Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8351
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rola agresji w życiu społecznym

W sensie psychologicznym agresją są czynności skierowane przeciwko komuś lub czemuś, mające na celu zadanie bólu, uszkodzenie, zniszczenie obiektu. A zatem agresją jest gwałtowne, napastliwe, destrukcyjne zachowanie, które powoduje cierpienie ofiary lub destrukcję przedmiotu.

Istnieje agresja skierowana w stosunku do samego siebie (autoagresja) i agresja skierowana w stronę otoczenia (alloagresja). Często oba rodzaje przeplatają się ze sobą.

Adam Frączek stwierdza, że agresja to czynności mające na celu wyrządzenie szkody i spowodowanie utraty cenionych społecznie wartości, zadanie bólu fizycznego lub spowodowanie cierpienia moralnego.

Eliot Aronson nazywa agresją zachowanie mające na celu wyrządzenie szkody lub przykrości. Odróżnia zamierzone uszkodzenie od niezamierzonego, które nie jest zachowaniem agresywnym. W psychologii społecznej jako inną nazwę dla agresji stosuje się wyrażenie: stosowanie przemocy w ustosunkowaniach interpersonalnych.

Zbigniew Skorny rozróżnia agresję bezpośrednią i agresję przemieszczoną. Agresja bezpośrednia polega na jawnym ataku na przedmiot będący powodem frustracji, ataku możliwym tylko w obecności tego przedmiotu. Agresja pośrednio-przemieszczona to akt skierowany na obiekt zastępczy, czyli na osoby lub rzeczy nie będące właściwym przedmiotem zachowania agresywnego. Ponadto rozróżnia on agresję fizyczną i słowną oraz czynną i bierną.


Księgarnia HELION poleca:

Zachowania agresywne możemy obserwować w małżeństwie, rodzeństwie, w grupie rówieśniczej, zwalczających się obozach politycznych itd. Pojawia się pytanie: Co sprawia, że człowiek bywa agresywny wobec drugiego człowieka, zwierząt lub przedmiotów? Z.Skorny proponuje podział zachowań agresywnych ze względu na warunki ich powstawania. Mówi o zachowaniach agresywnych wywołanych:

  • zachowaniem się innych,
  • wypowiedziami innych,
  • przeszkodami i niepowodzeniami we własnym działaniu.

    Będąc nauczycielem, rodzicem i obserwatorem codziennego życia zauważyłam, że już u niektórych kilkuletnich dzieci występują przejawy silnej agresji, sadyzmu. Dzieciom sprawiają radość i pobudzają do dalszego ataku objawy cierpienia innego dziecka czy zwierzęcia.

    Charakteryzując zjawisko agresji, która w tym samym stopniu dotyczy dorosłych, jak i dzieci warto zwrócić uwagę na: 1) częstotliwość zachowań agresywnych, 2) stopień bezpośredniości (np.: atak fizyczny bezpośredni czy też np.: atak słowny pod nieobecność osoby będącej ofiarą przemocy), 3) sposób przejawiania agresywnego zachowania (agresja fizyczna, werbalna), 4) źródło agresywnego zachowania.

    Repertuar zachowań agresywnych u dzieci i dorosłych jest bardzo bogaty. Przejawem agresji fizycznej jest na przykład: bicie ręką, poszturchiwania, zabieranie siłą przedmiotów, kopanie, szczypanie, gryzienie, drapanie, kłucie wykręcanie rąk, opluwanie, bicie zabawkami i przedmiotami, łamanie, rozbijanie, niszczenie zabawek czy przyborów należących do innych dzieci, bazgranie czy darcie rysunków, zeszytów, książek, oraz wiele innych form wyrządzania krzywdy i czerpania z niej satysfakcji.

    Przejawem agresji werbalnej jest na przykład: przezywanie, obrażanie, przedrzeźnianie, grożenie biciem, wykłócanie się podniesionym tonem głosu, krytykowanie, złośliwa skarga do nauczyciela czy przełożonego (z intencją ukarania innego człowieka), wyśmiewanie fizycznych ułomności.

    Szczególną formą agresji jest agresja młodzieży skierowana pod adresem osób starszych, często pod przykrywką "konfliktu pokoleń”, walki o autonomię, samostanowienie, protestu przeciwko starym poglądom. Jest to na przykład: okazywanie niechęci, celowe zajmowanie miejsc w środkach komunikacji, aż do bardzo brutalnych napaści na ulicy połączonych z biciem, kopaniem itp.

    Każdy człowiek będący uczestnikiem życia społecznego często jest świadkiem takich albo podobnych przejawów agresji. O drastycznych przypadkach dowiadujemy się każdego dnia z prasy, radia, telewizji.

    U prawidłowo rozwijających się dzieci z wiekiem maleje ilość zachowań agresywnych.

    Dziewczynki częściej przejawiają agresje werbalną i pośrednią, ponadto starają się ją hamować.

    Chłopcy ze względu na pochwalaną często umiejętność samoobrony przejawiają częściej agresję fizyczną.

    W wieku 5-7 lat pojawia się agresja spontaniczna lub samoistna o której świadczy pojawienie się złośliwego, napastliwego drażnienia innych. Źródłem satysfakcji jest sam fakt drażnienia i oznaki cierpienia innych.

    Każda nagroda, która jest następstwem zachowania agresywnego-zewnętrzna (uznanie innych, wygrana rywalizacja) czy wewnętrzna (wzrost samooceny, poczucie kontroli nad biegiem zdarzeń) nasila agresję.

    Badania pokazują że początkowo nieśmiałe dzieci stają się coraz bardziej agresywne, jeśli ich odpowiedź na zaczepki innych dzieci kończy się sukcesem.

    Brak jest ostatecznych dowodów na to, czy przemoc pokazywana w mediach stanowi przyczynę trwałego wzrostu agresji u dzieci i młodzieży.

    Odbiór treści agresywnych zależy od:

  • realistyczności tworzonych scen przemocy,
  • cech psychologicznych dziecka,
  • wyjściowego poziomu agresji dziecka stwierdzonego przed obejrzeniem programu (poziom podniesiony sprzyja nasileniu agresji).


    REKLAMA

    Na częstotliwość zachowań agresywnych dzieci w późniejszym wieku mają wpływ:
    1) nagradzanie zachowań agresywnych, pozwalająca lub zachęcająca postawa osób dorosłych w stosunku do otwartej agresji dziecka,
    2) uczenie się obserwacyjne, naśladowanie modela (rodzica, kolegi, bohatera ksiązki, filmu) baz względu na to czy jeo działanie jest uwieńczone sukcesem, porażką czy karą,
    3) wykonanie lub obserwacja aktu agresji,
    4) normy spoleczne, moralne jakie przyjmie dziecko od rodziców (w przypadku rodziców stosujących przemoc wobec dziecka i innych),
    5) uczucie zazdrości, którego przyczyną jest pojawienie się młodszego rodzeństwa, strach przed utraceniem rodziców może przerodzić się w nienawiść i otwartną agresję w stosunku do brata lub siostry,
    6) brak porozumienia w małżeństwie rodziców.

    Często w domach dzieci, które stosują przemoc obserwuje się wiele negatywnych zjawisk:

  • niekorzystne "zakotwiczenie" kulturowe (np.: niski poziom kultury osobistej rodziców, awanturnictwo, uzależnienia, róznorakie zaburzenia psychiczne),
  • wrogośc i przemoc miedzy dorosłymi i wobec dzieci,
  • zaniedbywanie dzieci,
  • "samosocjalizacja" - samowychowanie w okresie dojrzewania - podkultura np.: przestępcza, która uczy, że agresja jest najlepszym sposobem radzenia sobie w świecie.

    Czasami okazuje się, mimo prawidłowego środowiska rodzinnego i rówieśniczego, że dziecko czy młody człowiek wykazuje wzmożoną tendencję do agresywnosci. Przyczyny nie zawsze są znane.

    Często w szkołach, internatach spotyka się zachowania agresywne. Starsze roczniki wykorzystują młodszych kolegów do realizacji własnych celów, tworząc mity uprzedzające do szkoły, nauczycieli, wychowawców, przedmiotów. To utrudnia przystosowanie do szkoly. W życiu społecznym często obserwuje się przejawy takiego zachowania.

    Dość powszechnie zanane jest zjawisko "fali" w wojsku, która polega na odrzucaniu, poniżaniu, upokarzaiu młodszych, a wynika z chęci wyładowania agresji, podnoszenia własnej samooceny i ważności.

    O istnieniu omawianego zjawiska świadczą:

  • znajdowanie "kozła ofiarnego",
  • "chrzest" młodszych dokonywany przez starszych kolegów, a polegający na zmuszaniu do spożywania niejadalnych, specjalnie przygotowanych "potraw", obcinanie włosów,
  • szantażowanie, grożenie karą w razie skargi,
  • wulgarne obelgi i wyzwiska,
  • zmuszanie do upokarzających i ośmieszających zachowań np.: śpiewanie hymnów o "kotach",
  • naruszanie nietykalności fizycznej, seksualnej i godności osobistej,
  • zmuszenie do "służenia".

    Agresja w nieco mniej brutalnej formie wyraża się jako niepołuszeństwo wobec rodziców, wychowawców, przełożonych.

    Wokół zdarzają się przypadki bardzo brutalnych zachowań agresywnych. Są one udziałem ludzi, którzy impulsywnie, nieobliczalnie i bez zastanowienia reagują na otoczenie. Nastawieni są na realizację doraźnych korzyści materialnych i emocjonalnych.

    Dopuszczają się kradzieży, pobicia, rozboju, gwałtu. Często brak "fachowości" w tych dziedzinach nadrabiają brutalnoscią i działaniem grupowym.

    Wzmagająca się agresja i przemoc jest jednym z ważniejszych problemów społecznych. Sposoby zwalczania będą skuteczne wówczas, gdy zwalczanie jej zacznie się od świata ludzi, wśród których następuje kształtowanie osobowości młodego człowieka.

    Bibliografia:
    1. Aronson E. (1987). Człowiek - istota społeczna. Warszawa, PWN.
    2. Frączek A., Pufal - Struzik (red.).(1996). Agresja wśród dzieci i młodzieży, Kielce. Wyd. ZNP (Cz. I). Z zagadnień psychologii agresji i przemocy. Frączek A., Zumkley H. (1993). Socjalizacja a agresja, Warszawa: IPPAN i WSPS.
    3. Kubacka-Jasiecka D.(2006). Agresja i autoagresja z perspektywy obronno-adaptacyjnych dążeń Ja. Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    4. Skorny Z. (1987). Proces socjalizacji dzieci i młodzieży, Warszawa, WSiP.
    5. Wolińska J.M.(2000). Agresywność dzieci i młodzieży. Problem indywidualny i społeczny. Lublin, UMCS.

    Anna Chmiel


  • Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



    numer online: 157 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: