Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8296
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Techniki plastyczne stosowane w edukacji przedszkolnej

Na zajęciach w przedszkolu stosuje się wiele różnorodnych środków artystycznego wyrazu umożliwiających dzieciom kształtowanie wytworów płaskich lub przestrzennych i będących pewnym dopingiem do pracy twórczej. Są to między innymi techniki rysunkowe, techniki malarskie, formowanie i lepienie, techniki wycinankowe, collage"u i drukowanie stemplem. Zaznajamia się także dzieci z szyciem i tkaniem.

"Techniki plastyczne, czyli całokształt środków i czynności związanych z twórczością plastyczną, oraz wiedza o nich decyduje o prawidłowym przebiegu zajęć z dziećmi w przedszkolu i ich dobrych rezultatach" (J. Cybulska-Piskorek, 1976,s. 82) - uważa Jadwiga Cybulska-Piskorek.

Każda technika plastyczna posiada specyficzne właściwości i wymaga od dziecka odpowiednich umiejętności i sprawności oraz określonego sposobu postępowania zarówno nauczyciela, jak i dziecka.


REKLAMA

Techniki rysunkowe

Do najpopularniejszych technik i najwcześniej stosowanych przez dzieci należą techniki rysunkowe, których może być bardzo dużo, w zależności od fantazji i wyobraźni dzieci oraz samych nauczycieli.

Rysowanie kredką świecową

Jest najwdzięczniejszą, a zarazem bardzo łatwą i atrakcyjną techniką. Do rysowania dziecko powinno używać twardych kredek świecowych o intensywnej barwie. Do rysowania kredką świecową nadają się papiery zarówno o gładkiej, jak i szorstkiej powierzchni.

Dziecko może rysować cienkie lub grube linie, zależnie od tego, w jaki sposób posługuje się kredką i jak nią manipuluje. Rysunek kredką świecową może mieć charakter linearny lub malarski.

Technika rysowania kredką świecową uczy dziecko rozróżniać kolory, rozwija zamiłowania rysunkowe i kolorystyczne, umożliwia dziecku wyrażanie swoich myśli, spostrzeżeń na temat otaczającego je świata, pobudza jego wyobraźnię i fantazję oraz pozwala na projektowanie ornamentów.

Rysowanie kredkami oprawionymi w drewno

W trakcie rysowania takimi kredkami dziecko uczy się prawidłowo trzymać kredkę i precyzyjnie się nią posługiwać. Kredki kolorowe nadają się do rysowania na papierze o gładkiej powierzchni i niewielkim formacie. Technika ta stosowana jest w drugiej fazie wieku przedszkolnego, kiedy przygotowuje się dziecko do nauki pisania.

Technika rysowania kredką, ze względu na charakter linearny faktury kreski, powinna być stosowana w projektowaniu motywów dekoracyjnych

Rysowanie ołówkiem

Rysowanie ołówkiem nie jest dla dzieci atrakcyjne. Technika rysowania ołówkiem nadaje się dla starszych dzieci.

Rysowanie ołówkiem jest techniką najbardziej powszechną, dostępną w każdych niemal warunkach. Pomimo pozornej łatwości jest jedną z najtrudniejszych do uzyskania efektu plastycznego.

Rysowanie ołówkiem nie jest dla dzieci atrakcyjne. Technika rysowania ołówkiem nadaje się dla starszych dzieci.

Rysowanie patykiem

W przedszkolu technika rysowania patykiem powinna być stosowana w końcu drugiej fazy wieku przedszkolnego. Do rysowania tą techniką dziecko używa patyka lipowego i tuszu lub atramentu.

Papier na którym dziecko rysuje powinien być gładki, o niedużym formacie. Rysując patykiem uzyskuje się linie grube i cienkie – zależnie od ustawienia patyka przy prowadzeniu go po papierze.

Walor tych linii jest zróżnicowany.

Tuż po umoczeniu w tuszu patyk daje intensywnie czarne, wyraziste linie, które po chwili przechodzą w linie ciemnoszare i jasnoszare.

Rysunek wykonany patykiem ma charakter linearny.

Dziecko potrafi w tej technice zróżnicować fakturę linii rysując delikatnie, ledwie dotykając powierzchni rysunku lub też rysując śmiało, mocną, wyrazistą kreską. Rysowanie patykiem stosowane w przedszkolu ma duże znaczenie kształcące i wychowawcze, szczególnie w okresie rozwoju dekoracyjnych zamiłowań dziecka.

Rysowanie kolorową kredą, węglem

Atrakcyjnym dla dzieci środkiem artystycznego wyrazu jest kolorowa kreda tablicowa. Nadaje się do zagospodarowywania dużych płaszczyzn – tablic lub asfaltowych alejek. Piękne efekty powstają na ciemnym papierze dużego formatu. Rysunek kredą stwarza dzieciom okazję do wykonywania dużych form rysunkowych, a także daje możliwość pracy zespołowej.

Pokrewną, a zarazem bardzo atrakcyjną i efektowną techniką jest rysowanie węglem. Charakterystyczną cechą tego rysunku jest wyrazistość. Aksamitna czerń i szarość plamy ładnie kontrastuje z tłem białego arkusza.

Rysunek wykonany węglem jest nietrwały, łatwo się ściera i przez to niszczy. Aby temu zapobiec należy taki rysunek utrwalić. Do tego celu służy tzw. fiksatywa. Technika ta jest uciążliwa w warunkach przedszkolnych.

Jednakże radość, jaką dziecko przeżywa w trakcie zabawy w rysowanie węglem, jest tak wielka, że w pełni wynagradza trudy przy porządkowaniu sali po takich zajęciach.


Księgarnia HELION poleca:

Rysowanie pędzlem

Jest techniką bardzo atrakcyjną dla dzieci i powinno się ją stosować od pierwszych dni pobytu dziecka w przedszkolu. Technika ta polega na rysowaniu linii, krótszych lub dłuższych stawianych rzadziej lub gęściej. Do rysowania stosuje się pędzle płaskie, okrągłe, szczecinowe, miękkie, cienkie i grube.

Ze względu na wiek dziecka i jego umiejętności najbardziej odpowiednie do rysowania pędzlem są duże arkusze papieru. Dziecko rysuje na nich szerokimi ruchami całej ręki. W trakcie rysowania należy zwracać dzieciom uwagę, jak należy prawidłowo trzymać pędzel. Dziecko może rysować pędzlem na zwykłym papierze pakowym, na kartonie białym, czarnym lub kolorowym. Charakter rysunku zależy od tego, jakim pędzlem dziecko rysuje i jakiej używa farby – rozwodnionej czy gęstej. Rysując linie miękkim pędzlem i rozwodnioną farbą uzyskuje rysunek lekki i przejrzysty. Natomiast linie rysowane szczecinowym pędzlem i gęstą farbą są mocne i wyraziste.

Rysowanie mazakiem

Jest popularną, łatwą i lubianą przez dzieci techniką, nie wymaga pokonywania trudności w prowadzeniu narzędzia po powierzchni papieru. Technika ta może być stosowana od pierwszych dni pobytu dziecka w przedszkolu.

Mazaki (pisaki) do rysowania mogą być kolorowe, grube lub cienkie, papier natomiast zalecany jest o powierzchni gładkiej, ale można stosować też np. papier pakowy szary, albo biały, cienki papier maszynowy lub kolorowy wycinankowy. Dziecko przy pomocy tej techniki może śmiało i szybko wyrazić swoje wizje, myśli i wrażenia. Oprócz wyżej wymienionych technik rysunkowych w pracy z dziećmi przedszkolnymi mogą wystąpić jeszcze inne ciekawe techniki np.:
- rysowanie palcem maczanym w farbie plakatowej,
- rysowanie kawałkiem cegły na betonie,
- rysowanie patykiem na ubitej ziemi.

W początkowym okresie pobytu dziecka w przedszkolu wprowadza się te techniki, które są podporządkowane dążeniu do bazgroty. Są to najczęściej : rysunki miękką kredką, flamastrem lub twardym pędzlem i farbą.

Techniki malarskie

Ważną rolę w pogłębianiu i rozwijaniu naturalnych zdolności odczuwania światła, barwy, form i przestrzeni, a zatem w kształtowaniu uzdolnień plastycznych pełnią techniki malarskie.

W przedszkolu polegają one na malowaniu farbami wodnymi, kryjącymi-tempera, plakatówka, klejówka.

Malowanie farbami kryjącymi ma tę zaletę, że farby szybko zasychają, a kolory plam nie mieszają się ze sobą nawet wtedy, gdy nakłada się kolor na kolor "na sucho". W ten sposób można kłaść biały kolor na ciemny i odwrotnie, zachowując czystość i intensywność barw.

Malowanie farbami kryjącymi należy do podstawowych technik plastycznych, rozwijających malarskie umiejętności dziecka w wieku przedszkolnym.

Malowanie to wspaniała zabawa. Najwięcej radości daje początkowo samo zakładanie farbą dużych arkuszy papieru.

Dzieci próbują rozprowadzać pędzlem farbę w różny sposób: cienko, grubo, chlapią, nakładają kilka warstw tworząc większe i mniejsze plamy.

Od pierwszych dni pobytu dziecka w przedszkolu należy przyuczać je do właściwego posługiwania się pędzlem i farbami. Przede wszystkim trzeba przyzwyczaić je, by w miarę możliwości używało oddzielnego pędzla do każdego koloru. Jasne kolory łatwo jest zabrudzić. Aby tego uniknąć, dziecko powinno dobrze wypłukać pędzel po każdym użyciu i dopiero wtedy wprowadzać go do innej farby. Na początku dzieci mogą malować farbami przygotowanymi przez nauczycielkę. Jednak jak najwcześniej powinny samodzielnie wybierać kolory, łączyć i zestawiać je według własnych upodobań i potrzeb oraz dokonywać prób mieszania kolorów.

Aby dziecko mogło samo mieszać farbę i samodzielnie dobierać kolory potrzebna jest paleta. W warunkach przedszkolnych można zastąpić ją białym, emaliowanym, płaskim talerzem lub białą plastikową tacką. Na taki talerz lub tackę nakłada się farby – o kolorach ustalonych przez nauczycielkę w ten sposób, aby zostało dużo miejsca na mieszanie farb. Niezależnie od liczby kolorów w ułożeniu farb na palecie zawsze powinien panować porządek, ułatwia to znalezienie odpowiednich farb i ich mieszanie.

Malowanie temperą

Jest jedną z najstarszych technik malarskich. Tempery miesza się z wodą tak, aby nie były zbyt rozcieńczone lub za gęste. Do malowania temperami należy używać pędzli szczecinowych, płaskich lub okrągłych. Temperami można malować na rożnych gatunkach papieru : twardej tekturze lub na zwykłym papierze pakowym. Szare tło papieru jest najbardziej odpowiednie dla tej techniki. Farby temperowe mają piękne, intensywne kolory i są szybko schnące. Po wyschnięciu nie zmieniają koloru, a ich powierzchnia staje się matowa i gładka.

Malowanie plakatówką

Malowanie plakatówką różni się od techniki temperowej spoiwem oraz mniejszą intensywnością barw i szlachetnością odcieni. Płaszczyzna plamy namalowanej plakatówką nie jest tak gładka i matowa, jaką się uzyskuje z tempery. W praktyce przedszkolnej stosuje się plakatówki w ćwiczeniach malarskich i dekoracyjnych.

Malowanie klejówką

Jest techniką kształtującą malarskie upodobania dziecka i bardzo szeroko stosowaną. Do malowania tą techniką używa się pędzli szczecinowych. Klejówkę przyrządzamy kilkoma sposobami, używając jako spoiwa kleju ugotowanego, albo białej dekstryny. Do malowania farbami klejowymi nadaje się każdy papier – pakowy, szary lub biały, karton i tektura. Farbą tą maluje się gęsto i pokrywa się nią całą powierzchnię papieru.

Ta technika malowania znakomicie nadaje się dla dzieci w wieku przedszkolnym.

Lepienie i formowanie

Ciekawym środkiem artystycznego wyrazu, jak również jedną z najulubieńszych zabaw dziecka jest lepienie i formowanie z różnego rodzaju mas plastycznych.

Lepienie i formowanie z piasku i gliny

Pierwszą masą plastyczną, z jaką już najmłodsze dziecko styka się jest piasek. Można go nie tylko przesypywać, wsypywać do naczyń, ale budować z niego rozmaite budowle.

Naturalnym tworzywem, z którym dziecko spotyka się jest glina. Jeżeli są warunki do wprowadzenia na zajęciach plastycznych lepienia z gliny, to bardzo wskazany jest ten rodzaj ćwiczeń, gdyż pozwala on na budowanie form przestrzennych i płaskich. Dziecko lepiąc i formując przeobraża bryłę gliny, nadając jej jakiś kształt, a jednocześnie obserwuje i zauważa skutki swego działania. Swoją rzeźbę z gliny może pomalować, ozdabiając jej powierzchnię farbą kryjącą lub akwarelą, tym samym wzmagając efekt pracy. Lepienie wyrabia zręczność palców i kształci wrażliwość wzrokową, dotykowo-ruchową i estetyczną, dlatego technikę tę należy stosować w przedszkolu często, używając do tego jeszcze innych mas.

Lepienie w glinie jest niezbędną wprost techniką do pracy z dziećmi. Nie można sobie wyobrazić zajęć plastycznych z dziećmi bez lepienia, które jest bliższe psychice małego dziecka niż rysowanie czy malowanie.

Lepienie z masy solnej

Jest to bardzo rozpowszechniona technika.

Masę wykonuje się z mąki, soli i wody. Dobrze przygotowana masa jest plastyczna, a swoją konsystencję ma podobną do wyrobionej gliny. Można nadać jej kolor i lepić lub kolorować po wyschnięciu. Prace wykonane z tej masy po wyschnięciu są twarde i trwałe, dlatego wykorzystuje się je do robienia różnego rodzaju broszek, wisiorków, "produktów spożywczych", które można wykorzystać w zabawie.


Księgarnia HELION poleca:

Formowanie z masy plastycznej

Jest techniką podobną do lepienia z gliny.

Masa ta posiada specyficzne własności – jest spoista, podatna na formowanie, nie wysycha i nie brudzi.

Lepienie różnych form przestrzennych z masy plastycznej jest dla dziecka bardzo atrakcyjne, tym bardziej, że masy plastyczne są kolorowe, przyjemne w dotyku i bardzo ładne.

Formowanie z masy papierowej

Jest techniką mniej efektowną dla dzieci.

Masę wykonuje się z rozdrobnionego papieru toaletowego moczonego w wodzie i połączonego z klajstrem.

Ze względu na zawartość w sobie dużej ilości wody, ulepione formy przestrzenne po wysuszeniu deformują się i kurczą. Aby temu zapobiec można zlikwidować nadmiar wody przez zmieszanie masy papierowej z gipsem. Wtedy tworzy się masa biała, spoista i plastyczna. Gotowe wysuszone rzeźby dziecko może ozdobić pokrywając ich powierzchnię farbą kryjącą.

Atrakcyjnymi masami pozwalającymi na wykonanie mniejszych form plastycznych są : plastelina i modelina.

Modelina różni się od plasteliny tym, że nie pozostawia tłustych plam po sobie, nie wysycha, a po odpowiednich zabiegach staje się twarda i trwała.

Formowanie z papieru gazetowego

Jest ciekawym środkiem artystycznego wyrazu stosowanym w pracy przedszkolnej.

Formowanie z papieru pozwala na tworzenie dużych form przestrzennych, co stanowi dla dziecka atrakcję.

Gazeta uformowana w kulę lub w rulon, odpowiednio załamana i połączona z inną częścią formy sznurkiem lub taśmą klejącą, umożliwia dziecku skonstruowanie postaci ludzkiej czy też zwierzęcej w ruchu. Odpowiednie skręcenie papieru ułatwia zamocowanie elementów i ich powiązanie w jedną całość nawet bez użycia kleju.

"Spontaniczna inwencja w poszukiwaniu właściwej formy z jednoczesnym wykorzystaniem przypadkowych efektów pobudza wyobraźnię dziecka, mobilizuje jego aktywność" (J. Cybulska-Piskorek, 1976, s.140).

Technika ta, dostępna nawet w najbardziej skromnych warunkach pracownianych, jest godna polecenia na zajęcia plastyczne z dziećmi.

Formowanie i konstruowanie z pasków papieru oraz z kawałków kartonu

Formowanie i konstruowanie z pasków papieru polega na zagniataniu, zwijaniu lub łączeniu ich wzdłuż nacięć, bądź też na łączeniu klejem, spinaczami lub taśmą klejącą. Wykonywane w ten sposób kompozycje przestrzenne nie wymagają dosłowności i realistycznego przedstawienia. Formy wykonane z takiego materiału są niewielkie, lekkie i ażurowe. Ich dekoracyjny charakter wynika przede wszystkim z kontrastu linii pasków miękkich, biegnących łukiem i ostrych, prostych załamań pod kątem.

Technika ta pozwala dziecku uzyskać różnorodne formy przestrzenne, a także wymaga od niego pewnej precyzji wykonania.

Formowanie i konstruowanie z opakowań

Jest to technika bardzo atrakcyjna dla dzieci w wieku przedszkolnym.

Materiały odpadowe wykorzystane przez dzieci w tej technice mogą być różnorodne : opakowania plastikowe i papierowe, sznurki, szmatki, patyki, plastikowe butelki, kapsle itp.

Wykorzystanie tych materiałów w procesie twórczym dziecka w dużej mierze zależy od inwencji nauczyciela, jego pomysłowości i umiejętności twórczych.

Formowanie brył przestrzennych z opakowań i materiałów odpadowych wymaga od dziecka umiejętności posługiwania się nożyczkami, kolcem oraz pewnej precyzji wykonania.

"Systematycznie prowadzone z uwzględnieniem stopniowania trudności dają dobre rezultaty i mogą być stosowane pod koniec drugiej fazy wieku przedszkolnego" (J. Cybulska-Piskorek, 1976, s.115-118).

Techniki wycinankowe

Należą do efektownych, ale i trudnych dla dziecka w wieku przedszkolnym środków artystycznego wyrazu, stosowanych w pracach plastycznych. Do tej grupy zaliczamy: wycinankę z kolorowego papieru, wydzierankę, wycinankę z kolorowych materiałów o różnej fakturze i deseniu.

Wycinanka z kolorowego papieru

Technika wycinankowa rozwija uzdolnienia dekoracyjne dziecka i uwrażliwia dziecko na działanie linii i plamy, a równocześnie przygotowuje je do obcowania z oryginalną sztuką ludową oraz pełnego odczuwania jej piękna.

Technika ta jest techniką efektowną, ale i trudną dla dziecka w wieku przedszkolnym, powinna być stosowana w drugiej fazie wieku przedszkolnego.

Technika wycinankowa wymaga od dziecka umiejętności posługiwania się nożyczkami i wycinania formy zamierzonej wprost z papieru kolorowego bez uprzedniego narysowania kształtu tej formy. Dziecko przystępuje do naklejania wycinanki wówczas, kiedy już ma wycięte podstawowe elementy kompozycji. Nadmierna liczba kolorów użyta w wycinance tworzy chaos, wywołuje wrażenie rozpadania się kompozycji, dlatego należy ograniczyć liczbę kolorów do trzech ewentualnie czterech, w których znajdą się barwy kontrastowe i barwy sobie pokrewne, ściśle powiązane z tłem płaszczyzny arkusza.

Na przykład ciemne tło podkreśla świetlistość jasnych kolorów, a białe tło potęguje natężenie ciemnych walorów.

Wydzieranka

Wydzieranka jest techniką atrakcyjną ale trudną dla dziecka.

Wydzieranka powstaje przez wydzieranie formy wprost z papieru (gazetowego, wycinankowego itp.) bezpośrednio palcami. Ten sposób pozwala dziecku uzyskać formy różnobarwne, o niesprecyzowanym konturze. Postrzępione, nierówne brzegi konturu są charakterystycznymi cechami wydzieranki.

Szczególnie ozdobnie wygląda wydzieranka w zestawieniu z ciemnym tłem płaszczyzny arkusza. W technice wydzierankowej dziecko powinno używać kolorowych papierów o różnych odcieniach, a nie tylko kolorów podstawowych.

Wycinanka z materiału kolorowego o rozmaitej fakturze i deseniu

Wycinanka z materiału kolorowego w różnych gatunkach, o rozmaitej fakturze i deseniu przypomina aplikację. Jest to technika trudna, ale atrakcyjna i lubiana przez dzieci. Można ją stosować pod koniec drugiej fazy wieku przedszkolnego.

"Formy wycięte nożyczkami bezpośrednio z materiału dziecko w wieku przedszkolnym układa na tekturze, tworząc określoną kompozycję, po czym je nakleja. Dziecko w wieku przedszkolnym powinno komponować wycinankę z materiału na formacie niedużym, o dowolnym kształcie. „Dzięki tej technice wzbogacają się możliwości twórcze dziecka, rozwija się jego sprawność manualna. Jednocześnie kształtuje się dobry smak i zwiększa skala przeżyć estetycznych dziecka" (J. Cybulska-Piskorek, 1976, s. 142).

Technika collage'u i drukowanie stemplem

Collage dziecko wykonuje z różnych materiałów, takich jak papier, gazeta, słoma, włóczka, glina, sznurek itp.

Dziecko dobiera te różne materiały i zestawia ze sobą według własnej kompozycji, tworzy z nich kompozycje, łącząc je nieraz z rysunkiem lub malunkiem.

"Różnorodność tworzywa, jego kolor i faktura pobudzają pomysłowość i inwencję twórczą dziecka, zachęcając je do poszukiwań i nowych odkryć w zestawieniu i łączeniu elementów w zwartą, dekoracyjną kompozycję" (J.Cybulska, 1976, s. 143).

Technika ta wprowadza dziecko w świat współczesnej sztuki abstrakcyjnej.

Collage można stosować w przedszkolu w pierwszej i drugiej fazie wieku przedszkolnego.

Drukowanie stemplem

Drukowanie stemplem jest techniką bardzo prostą, efektowną i lubianą przez dziecko. Do drukowania należy używać stempli wyciętych z kartofla w kształcie figur geometrycznych (koło, trójkąt, kwadrat, prostokąt) o zróżnicowanej wielkości. Do drukowania może dziecko również użyć jako stempla zmiętego papieru, szmatki, kłębka waty lub gotowych stempli przedstawiających jakieś obrazki, postacie, kwiaty itp.

Jednak gotowe stemple nie nadają się do projektowania wzorów, ponieważ każdy z nich tworzy samodzielną kompozycję graficzną uniemożliwiającą tworzenie innych układów dekoracyjnych.

Do drukowania należy używać farby kryjącej. Technika ta ma wiele zalet.

"Łatwość, z jaką dziecko może operować stemplem, wpływa na tempo pracy, aktywizując proces myślenia i pobudzając do szybkich decyzji" (J. Cybulska-Piskorek,1976, s.144).

"Drukowanie stemplem wprowadza w sposób elementarny w zagadnienie sztuki użytkowej" (J. Cybulska-Piskorek, 1976, s.144).

Drukowanie stemplem powinno być stosowane w przedszkolu w pierwszej i w drugiej fazie wieku przedszkolnego.

Wymienione i omówione środki artystycznego wyrazu stanowią podstawę pracy z dziećmi przedszkolnymi na zajęciach plastycznych.

Istnieje wiele jeszcze innych, nie mniej ciekawych technik, a różnorodność ich wykorzystywania zależna jest od inwencji i pomysłowości nauczyciela.

"W sztuce współczesnej przestała obowiązywać zasada czystości techniki, powstają wciąż nowe sposoby wykonania, uznaje się ich mieszanie, zanika granica między plastyką płaską i przestrzenną" (H. Hohensee-Ciszewska, 1988, s. 69).

Teresa Niklewicz


Zaświadczenie online



numer online: 62 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: