Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8895
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Pamięć autobiograficzna. Problem amnezji dziecięcej

Niniejsza publikacja powstała w celu zobrazowania zjawiska amnezji dziecięcej. W pracy zostały przedstawione podstawowe uwarunkowania społeczne rozwoju pamięci autobiograficznej w dzieciństwie. Publikacja ta ukazuje również znacznie pamięci autobiograficznej w procesie socjalizacji dzieci. Praca bazuje na literaturze naukowej.

Pamięć

Pamięć to jeden z elementów procesów poznawczych, które pozwalają człowiekowi na poznanie i rozumienie świata. Mówiąc najprościej, pamięć jest procesem odpowiedzialnym za rejestrowanie, przechowywanie i odtwarzanie doświadczeń (Maruszewski 2005). Taką zdolność do rejestrowania i ponownego przywoływania wrażeń zmysłowych, skojarzeń czy informacji posiadają ludzie, niektóre zwierzęta oraz komputery. W każdym z tych przypadków proces zapamiętywania ma całkowicie inne podłoże fizyczne oraz podlega badaniom naukowym w oparciu o różne zestawy pojęć. Również procesy zapamiętywania i przywoływania zapamiętanych treści są różne u ludzi w różnym wieku i zależne od wielu innych czynników np. uczenia. Pamięć nie jest tylko zarejestrowana w mózgu osoby, gdyż istnieje także pamięć zbiorowa - rejestrowana i przechowywana w inny, odmienny sposób (Strealu 2004).
Podstawowe rodzaje pamięci zostały już opisane na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych przez Atkinsona i Shiffrina. Wyróżnione zostały trzy rodzaje pamięci: pamięć ultrakrótka - inaczej efekt Sperling lub pamięć sensoryczna, zaliczana do procesów związanych ze spostrzeganiem, chociaż jest to jeden z rodzajów pamięci; pamięć krótkotrwała oraz pamięć trwała, inaczej nazywana pamięcią długotrwałą.
Pamięć nie jest czymś stałym, jest to coś, co ciągle podlega jakimś zmianom. Do pamięci dodajemy co chwilę nowe treści, w każdej sekundzie także nasz mózg podejmuje decyzje, co zachować w pamięci, a co można pominąć, jednocześnie odszukując oraz "wyciągając" z niej potrzebne w danej chwili informacje odnośnie świata, osób, języka itp.


REKLAMA

Pamięć autobiograficzna

Pamięć autobiograficzna przechowuje specyficzny rodzaj doświadczeń -doświadczenia dotyczące własnej osoby oraz relacji z innymi ludźmi, zawiera także informacje na temat świata zewnętrznego, jednak część tych informacji jest dostarczonych jednostce przez innych ludzi, reszta jest wynikiem indywidualnego oddziaływania, aktywności poznawczej oraz eksploracji jednostki (Hankała 2001).
To właśnie inni ludzie mogą modyfikować naszą pamięć przez prośby dotyczące przywołania określonych informacji. Osoba przeszukując pamięć w poszukiwaniu informacji wydobywa z niej więcej treści niż tylko sama odpowiedź na pytanie. Jednostka wybierając co przedstawi z wyłonionych treści sama kształtuje swoją pamięć, utrwalając się w przekonaniu, że tak właśnie było, taka jest odpowiedź na to pytanie. Zmodyfikowanie naszej pamięci może nastąpić także przez pytanie sugerujące. Gdy ktoś zapyta nas o coś czego nie jesteśmy pewni, podając nam odpowiedź w pytaniu, możemy zasugerować się odpowiedzią zawartą w pytaniu i utrwalić w swoim przekonaniu, że tak właśnie było. Ponadto ludzie mogą modyfikować naszą pamięć także w sposób bardziej bezpośredni - poprzez podawanie informacji dotyczących naszej przeszłości. Zazwyczaj dzieje się tak wtedy, gdy znajomi bądź rodzina odpowiadają nam o czymś, czego my sami nie pamiętamy (np. co zrobiliśmy jak byliśmy dziećmi bądź też jak się zachowywaliśmy) lub czego nie jesteśmy pewni. W skład pamięci autobiograficznej wchodzą różne informacje, które nie muszą być trafne. Ważne jest bowiem to, czy jednostka jest przekonana o tym, że są to jej wspomnienia, a zatem jej pamięć.


REKLAMA

Amnezja dziecięca

Ludzie rzadko przypominają sobie zdarzenia sprzed około trzeciego roku życia. Tą niewydolność ludzkiego przypominania nazywamy amnezją dziecięcą. Do chwili obecnej mamy dwa jasne wyjaśnienia tego zjawiska. Pierwsze, opierające się na wypieraniu wspomnień i teorii Freuda. Zgodnie z nią wspomnienia nieprzyjemne pod względem emocjonalnym albo obciążające w jakiś inny sposób, szczególnie dotyczące naszych rodziców, są wypierane przez nasz umysł do podświadomości. Natomiast drugie wyjaśnienie to podejście biologiczne - związane z dojrzewaniem i fizjologią człowieka.
Dziecko i dorosły różni się między sobą zarówno w sferze fizjologicznej, jak i psychologicznej. Wiele wskazuje też na to, że mózg dziecka znacznie różni się od mózgu osoby dorosłej. Części mózgu takie jak hipokamp odpowiedzialne za magazynowanie informacji nie są u dziecka w pełni wykształcone.
Ponadto odchodząc już od powyższych koncepcji trzeba dodać, że dorośli kodują informacje wokół wspomnień stworzonych przez wieloletnie doświadczenie, dzieci natomiast nie posiadają takich schematów, do których mogłyby się odnieść.

Uwarunkowanie społeczne rozwoju pamięci autobiograficznej w dzieciństwie

Również sposób i styl rozmowy z dziećmi prowadzonej przez rodziców wpływają na to, jak kształtuje się pamięć autobiograficzna u dzieci (Hankała 2001). Konsekwencje te dotyczą nie tylko zawartości pamięci autobiograficznej, ale łączą się z opanowywaniem przez dziecko pewnych zdolności pamięciowych w ogóle.
W toku badań Fivush wraz ze swoim zespołem, po przeanalizowaniu rozmów matki z dziećmi w różnych sytuacjach, wyróżnił dwa typy matek. Pierwszy typ to matki "wypracowujące" - matka wciąga dziecko w proces odtwarzania. Dziecko, nawet jeśli pamięta niewiele, otrzymuje od matki informacje, które mają ułatwić mu przeszukanie pamięci. Otrzymuje także wskazówki (np. sięganie do szczegółów), które może przywołać inne potrzebne informacje. Z kolei drugi typ to matki "niewypracowywujące" - taka matka nie pomaga dziecku w przeszukiwaniu pamięci ani też w odtworzeniu zdarzenia. Jej pomoc sprowadza się do powtarzania pytań bądź stosowania pustej zachęty.
Na to jakiego stylu matka będzie używać w stosunku do swojego dziecka wpływać będzie to, jakiego stylu ona sama została nauczona. Ponadto jak wykazują badania (Reese i Fivush 1993) matki w stosunku do dziewczynek chętniej używają stylu "wypracowującego". Sprawia to, że ich pamięć autobiograficzna jest bogatsza, potrafią one opowiadać bardziej barwne historie, z większą ilością szczegółów. Co ważna różnica ta utrzymuje się także w dorosłości. Z kolei inne badania (Mac Donald, Uesilin, Hayne 2000) wskazują także na to, że styl konwersacji jest różny u różnych kultur, a więc zależny jest od wychowania i procesów socjalizacji.
W 1993 roku Resee, Haden oraz Fivush przeprowadzili badania mające na celu analizę oddziaływania stylu konwersacyjnego. Wyniki badań potwierdziły, że wyższemu "wypracowaniu" pytań matek odpowiada większa szczegółowość danych w pamięci autobiograficznej dzieci. Zależność ta ma charakter jednokierunkowy - od 40 do 58 miesiąca życia. Po 58 miesiącu życia ujawnił się wpływ szczegółowości wspomnień oraz pamięci autobiograficznej dzieci na poziom stylu wypracowania matek, co w późniejszym czasie prowadziło do powstania sprzężeń zwrotnych w tego typu reakcjach. Jednak należy tu zadać pytanie, czy skoro do 58 miesiąca życia w dużej mierze matka (rodzice) swoim stylem wypracowania kształtują pamięć biograficzną dziecka, to w jakiej mierze po 58 miesiącu życia jest ona pamięcią dziecka, a ile w niej jest treści dodanych, zniekształconych przez systemy pamięciowe matki czy też rodziny
Grupa Robin Fivush postanowiła badając zawartość pamięci autobiograficznej chłopców i dziewcząt ustalić jak proces socjalizacji wpływa na zawartość pamięci autobiograficznej u dziewcząt i chłopców. Badanie zostało przeprowadzone na grupie dzieci w wieku przedszkolnym oraz ich rodzicach. Analizie poddano dwukrotne rozmowy z rodziców z dzieckiem - kiedy miało ono 40 miesięcy oraz 70 miesięcy. Mimo całkowitej swobody w wyborze tematów rozmów, autorka wyróżniła pewne najczęściej poruszane: rodzinne wyjazdy do parków rozrywki, pierwszy lot samolotem, uroczystości rodzinne czy też wycieczka do zoo. Ponadto, kiedy dzieci miały 70 miesięcy poproszono, aby dodatkowo rozmowa dotyczyła zdarzenia, którego dziecko nie było świadkiem. Poproszono także rodzica, aby opowiedział dzieciom coś co dotyczyło jego własnego dzieciństwa. Wyniki badań przeanalizowano pod kątem różnic wypowiedzi matek oraz ojców w stosunku do córek i synów. Poddano je także analizie poruszanych tematów. Wnioski z badań pokazują, że zarówno matki jak i ojcowie częściej odwoływali się do tożsamości córek niż synów.
Córki były ujmowane jako centralne postacie jakiegoś zdarzenia, odróżniające się od innych i wyrażające własne pragnienia. Zarówno matki jak i ojcowie dwukrotnie częściej wypowiadali odniesienia do innych, aniżeli do samego dziecka - co miało na celu pokazanie mu jak wielkie znaczenie w jego życiu mają inni. Problem w tym, że sytuacja dziewczynek w dzisiejszym świecie jest jasno określona i stabilna. Pozycja chłopców jest mniej jasna i słabsza. Dziewczynki więc mogą lepiej zintegrować się ze złożoną siecią oddziaływań społecznych, gdy chłopcy dowiadują się tylko ojej istnieniu. Ponadto w wieku 70 miesięcy dziewczynki dwukrotnie częściej mówiły o sobie niż chłopcy, a w rozmowach z dziewczynkami częściej występowały tematy społeczne.
Analizując wyniki tych badań możemy stwierdzić, że dziewczynki są w pewnym stopniu uprzywilejowane w zakresie stosowanych wobec nich praktyk społecznych, ponieważ poświęca się im więcej uwagi, sprzyja to wcześniejszemu kształtowaniu poczucia tożsamości. To z kolei pozwala traktować doświadczenia jako własne. Dodając do zbioru wyników, informację o tym, że w stosunku do dziewczynek rodzice częściej stosują styl "wypracowujący", możemy z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że zawartość pamięci autobiograficznej u dziewczynek będzie dużo bogatsza, bardziej szczegółowa, a także będzie sięgać wcześniejszych lat życia niż pamięć autobiograficzna u chłopców.
Podsumowując, rodzice nie wyposażają chłopców w tak obfite zasoby w procesie socjalizacji. Nie ułatwiają im kształtowania poczucia tożsamości, w rezultacie chłopcy od początku mają gorszy wgląd w siebie. Skompensować ten brak w późniejszym okresie mogą jednak jest to wynikiem ich pracy, a nie czegoś, co dostają jako zasób na starcie. Chłopcy poprzez podkreślenie przez rodziców znaczenia innych ludzi a także indywidualnych osiągnięć, są przygotowywani do samodzielnego realizowania różnych zadań. Co w połączeniu z "niewypracowywującym" stylem konwersacji prowadziło będzie do powstania bardziej ubogiej, później kształtującej się, a także mniej spójnej pamięci autobiograficznej.

Bibliografia:
1. Hankała Andrzej: Wybiórczość ludzkiej pamięci. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2001.
2. Maruszewski Tomasz: Pamięć autobiograficzna. GWP Gdańsk 2005.
3. Strealu Jan: Psychologia. Podręcznik Akademicki. GWP Gdańsk 2004.

Katarzyna Kubacka
III rok psychologii
Uniwersytet Śląski


Zaświadczenie online



numer online: 112 gości

reklama