Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8707
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Postawy rodzicielskie

Sposób w jaki rodzina pełni swoje funkcje wychowawcze oraz skutki oddziaływania obojga rodziców na ich dziecko zależą w znacznej mierze od postaw ojca i matki w stosunku do dziecka. Zależność ta została zaobserwowana przez psychologów i psychiatrów już w latach trzydziestych XX wieku. W wyniku badań empirycznych próbowano wyodrębnić rozmaite czynniki składające się na określone postawy rodzicielskie i przedstawiono pewne propozycje typologii tych postaw. W 1969 roku Maria Ziemska opracowała polski projekt typologii postaw rodzicielskich. Stworzyła model o charakterze wartościującym, złożony z postaw przeciwstawnych, dodatnich i ujemnych. Spośród postaw pozytywnych na pierwsze miejsce wysuwa się postawa akceptacji dziecka, która uznawana jest za podstawowy warunek prawidłowego układu stosunków w rodzinie, przesądzająca o panującej w niej atmosferze i o zadowalającym pełnieniu funkcji wychowawczych przez rodziców.


REKLAMA

Akceptacja wiąże się z przyjmowaniem dziecka takim jakie ono jest, ze wszystkimi jego zaletami oraz wadami, wiąże się z wysokim stopniem empatii i tolerancji. Kolejną z postaw pozytywnych jest współdziałanie. Wyraża się w niej stała gotowość rodziców do uczestniczenia w życiu dziecka. Nie ma charakteru natarczywego wtrącania się w sprawy dziecka i pilnowania go na każdym kroku. Rodzice dają dziecku do zrozumienia, że są zawsze gotowi do pomocy i zapewnienia wsparcia. Formy współdziałania mogą być różne i uzależnione od wieku dziecka i od jego potrzeb rozwojowych. Gotowość do współdziałania z dzieckiem uzupełnia postawa rozumnej swobody, która polega głównie na pozostawieniu dziecku pola do własnej inicjatywy i aktywności. Zakres tego pola zmienia się w zależności od cech indywidualnych dziecka i wraz z wiekiem staje się coraz szerszy, a wpływa na to z pewnością fakt poszerzania przez dziecko kontaktów społecznych z osobami spoza środowiska rodzinnego. Ta postawa nie wiąże się z ograniczeniami tych kontaktów, a jedynie z ich dyskretnym nadzorem. Z kolei uznanie praw dziecka to postawa charakterystyczna dla demokratycznego stylu wychowania w rodzinie. Rodzice traktują wówczas dziecko jako równoprawnego członka rodziny, dopuszczając je w miarę dorastania do coraz szerszego kręgu spraw, w których współuczestniczy i współdecyduje: a uznanie praw dziecka łączy się z poszanowaniem jego indywidualności. O ile pozytywne postawy rodzicielskie tworzą przesłankę prawidłowej atmosfery wychowawczej w rodzinie oraz warunkują prawidłowy rozwój dziecka, to negatywne postawy utrudniają osiągnięcie pozytywnych celów wychowawczych, a także wypaczają i zakłócają rozwój osobowości dziecka.

Jedną z takich niepożądanych postaw jest odrzucenie. Czynniki kształtujące powstanie takiej postawy bywają rozmaite. Składają się na nie osobnicze doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego, indywidualne cechy osobowości małżonków, istotny jest także wpływ uwarunkowań zewnętrznych.

Dwie wyróżnione przez Ziemską postawy negatywne z punktu widzenia rozwoju i wychowania dziecka: odtrącająca i unikająca, można uznać za dwa warianty postawy odrzucenia. Obie cechuje nadmierny dystans wobec dziecka. Przy odtrąceniu sposób wyrażania tego dystansu jest czynny, przy postawie unikania bierny. W pierwszym przypadku rodzice stosują surowe kary, nieproporcjonalne do przewinienia dziecka. Szantażują dziecko, szydzą z niego, lekceważą jego osiągnięcia.

Z kolei przy postawie unikającej, w przypadkach skrajnych rodzice w ogóle nie dbają o dziecko, nie zaspokajają nawet jego podstawowych potrzeb materialnych, nie dbają o jego zdrowie etc. Postawa ta może przybierać również mniej skrajne formy. Wówczas to, dziecko ma pozornie zapewnioną bardzo dobrą opiekę zdrowotną i materialną aczkolwiek pozbawione jest bezpośrednich kontaktów z rodzicami, którzy ograniczają się raczej do wymuszonych deklaracji, a nie związków emocjonalnych. Wśród wielu odmian tej postawy charakterystyczny dla nich wszystkich jest chłód uczuciowy przy pozornym zrozumieniu i trosce o dziecko, ma miejsce również zaniedbywanie bezpośrednich oddziaływań wychowawczych w codziennym kontakcie. Po drugiej stronie kontinuum postaw negatywnych charakteryzujących się zbyt silną koncentracją na dziecku stawia Ziemska postawę nadmiernie chroniącą i nadmiernie wymagającą. Postawa nadmiernie ochraniająca przejawia się tendencją do utrzymywania z dzieckiem stałego i silnego kontaktu, za cenę eliminowania lub znacznego ograniczenia stosunków społecznych z innymi ludźmi, głównie spoza rodziny. Taka postawa zdarza się często u rodziców posiadających silne poczucie winy wobec dziecka, którego źródeł można dopatrywać się w różnych przyczynach. Ponadto łączy się ona z niekonsekwentnym stylem wychowania. Wychowanie to ma na celu usuwanie z życia dziecka wszelkich przeszkód, utrudnia jego proces socjalizacji i usamodzielniania się. Dziecko takie pozostaje długo zależne od rodziców, często wyrasta na jednostkę egoistyczną.


Księgarnia HELION poleca:

Do podobnych, a nawet bardziej drastycznych, konsekwencji może doprowadzić inna odmiana postawy nadmiernej koncentracji na dziecku - postawa nadmiernie wymagająca.

Cechuje ona przeważnie tych rodziców, którzy mają wysokie aspiracje w stosunku do dziecka i nie liczą się z jego realnymi zdolnościami i możliwościami. Stawianie dziecku wygórowanych wymagań i oczekiwanie od niego stałych osiągnięć wiąże się zwykle z zastosowaniem odpowiednich sankcji, rygorów, kar i innych środków przymusu. Dziecko nie ma żadnej swobody działania, wszelkie formy jego aktywności są kierowane i korygowane.
Nietrudno w takiej sytuacji o zaburzenia nerwicowe: dziecko staje się nadmiernie pobudliwe bądź wręcz przeciwnie -zahamowane, bywa skłonne do depresji i stanów lękowych.

Postawy rodzicielskie warunkują styl wychowania w rodzinie. Wpływają one również na kształtowanie więzi uczuciowej między jej członkami, od której zależy w znacznej mierze ogólna atmosfera życia rodzinnego. Atmosfera życia rodzinnego jest zjawiskiem trudnym do zdefiniowania i niewymiernym, składa się na nią wiele czynników, z tym że czynniki wewnętrzne, takie jak osobowość rodziców, relacje między członkami rodziny, z całą pewnością odgrywają większą rolę aniżeli czynniki strukturalne-wielkość rodziny, jej statut społeczno -ekonomiczny etc.

Faktem jest, iż w korzystnym rodzinnym środowisku wychowawczym dziecko od najwcześniejszych lat zdobywa pewien, coraz większy zakres swobody, samodzielności, ucząc się w ten sposób podejmowania decyzji, co jest niezbędnym warunkiem odpowiedzialności za swoje postępowanie. Wzorem dla młodego pokolenia są przede wszystkim rodzice. W naszej kulturze znacznie wyższą rangę przypisuje się matce. Z jej rolą wiąże się większy stosunek emocjonalny do dziecka, który kształtuje się już w okresie prenatalnym. Rola ojca jest w rodzinie nieco inna, wiąże się z innymi wartościami, ale równie ważnymi. W dzisiejszych czasach obserwuje się odejście od modelu, w którym ojciec nie angażował się zbytnio w proces wychowawczy swych dzieci. Ta zmiana jest z całą pewnością bardzo korzystną zarówno dla dzieci, jak i ich ojców, wpływa na tworzenie się szczególnej więzi i wzajemnej bliskości.

Wiele można by pisać o "blaskach" pełnej, szczęśliwej rodziny, z kochającymi się rodzicami, potrafiącymi organizować własnemu potomstwu warunki do prawidłowego korzystnego rozwoju. Każdy z rodziców powinien stawiać sobie jako najważniejszy cel dobro swych dzieci, niestety rzeczywistość nie jest taką idyllą. W wielu rodzinach domownicy przeżywają koszmar wzajemnych pretensji, nieporozumień, nie rozwiązanych konfliktów i napięć, które nawarstwiając się stają się przyczynkiem do rozpadu wspólnoty rodzinnej, co wyzwala w dziecku poczucie zagubienia, bezradności i niepokoju.

Należy zatem pamiętać, iż to właśnie w rękach dorosłych - naszych rękach, spoczywa cały ciężar i odpowiedzialność za prawidłowy rozwój i szczęście dzieci.

Warto dołożyć wszelkich starań w to, by mogły one godnie żyć, w poczuciu bezpieczeństwa i miłości, a wtedy z pewnością będą patrzyły z ufnością i nadzieją na otaczający je świat i na własną przyszłość.

Mirosława Hanke-Kowal


Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



numer online: 153 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: