Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8956
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Czy doświadczenia na zwierzętach są konieczne ? - w kontekście ustawy o doświadczeniach na zwierzętach

Patrząc na zagadnienie doświadczeń na zwierzętach z perspektywy historii zauważamy, że stosunek i wrażliwość ludzi w tej kwestii zmieniały się. Zależało to głównie od poziomu wiedzy, ideologii, poglądów, moralności. Eksperymenty na zwierzętach przeważnie nie służą zabiciu zwierzęcia, zawsze muszą mieć na celu ochronę jakiegoś dobra czy poszerzenie aktualnego stanu wiedzy. W dzisiejszych czasach, zarówno na polu prawnym, jak i naukowym robi się wszystko by zminimalizować konieczność wykonywania doświadczeń oraz same odczucia towarzyszące wówczas zwierzętom. W celu ochrony zwierząt przed nadmiernym ich wykorzystaniem i cierpieniem wprowadzono dnia 21.01.2005r. ustawę o doświadczeniach na zwierzętach. Jest ona jednocześnie implementacją regulacji prawnych Unii Europejskiej.

W przepisach ogólnych odnajdujemy zasady przeprowadzania takich doświadczeń. Art.1.ust.2. wylicza sytuacje, kiedy można dokonywać takich eksperymentów. Jest to katalog zamknięty, co oznacza, że w innych przypadkach niż te wskazane w ustawie, tego typu doświadczeń nie można przeprowadzać. Ponadto musi zachodzić konieczność takiej formy badania, co wiąże się z dyspozycją, że można je wykonywać tylko wtedy, gdy oczekiwanego rezultatu nie da się osiągnąć bez użycia zwierząt. Zgodnie z Art.1.ust.2. doświadczenia na zwierzętach są dopuszczalne tylko wtedy, gdy wykorzystuje się je do badań produktów leczniczych, środków spożywczych oraz innych substancji. W ustawie określony jest cel takich doświadczeń, np. zapobieganie chorobom, ustalenie złego wpływu tych produktów na człowieka, zwierzęta lub rośliny czy ocena stanu filologicznego człowieka, zwierząt lub roślin. Ponadto: do ochrony zdrowia i środowiska, badań naukowych oraz dydaktyki na szkołach wyższych. Art.1.ust3. to wyłączenie zastosowania ustawy. Nie stosujemy ustawy o doświadczeniach na zwierzętach "do czynności wykonywanych w chowie lub hodowli zwierząt oraz do zabiegów lekarsko-weterynaryjnych, a także do chwytania zwierząt dzikich w celu wykonania pomiarów biometrycznych oraz określenia przynależności systematycznej."


REKLAMA

Zgodnie ze słowniczkiem ustawowym (Art.2.ust.6) doświadczenie obejmuje "każdą formę wykorzystania zwierzęcia do badań naukowych, testów i celów dydaktycznych, mogącą wywołać u niego ból, cierpienie, strach lub trwałe uszkodzenie w jego organizmie, w tym działania mające na celu lub mogące spowodować urodzenie się zwierzęcia cierpiącego na którykolwiek z tych stanów, także wtedy, gdy wyeliminowano ból, cierpienie, strach lub skutki trwałego uszkodzenia przez skuteczne użycie odpowiedniego znieczulenia lub innych środków, z wyłączeniem metod najmniej bolesnego znakowania zwierząt; doświadczeniem jest również uśmiercenie zwierzęcia do badań naukowych, testów i celów dydaktycznych".

Rozdział 2 ustawy określa zasady wykorzystywania zwierząt do doświadczeń. Art.3.ust.1. statuuje nakaz uzyskania informacji czy takie samo bądź podobne doświadczenie zostało już przeprowadzone. Oznacza to, że należy dołożyć starań by niepotrzebnie nie wykorzystywać zwierząt, nie narażać ich na cierpienie i ból, podczas gdy takie badanie na świecie zostało już przeprowadzone. W razie, gdy istnieje jednak konieczność dokonania takiego doświadczenia, należy uzasadnić tę konieczność. Art.4.ust.1. określa przebieg doświadczenia i czas jego trwania." Doświadczenie rozpoczyna się, gdy zwierzę po raz pierwszy zostało przygotowane do obserwacji, a kończy się, gdy zwierzę zostało przekazane pod opiekę, o której mowa w Art.9.ust.2. albo uśmiercone.". Ważny warunek wskazany jest w Art.4.ust.2, który mówi, że nie wolno wykorzystać zwierzęcia powtórnie do doświadczenia powodującego jego silny ból, strach lub cierpienie. Art.5. nakłada na osoby wykonujące doświadczenia trzy rodzaje zakazów. Po pierwsze zabrania się stosowania środków lub procedur by pozbawić zwierzęta zdolności wydawania głosu, po drugie zabrania się przeprowadzania doświadczeń na zwierzętach, gdy ten rezultat można osiągnąć poprzez metody alternatywne. Bardzo ważny jest wyliczenie trzecie, które zakazuje testowania kosmetyków lub środków higienicznych na zwierzętach. Wiele firm kosmetycznych próbuje skusić klientów poprzez hasła i zapewnienia, że nie testują produktów na zwierzętach, podczas gdy w Polsce obowiązuje taki zakaz w sposób generalny. Przy przeprowadzaniu eksperymentu należy minimalizować liczbę użytych w tym celu zwierząt. Kolejne próby ograniczeń to dokonanie doświadczenia w taki sposób, by nie narażać zwierząt na zbędny strach, ból, cierpienie itp. Art6.ust.4. określa kryteria wyboru między dostępnymi formami doświadczeń. Wskazane są 3 możliwości, które powinno się wybrać: 1) doświadczenie, które powoduje najmniej bólu, cierpienia, stresu i trwałych uszkodzeń u zwierząt, 2) korzystając z najmniejszej liczby zwierząt, 3) przy największym prawdopodobieństwie uzyskania pożądanych wyników.

Art.7. wskazuje na zwierzęta, które mogą być wykorzystane w celu doświadczalnym. Do eksperymentów wykorzystuje się zwierzęta laboratoryjne, czyli "zwierzęta doświadczalne hodowane w obiektach jednostek hodowlanych lub doświadczalnych, w szczególności: myszy, szczury, świnki morskie, chomiki złote, króliki, psy, koty, przepiórki oraz zwierzęta naczelne." Ustawa zakazuje wykorzystywania do badań zwierząt bezdomnych. Dopuszcza się wykorzystanie do celów doświadczalnych także zwierząt gospodarskich oraz zwierząt dzikich, jeśli nie da się osiągnąć oczekiwanych rezultatów przy użyciu zwierząt laboratoryjnych. Zwierzęta z gatunków zagrożonych wyginięciem oraz zwierzęta wymienione w załączniku A do rozporządzenia Rady Europy (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996r, mogą być poddane pod doświadczenia, tylko, jeśli służy to ochronie tych gatunków lub wykorzystanie ich jest niezbędne do osiągnięcia ważnego celu biomedycznego.

Podczas dokonywania doświadczenia dba się o to, by zwierzę odczuwało najmniejszy możliwy próg bólu czy cierpienia. W związku z tym doświadczenia przeprowadza się z użyciem odpowiedniego znieczulenia. Odpowiednie znieczulenie to "znieczulenie miejscowe lub ogólne mające na celu pozbawienia zwierzęcia czucia technikami anestezjologicznymi, równie skutecznymi jak metody stosowane w dobrej praktyce weterynaryjnej." Art.8.ust.2. wskazuje jednak na dwa przypadki, gdy dopuszcza się przeprowadzenie doświadczenia bez takiego znieczulenia. Po pierwsze, gdy samo znieczulenie byłoby bardziej dotkliwsze niż doświadczenie, a także, gdy znieczulenia nie da się pogodzić z celami doświadczenia. Gdy znieczulenie nie jest możliwe, a także po ustaniu jego działania, stosuje się środki przeciwbólowe. Z kolei, gdy to nie jest możliwe, zwierzę uśmierca się niezwłocznie w sposób humanitarny. Ustawa wskazuje znaczenie tych słów w Art.2.ust.12. - "zabicie zwierzęcia przy zadaniu mu jak najmniejszych cierpień fizycznych i psychicznych, uwzględniając specyfikę danego gatunku.". Cały Art.8. jest więc swoistym katalogiem możliwości, które należy podjąć by maksymalnie zminimalizować rodzaj cierpienia zwierzęcia. Art.9. wskazuje na sytuacje nieprzewidziane w projekcie doświadczenia. Osoba posiadające odpowiednie kwalifikacje dokonuje wówczas wyboru czy zwierzę jest na tyle silne, że może pozostać przy życiu czy może należy je uśmiercić w sposób humanitarny by zakończyć jego cierpienie. Jeśli zwierzę pozostawia się przy życiu, zostaje mu zapewniona opieka lekarsko - weterynaryjna.

Następny rozdział ustawy wskazuje na warunki utrzymywania zwierząt doświadczalnych w czasie poza trwaniem samego doświadczenia. Warunki te musza być spełnione łącznie. Pierwszy z nich to kryterium miejsca. Zwierzęta powinny być utrzymywane "w obiekcie zapewniającym odpowiednie dla danego gatunku warunki środowiskowe", drugi warunek to sposób utrzymania. Zwierzę musi posiadać możliwość zaspokojenia swoich podstawowych życiowych potrzeb. Ważny jest fakt, że w obydwu przypadkach należy uwzględnić kryterium gatunku, dostosować miejsce, w którym żyje zwierzę tak by jak najmniej odczuwało dyskomfort związany z przebywaniem w zamknięciu. W jednostce doświadczalnej, hodowlanej oraz u dostawcy codziennie dokonuje się kontroli tych warunków środowiskowych, a w razie stwierdzenia nieprawidłowości natychmiastowo się je usuwa. Ważnym aspektem, który powinien zaspokoić grono obrońców zwierząt jest fakt, że opiekę nad nimi sprawują osoby nieprzypadkowe. Zgodnie z ustawą, są to ludzie posiadający kwalifikacje, które zapewniają prawidłowe obchodzenie się ze zwierzętami. Osoby te znają potrzeby danych gatunków i gwarantują im odpowiedni poziom opieki. Ponadto, nad takimi pracownikami kierownik jednostki doświadczalnej, hodowlanej lub dostawca ustanawia nadzór osoby po udokumentowanym przeszkoleniu.


Księgarnia HELION poleca:

Rozdział 4 ustawy opisuje wytyczne dotyczące hodowli zwierząt laboratoryjnych lub dostarczania zwierząt doświadczalnych. Po pierwsze powtarza się tutaj zakaz używania i pozyskiwania zwierząt bezdomnych. Hodowla zwierząt laboratoryjnych lub dostarczanie zwierząt doświadczalnych jest działalnością gospodarczą i wymaga do jej prowadzenia zezwolenia powiatowego lekarza weterynarii. Art.13. to wymagania dotyczące wniosku, jaki musi złożyć osoba, która ubiega się o takie zezwolenie. Godnym uwagi jest aspekt, który dotyczy ewidencji zwierząt laboratoryjnych. W jednostce hodowlanej prowadzony jest taki rodzaj kontroli czy pewnego uporządkowania liczby i rodzaju gatunków hodowanych.

Art.16 zawiera zamknięty katalog sześciu rodzajów instytucji, które są jednostkami doświadczalnymi. Należą tutaj np.: jednostki organizacyjne szkół wyższych, instytuty naukowo - badawcze, wytwórnie produktów leczniczych lub biopreparatów.

Art.16.ust.2 wskazuje na wymagania, które muszą być spełnione podczas przeprowadzania doświadczenia. Osoba wykonująca doświadczenie musi posiadać kwalifikacje w tym zakresie i zezwolenie indywidualne wydane przez kierownika jednostki doświadczalnej. Doświadczenie jest przeprowadzane tylko po uzyskaniu zgody na przeprowadzenie doświadczenia lokalnej komisji etycznej albo Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach, a także po uzyskaniu zezwolenia kierownika jednostki doświadczalnej na przeprowadzenie doświadczenia w tej jednostce.

Artykuł następny wskazuje na wymogi dotyczące wyposażenia stosowanego dla danego gatunku podczas procedury doświadczalnej. Urządzenia takie muszą spełniać dwa warunki: muszą gwarantować prawidłowy przebieg doświadczenia i zadowalający poziom wyników oraz nie narażać zwierząt na zbędne cierpienia. Podobnie jak w jednostce hodowlanej, tak w jednostce doświadczalnej prowadzona jest ewidencja zwierząt doświadczalnych. Doświadczenia nie można przeprowadzić tylko i wyłącznie z woli projektodawcy. Zgodę w formie uchwały na przeprowadzenie eksperymentu wyraża lokalna komisja etyczna na wniosek kierownika projektu. Z racji faktu, że wykorzystywanie zwierząt do doświadczeń nadal jest kwestią moralności i etyki, na mocy ustawy utworzono organ, zwany Krajową Komisją Etyczną. Art.28 dokładnie wymienia zadania tej komisji. Krajową Komisję Etyczną tworzy 12 członków, wybieranych spośród przedstawicieli nauk biologicznych, medycznych, rolniczych, weterynaryjnych i humanistycznych oraz 3 osoby, spośród przedstawicieli organizacji pozarządowych ze statutowym celem ochrony zwierząt. Komisja jest organem kadencyjnym, powoływanym na 4 lata przez ministra właściwego do spraw nauki. W terenie istnieją lokalne komisje etyczne wydzielone i powołane przez Krajową Komisję Etyczną. Są to również organy kadencyjne, złożone z 7 przedstawicieli nauk oraz 2 przedstawicieli organizacji pozarządowych ze statutowym celem ochrony zwierząt. Członkowie obu wymienionych komisji są niezależni w zakresie wykonywania zadań określonych ustawą oraz przysługuje im wynagrodzenie.

Rozdział 7 opisuje czynności kontrolne i nadzór nad przeprowadzaniem doświadczeń na zwierzętach. Zgodnie z Art.33. nadzór nad utrzymywaniem, hodowlą, przeprowadzeniem ewidencji zwierząt doświadczalnych sprawuje Inspekcja Weterynaryjna. Art.33.ust.2 wskazuje na katalog uprawnień pracowników Inspekcji Weterynaryjnej lub osób wyznaczonych podczas kontroli. Inspekcja Weterynaryjna ma obowiązek współpracować z Krajową Komisją Etyczną oraz lokalnymi komisjami, a także może współdziałać z organizacjami społecznymi, które w swoim statucie jako cel mają ochronę zwierząt.

Problem doświadczeń na zwierzętach zawsze będzie budził emocje. Przeciwnicy tego typu badań opowiadają się za całkowitym ich zniesieniem. Zwolennicy tych metod podkreślają jednak, że nie zawsze w sposób alternatywny da się przewidzieć reakcje różnych substancji na organizmy ludzi, zwierząt czy roślin. Postęp w nauce czy medycynie zawdzięczamy między innymi właśnie badaniom z wykorzystaniem zwierząt, więc czy jest choć cień szansy że zwierzęta zostaną całkowicie wycofane z laboratoriów? Może za kilkanaście czy kilkadziesiąt lat takie przedsięwzięcie się uda, tymczasem człowiek pozostaje istotą wyższą...

Bibliografia:
Ustawa dnia 21 stycznia 2005 r. o doświadczeniach na zwierzętach (Dz.U. z 2005 nr 33 poz. 289)

Eliza Etynkowska
studentka prawa
Uniwersytet Mikołaja Kopernika
w Toruniu


Zaświadczenie online



numer online: 94 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: