.
    15. Zamkowa, A. (2008), Szanse i wyzwania osób niepełnosprawnych w świetle międzynarodowych raportów.[w:] Teraźniejszość i przyszłość osób niepełnosprawnych w kontekście społecznych zmian, (red). G.Miłkowska, B.Olszak-Krzyżanowska, Kraków, Oficyna Wydawnicza Impuls.
    16. Zięba, U. (2008/4), Biblioteka szkolna a integracja społeczna uczniów niepełnosprawnych w szkołach,[w:] Szkoła Specjalna.
    17.http://www.ngo.pl/files/biblioteka.ngo.pl/public/ksiazki/HFHR/Prawa_dziecka_C zyz.pdf/05.01.10.
    18. Uchwała Sejmu RP z dnia 1 sierpnia 1997r., Karta Praw Osób Niepełnosprawnych.

    Aneta Krzyżanowska
    Artur Krzyżanowski


  • Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



    numer online: 190 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: