Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8293
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Charakterystyczne cechy twórczości plastycznej dzieci w wieku przedszkolnym

Twórczość plastyczną dzieci przedszkolnych charakteryzują pewne cechy, które E. Franus określa jako: - realizm intelektualny, prymitywizm.

Pierwsza z nich to realizm intelektualny: dziecko rysuje rzeczy tak, jak je zna, a nie tak, jak je widzi. Na podstawie treści rysunków można więc w pewnej mierze wnioskować o tym, co dziecko wie o rzeczach, które rysuje.

Druga cecha to prymitywizm. Dziecko operuje najprostszą kreską, kropką, kółkiem, plamą, podobnie jak dorośli, ale nie dba o podobieństwo, nie zna perspektywy, ustawia osoby i przedmioty obok siebie tak, aby się nie zasłaniały wzajemnie, ujmuje osoby przeważnie frontalnie (en face), rzadko z profilu i nigdy trzy czwarte lub z tyłu, nie dba o proporcję, nie dba o logikę konstrukcyjną.

Trzecia cecha to żywa kolorystyka. Dzieci stosują przeważnie jasne, jaskrawe i wielobarwne zestawienia kolorów, najczęściej niezgodnie z barwami naturalnymi. O ile więc w treści rysunków dzieci są realistami, to w kolorycie są ekspresjonistami.

Czwarta cecha to poprawność kompozycji. Dzieci na ogół tak komponują obraz, aby wszystko, co chcą na rysunku pokazać, mieściło się w ramach kartki papieru i nic, nie wychodziło poza tą ramę. Układ plam jest na kartce równomiernie rozłożony i wizualnie zrównoważony.

Tematyka rysunków jest dość rozległa i obejmuje ludzi, zwierzęta, budowle, środki komunikacji, kwiaty, drzewa, wojsko, (...) itp.


REKLAMA

Zdaniem badaczy twórczości plastycznej dziecka M. Parnowskiej-Kwiatowskiej, S. Popka, J. Cybulskiej-Piskorek i innych badaczy w wytworach plastycznych dzieci przedszkolnych możemy wyodrębnić pewne ogólne cechy charakterystyczne dla twórczości plastycznej dziecka w tym wieku.

Uproszczona forma wytworów.

Mglistość i niedokładność spostrzeżeń, a także brak dostatecznych wiadomości o przedmiocie, o jego budowie, cechach i charakterystycznych szczegółach oraz mała sprawność ruchów ręki dziecka sprawia, że forma wczesnych wytworów dziecięcych jest czasem bardzo uproszczona.

Formy, które dziecko tworzy są sztywne, kanciaste albo nadmiernie zaokrąglone, zgeometryzowane. Silna tendencja do upraszczania, geometryzowania formy wytworu przybiera czasem paradoksalną postać np.: dzieci rysują niebo w formie kół. Linia konturu w rysunku, malowance, ulepiance, a zwłaszcza wycinance bywa mało giętka, żywa, urozmaicona.

W miarę rozwoju potrafi już dziecko odtworzyć przedmioty bardziej złożone. Mimo to buduje je nadal przeważnie z elementów geometrycznie prostych takich jak: kreski, punkty, figury czy bryły zbliżone wyglądem do kół, prostokątów, trapezów, trójkątów bądź kuli, walca, krążka itp.

Uproszczony, geometryczny charakter wytworów szczególnie wyraziście występuje i długo się utrzymuje w wycinance. Wycinanki bywają bardzo kanciaste i sztywne, ale jednocześnie odznaczają się wyrazistością i zwartą budową. Geometryczne ujęcie wytworów plastycznych dziecka potęguje rytm, symetria układu np.: symetrycznie rozłożone gałęzie drzew. W twórczości dziecka oprócz elementów uporządkowanych, nieruchomych, statycznych występują formy żywe, dynamiczne. Ruch i życie w wytworach dzieci pochodzą stąd, że dziecko posługuje się zarówno formą geometryczna, regularną i sztywną, jak i formą nieregularną, dynamiczną.

Formy takie powstają u dziecka wcześnie, jeszcze w okresie manipulowania materiałem np. w okresie bazgrania. Można je nazwać manipulatywnymi. Jako wynik szerokich rozmachowych ruchów ręki - odznaczają się rozpędem, dynamiką. Formy manipulatywne utrzymują się długo w bardziej już dojrzałych wytworach dzieci, co możemy np. stwierdzić, gdy dziecko rysuje pociąg, koła wagonów zakreśla ruchem spiralnym, a pióropusz dymu szerokim zygzakiem. W ten sposób osiąga dynamikę, bardzo pożądaną ze względu na temat rysunku.

Konstruowanie całości z części.

Druga cecha, która nadaje twórczości dziecka swoisty charakter, wyraża się w konstruowaniu całości z części. Taki sposób postępowania świadczy o dążeniu dziecka do analizy złożonego kształtu, do zdobycia jasnego wyobrażenia o zasadniczych częściach przedmiotu. Ulegając tej tendencji dziecko rozczłonkowuje złożoną bryłę na proste elementy, nie uznaje płaszczyzn przechodzących jedna w drugą w sposób ciągły np. rysunek butelki konstruuje z dwóch części: szyjkę przedstawia za pomocą kreski, a dolną część butelki w formie kółka lub owalu.

Dziecku trudno jest zdobyć się na sylwetkowe ujęcie obrazu przedmiotu. Nie przedstawia ono np. figury człowieka jako sylwetki obrysowanej ciągłym konturem, ale wyodrębnia poszczególne części (głowę, szyję, tułów, nogi ), które rysuje po kolei jedna za drugą.

Dziecko również lepi i wycina różne przedmioty łącząc poszczególne części w jedną całość np. choinkę, bałwanka z wałków lub kulek gliny, drzewko, domek, pajaca z kilku kolejno wyciętych z papieru elementów. Oprócz zjawiska rozczłonkowywania możemy zauważyć również, zwłaszcza w grupach młodszych, daleko idące krańcowe scalanie kształtu, sprowadzanie go do jednorodnej figury czy bryły np. po ulepieniu wałeczka dziecko mówi, że jest to " pociąg".

Formy scalone, sylwetkowe, pojawiają się coraz częściej w miarę rozwoju dziecka, ale dotyczą przeważnie przedmiotów w zwartej, prostej budowie np. łódka, ryba.

Dzieci z grup starszych przedstawiając jakiś przedmiot o bardziej złożonym kształcie, zazwyczaj tylko niektóre części łączą razem, nadając im charakter sylwetki, a inne dołączają później np. głowę ludzką rysują łącznie z tułowiem i ramionami, a nogi, wykonane oddzielnie dorysowują potem.

Rysowanie całego konturu odpowiadającego całej sylwetce przedmiotu, lepienie z jednego kawałka gliny lub wycinanie z jednego kawałka papieru występuje w wieku przedszkolnym bardzo rzadko.

Płynność i giętkość kształtu daje się czasem zauważyć u dzieci z grupy najstarszej, gdy przedstawiają zwierzęta.

Brak proporcji wymiarów.


Księgarnia HELION poleca:

Prace dziecięce odznaczają się brakiem proporcji poszczególnych części np. głowa lub ręce na rysunkach przedstawiających człowieka bywają przesadnie duże lub małe, dom mniejszy od chłopca.

Trudności, na jakie dziecko natrafia, jeśli chodzi o zachowanie proporcji spowodowane jest tym, że dziecku trudno dokonać połączenia, syntezy, scalania w harmonijną całość poszczególnych części wytworu. Gdy wykonuje jeden element rysunku, wycinanki lub ulepianki, nie myśli o drugim, nie zwraca uwagi na proporcje wymiarów.

Zdaniem M. Parnowskiej-Kwiatowskiej dziecko nie planuje swojej pracy z góry, nie przewiduje np. ile miejsca na kartce zajmie mu rysunek, jaka ilość gliny czy papieru będzie mu potrzebna do wykonania poszczególnych części wytworu. Odtwarzając przedmioty złożone z kilku części przechodzi od jednego elementu do drugiego, bezpośrednio przyległego.

Takim "wyjściowym" elementem może być np. pień drzewa do którego dziecko następnie " dołącza" gałęzie, liście. Gdy zacznie rysować lub lepić zbyt dużą głowę, na pozostałe części ciała braknie mu już miejsca na kartce lub gliny. Z konieczności więc zmniejsza wymiary tych części.

Dysproporcja występuje nie tylko między poszczególnymi częściami jednego przedmiotu, ale dotyczy również przedmiotów połączonych w grupy, sceny. Nieprzestrzeganie przez dzieci proporcji w kompozycjach złożonych z kilku elementów można również tłumaczyć wpływem czynników uczuciowych, emocjonalnych. "Przedmioty lub szczegóły, które wzbudzają w dziecku zainteresowanie, upodobanie czy zachwyt, często występują w jego pracach w powiększonych wymiarach, naruszając proporcje całości" (M. Parnowska-Kwiatowska, 1959, s.28.) uważa - M. Parnowska-Kwiatowska.

Prawidłowe odtwarzanie proporcji stanowi charakterystyczną trudność dla dziecka w wieku przedszkolnym. Dziecko nawet w grupie starszej nie ma jeszcze dostatecznego doświadczenia w ocenie proporcji i często uwagę koncentruje na szczegółach nie ogarniając całości.

Błędy rzeczowe

Dziecko na wskutek niedokładnych spostrzeżeń i wiadomości popełnia w swoich wytworach wiele błędów rzeczowych. Opuszcza ważne części składowe, np. w postaci ludzkiej pomija tułów, szyję, gdyż nie ma jeszcze dokładnych wyobrażeń o tych częściach ciała, nie zna ich nazw lub po prostu skoncentrowane na jakimś jednym szczególe, zapomina o innych.

Na skutek niedokładnych wyobrażeń dziecko fałszywie nieraz wiąże z sobą poszczególne części wytworu : ręce przyłącza do głowy, do szyi. Mgliste wyobrażenia z zakresu liczenia wpływają na to, że dziecko wadliwie odtwarza liczbę palców u rąk, wózek rysuje z dużą ilością kół.

W przedstawianiu przedmiotów spotykamy również błędy wywołane myśleniem przez analogię, np. dziecko doczepia nogi albo koła do schematu rysunkowego lub bryły gliny, która ma przedstawiać dom.

U dzieci starszych przeszkodą w poprawnym przedstawieniu wytworu jest czasem brak odpowiednich obserwacji, wiadomości.

Bogata kolorystyka.

Prace dziecka odznaczają się również charakterystycznymi cechami z punktu widzenia kolorystyki.

Zdaniem S. Popka "Kolorystyka dziecka oparta jest na zestawie barw czystych. Dominują tu kolory zasadnicze: czerwienie, żółcienie i błękity, a także zielenie i czernie. Najczęściej kompozycje barwne charakteryzują się harmonią kontrastową" (S. Popek, 1978, s.69).

Dzieci na ogół lubią posługiwać się barwami żywymi, jaskrawymi i potrafią je łączyć harmonijnie w swoich rysunkach i malowankach. Dziecko jest dobrym kolorystą, potrafi umiejętnie dobrać i zestawić barwy.

Dzieci nawet w grupie najstarszej stosunkowo mało konsekwentnie posługują się kolorytem realistycznym odpowiadającym danej barwie w naturze.

Barwa ma dla dziecka dużą wartość estetyczną, używa ono jej jako pewnego rodzaju ozdoby przedmiotów, nie dbając o to, że czasem zupełnie nie odpowiada ona rzeczywistości.

Dziecko potrafi skomponować jakiś obrazek bardzo ciekawie pod względem kolorystycznym, nie uwzględniając jednak naturalnego koloru twarzy ludzkiej, włosów itp. W miarę rozwoju dzieci potrafią rozróżnić barwy i orientować się w kolorycie lokalnym otaczającego go świata. Dążą do tego, aby barwy towarzyszące stale czy często pewnym przedmiotom czy ich częściom odtwarzać wiernie, np. trawa, liście - zielone.

Dziecko kieruje się wielkim upodobaniem do barw, szuka barwnych połączeń i zdobi świat w kolorowe, czasem fantastyczne szaty.

W. Lam uważa, że "Dziecko odznacza się dużą wrażliwością nie tylko na kształt, ale i na barwę, a więc na wszystkie zjawiska dostrzegane przez zmysł wzroku" (W. Lam, 1960, s.41).

Pomijanie "trzeciego wymiaru" i perspektywy.

Rysunek jest z natury rzeczy utworem płaskim, ulepianka przestrzennym, wycinanka z papieru może być utworem płaskim lub trójwymiarowym. Analizując wczesne ulepianki i wycinanki dziecięce stwierdzamy, że dziecko początkowo nie zawsze wykorzystuje możliwości kształtowania bryły z danego materiału.

Wśród ulepianek spotykamy utwory płasko leżące na podstawie, czasem dziecko ogranicza się tylko do ulepienia konturu przedmiotu, posługując się jakby techniką rysunkową. Jeżeli chodzi o wycinankę to u dzieci na ogół przeważa płaskie ujęcie wytworu. Niekiedy dziecko układa kontury wycinanek z wąskich pasków papieru stosując "technikę rysunkową". Oprócz wycinanek płaskich dziecko próbuje również konstruować z papieru wytwory wypukłe, przestrzenne. W tym celu ugniata, nawarstwia papier. Dzieci starsze wykorzystują możliwości ustawiania wycinanek w pozycji stojącej, na podstawie.

Kształtowanie wycinanki jako utworu trójwymiarowego jest dla dziecka trudne pod względem technicznym. Odtwarzanie przestrzeni w rysunku stwarza dzieciom duże problemy. Dziecko chętnie przedstawia przedmioty w pozycji licowej, na wprost widza, bez żadnych skrótów perspektywicznych, a specyficzne trudności napotyka wtedy, gdy usiłuje przedstawić np. postać człowieka z profilu.

Dziecko stosuje wtedy tzw. profil mieszany, polegający na tym, że pewne części figury ludzkiej przedstawione są już w pozycji bocznej np. głowa, nogi, a inne jeszcze na wprost, np. tułów, ręce itp. dziecko dążąc do pokazania w rysunku przedmiotów w sposób wyraźny, nie uwzględnia czasem tego, że znajdują się one w głębi, pod warstwą, która je zakrywa.

W rysunkach dzieci występuje zjawisko przeźroczystości. Wiedząc np. że wewnątrz tułowia znajduje się serce, dziecko uwidacznia je na rysunku postaci ludzkiej.

Dziecko nie lubi, gdy jedne przedmioty zakrywają inne. Pragnie pokazać wszystko w całej okazałości. Ponieważ doświadczenie uczy je, że przedmioty występują w dalszej lub bliższej przestrzeni dziecko przedstawia obraz lub jego poszczególne części jakby z lotu ptaka, z góry w tzw. ujęciu topograficznym.

Chcąc wiernie przedstawić jakiś trójwymiarowy przedmiot np. skrzynkę do klocków, rysuje ją tak, że wszystkie ściany są widoczne na jednej płaszczyźnie.

Dziecko rysując nie ogranicza się do pojedynczych przedmiotów lecz próbuje, aby przedstawić pewne grupy, sceny i sytuacje. Początkowo przedmioty na rysunku dziecka są jakby "zawieszone" w przestrzeni, nie powiązane ze sobą. Dziecko rozmieszcza je w różnych kierunkach, nie troszcząc się o ich pionową pozycję. Ludzi rysuje głową w dół. Małe dziecko rysuje przedmioty obok siebie w pozycji "neutralnej", nie wskazując na żadne powiązanie wspólną akcją.

Z chwilą gdy dziecko wprowadzi do swego rysunku linię podstawy, koncepcje przestrzenne stają się coraz bardziej urozmaicone i różnorodne.

Wyższym szczeblem powiązania poszczególnych części rysunku w całość jest tzw. fryz - ustawienie postaci i przedmiotów w jednym szeregu lub na jakiejś wspólnej podstawie, którą może być ziemia, trawa., podłoga itp. Dziecko w wieku przedszkolnym traktuje przedmioty tak, jakby znajdowały się na jednym planie.

Pod koniec drugiej fazy wieku przedszkolnego dziecko przedstawia postacie i przedmioty w przestrzeni jakby oglądane z góry, z wysokiego horyzontu, w tzw. perspektywie górskiej. " Zdarza się, że w tym samym rysunku dziecko łączy różne koncepcje przestrzeni, stosując jednocześnie np. perspektywę rzędową i topograficzną" (J. Cubulska-Piskorek, 1976, s.47).

Zdaniem S. Popka "W każdej fazie wieku przedszkolnego obserwować można bardzo ciekawe zjawisko porządkowania kompozycji, prowadzące do powstawania układów topograficznych i pasowych" (S. Popek, 1985, s.71).

Trudności w przedstawianiu ruchu, akcji.

Początkowo dziecko rysuje wszystkie przedmioty i postacie ludzkie w pozycji "neutralnej", sztywnej, później stara się wyrazić pewne proste czynności i ruchy przez umieszczenie np. rąk do góry, ustawienie stóp w jednym kierunku. Potrafi w prymitywny sposób przedstawić postać siedzącą, klęczącą, podającą jakiś przedmiot, trzymającą w ręku np. parasol.

Między piątym, a szóstym rokiem życia dzieci zaczynają przedstawiać postać ludzką w ruchu. Ruch wyrażony jest w pierwszej fazie układem kończyn górnych. Są one wyciągnięte do przodu lub położone na boki. W następnej fazie dzieci uruchamiają kończyny dolne.

"Brak jest w owym okresie ruchu (zgięcia) stawów kolanowych. Ruch wyrażony jest tu za pomocą rozstawienia obu kończyn" (S. Popek, 1985, s. 29).

Dziecko odczuwa trudność, gdy ma przedstawić jakąś rozwijającą się akcję. Wtedy zamiast ograniczyć się do wyboru jednej ze scen w jednym obrazie łączy czasem to, co odbywa się w dwóch następujących po sobie okresach czasu.

S. Popek uważa że "Twórczość jest najwyższą formą ludzkiego działania, dlatego jej zakres wiąże się w naszych czasach ze wszystkimi możliwymi rodzajami aktywności człowieka, wyrażającymi się w formie przedmiotu bądź idei" (S. Popek, 1985, s. 58).

Twórczość plastyczna dziecka jest potrzebą wieku rozwojowego.

Ta wewnętrzna potrzeba wypowiadania się dziecka poprzez plastykę swoją powszechnością dorównuje zabawie, a w pewnych aspektach jest z nią organicznie zespolona jako rodzaj zabawy twórczej.

Zdaniem W. Lama " Sztuki tworzenia nie można nikogo nauczyć" (W. Lam, 1960, s. 16). O wysokich walorach twórczości plastycznej dziecka świadczy zachwyt największego znawcy sztuki dziecka Stefana Szumana " Zdumiewająca moim zdaniem, jest umiejętność, z jaką często się spotykamy u dzieci, tworzenia rysunków lapidarnie zwięzłych, jasno i precyzyjnie zarysowanych oraz przejrzyście, harmonijnie i pięknie zbudowanych, czyli skomponowanych" (S. Szuman, 1975, s. 346).

Teresa Niklewicz


Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



numer online: 156 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: