Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8981
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Obecna sytuacja na światowym rynku energetycznym

Ostatnie wydarzenia na świecie, takie jak blackouty w Tokio czy rosnące polityczne napięcie na Bliskim Wschodzie, budzą wiele niepewności odnośnie do tego, jak świat chce poradzić sobie z rosnącym zapotrzebowaniem na energię. Dramatyczne wydarzenia przykuwają uwagę mediów, choć są one mniej istotne niż trendy, które mają kluczowe znaczenie dla kształtowania się przyszłości w zakresie energetyki

W każdej sekundzie na świecie rodzi się pięcioro dzieci, co oznacza wzrost populacji z dzisiejszych blisko 7 miliardów ludzi do 9 miliardów w 2050. To tak jakby na świecie pojawiły się dodatkowe Chiny i Indie wraz z ich potrzebami w zakresie żywności, wody oraz energii, które wkrótce będą musiały być zrealizowane. Jednocześnie miliony ludzi wychodzących z biedy kupują swoje pierwsze lodówki, komputery lub samochody, rzeczy niedostępne dla ich ojców i dziadków - zauważa.

Rezultatem tych zmian jest rosnące zapotrzebowanie na energię oraz niekorzystne zmiany w środowisku naturalnym. - Globalne zużycie energii do 2050 roku ulegnie potrojeniu, jeśli będziemy korzystać z energii w tym samym stopniu, co dzisiaj. Jednocześnie wielu naukowców zgadza się, że w ciągu najbliższych 40 lat emisja dwutlenku węgla musi być zmniejszona o połowę, by zapobiec niekorzystnym zmianom klimatycznym


REKLAMA

Stwierdza się przy tym, iż najprawdopodobniej w przeciągu najbliższych kliku dekad ludzkość znajdzie rozwiązanie, które poprawi wydajność energetyczną naszych samochodów, domów oraz fabryk, a nowoczesna technika pomoże nam także znaleźć nowe dodatkowe źródła energii. - Jednak owe korzyści mogą okazać się niewystarczające, by zrealizować błyskawicznie rosnące potrzeby. Przewiduje się, że już w połowie tego wieku mogą wystąpić poważne braki w energii - różnica między dostępnymi źródłami energii a zapotrzebowaniem na nią ma odpowiadać globalnej produkcji z roku 2000.

Rozwiązaniem tej sytuacji może być drastyczne zwiększenie produkcji energii lub znaczące ograniczenie jej zużycia. - Świat wciąż nie wie, jak sprostać temu wyzwaniu, co rodzi powszechną niepewność. Jednak problem ten może zarówno budzić niepokój, jak i kreować szanse na dokonanie rewolucyjnych zmian w naszym podejściu do energetyki. Kluczem do sukcesu może się okazać wybór paliwa, które mogłoby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną. - W przeciągu najbliższych 20 lat wzrost zużycia energii w gospodarstwach domowych oraz przemyśle szacowany jest na 75%. Wiele krajów wiąże nadzieje na zaspokojenie rosnącej konsumpcji energii z wykorzystaniem zasobów węgla, który odpowiada dziś za około 40% światowej produkcji energii. W niektórych krajach, takich jak Chiny, opalane węglem elektrownie wytwarzają aż 80% energii elektrycznej. Popularność takiego rozwiązania związana jest z kryzysem nuklearnym w Japonii. Węgiel wydaje się bezpieczną alternatywą dla atomu, gdyż nie budzi tak silnego niepokoju i jednocześnie jest w stanie zapewnić względne bezpieczeństwo energetyczne. Jednak jego negatywny wpływ na środowisko naturalne jest ogromny, 80% emisji dwutlenku węgla emitowanego przez przemysł energetyczny w USA i 70% w Europie i Indiach pochodzi ze spalania węgla

Liberalizacja - Dyrektywa nr 2003/54/WE miała przyspieszyć procesy liberalizacyjne na obszarze Unii Europejskiej. Jednak od czasu jej wejścia w życie procesy konsolidacyjne w zakresie energetyki zdecydowanie się rozszerzyły. Firmy sektora elektroenergetycznego z różnych krajów podlegają procesowi konsolidacji w celu wzmocnienia swojej pozycji rynkowej, wpływa to na ilość podmiotów zajmujących się handlem energią elektryczną, które nie mają tego samego właściciela.

Szybszemu wdrażaniu rynku miał służyć przedstawiony przez Komisję Europejską w 2007r. tzw. trzeci pakiet energetyczny1. Niezależnie jednak od ewentualnego sukcesu w zakresie wdrażania zasad trzeciego pakietu (co raczej zajmie trochę czasu) konsolidacja w energetyce będzie postępować.

Do pełnego obrazu sytuacji należy dodać brak dostatecznej liczby połączeń międzynarodowych, co uniemożliwia skorzystanie z oferty na sprzedaż energii elektrycznej od podmiotu z innego kraju (wysokie są opłaty transgraniczne związane z przesyłem energii, często pojawiają się także przeciążenia linii na wielu granicach krajów UE). Połączenia te są rozwijane bardzo powoli, sektory elektroenergetyczne mają tu często sojusznika w rządach poszczególnych krajów, które chronią swoje rynki przed napływem energii elektrycznej z zewnątrz.

Sytuacja ta powoduje, że zintegrowany rynek międzynarodowy praktycznie nie funkcjonuje. Nie nastąpiła właściwa integracja rynków krajowych oraz uruchomienie konkurencyjnej presji ze strony importu.

Aktualnie działalność sieciowa nie jest planowana i prowadzona w skali europejskiej, a w wielu przypadkach nawet w skali regionalnej. Niektóre regiony, jak np. kraje bałtyckie, Półwysep Iberyjski, Wielka Brytania, Irlandia oraz częściowo Włochy nadal są odizolowane od swoich sąsiadów i nie mają połączeń sieciowych.

Polityka klimatyczna - W kwestii ochrony środowiska założenia polityki energetycznej UE do 2020r. opierają się na zasadzie 3x20+10. W ramach tego wprowadzone są już limity emisji C02. Zakłada się do roku 2020 zmniejszenie emisji o 20% (co oznacza wielomiliardowe nakłady inwestycyjne). Przyznane elektrowniom i elektrociepłowniom poziomy limitów długoterminowo na pewno będą oznaczać konieczność dokupienia brakującej ilości na wolnym rynku, będzie to miało oczywiście przełożenie na koszty dostarczenia energii odbiorcom finalnym. W ramach programu 3 x 20 + 10 zakłada się także do roku 2020 zwiększenie udziału energii produkowanej ze źródeł odnawialnych do 20%. Jest to energia zdecydowanie droższa od produkowanej w źródłach systemowych, wymagająca jednocześnie utrzymywania odpowiedniej rezerwy mocy.

Prywatyzacja - Kierunek w zakresie przekształceń własnościowych w sektorach elektroenergetycznych krajów UE to postępująca prywatyzacja. Większość transakcji prywatyzacyjnych została dokonana w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych i w ostatnich ośmiu latach.

Generalnie w europejskich sektorach energetycznych przeważa model z rozpoczętą i częściowo zrealizowaną prywatyzacją. Prywatyzacja będzie kontynuowana, jest ona dokonywana zarówno w sytuacji istnienia pionowo zintegrowanych przedsiębiorstw, jak i w sytuacji rozdzielonych, w różnych konfiguracjach, podsektorów takich jak wytwarzanie, dystrybucja, przesył i handel. Jednak nawet przy rozdzielonych podsektorach lub znacznej ilości przedsiębiorstw elektroenergetycznych na danym rynku w procesie prywatyzacji następuje koncentracja własnościowa. Przedsiębiorstwa z różnych podsektorów zakupuje zwykle ten sam inwestor.

Zależnośc energetyczna - Zależność UE od importu stale rośnie. Szacując na podstawie obecnych tendencji, w kolejnych 20-30 latach około 65 % potrzeb energetycznych Unii (w porównaniu z 50 % obecnie) będzie zaspokajane przez import. Zasoby podstawowych źródeł energii są skupione w kilku państwach i KE przyznała, że niesie to ze sobą znaczne ryzyko polityczne i ekonomiczne. Oczekuje się, że do 2030r. uzależnienie od importu gazu wzrośnie z 57 proc. do 84 proc, a ropy z 82 proc. do 93 proc..

Przy wdrażanej polityce klimatycznej UE gaz staje się jedną z alternatyw ograniczenia emisji węgla (juz teraz w państwach takich jak Hiszpania, Niemcy, Włochy i Wielka Brytania gaz pełni znacząca role w wytwarzaniu energii elektrycznej), równocześnie źródła gazu pozostają poza kontrolą UE. Tylko jeden z czterech kierunków dostaw (Rosja i państwa Azji Centralnej, Bliski Wschód, Afryka, Norwegia) jest stabilny i przewidywalny.


Księgarnia HELION poleca:

Kształtowanie globalnego rynku energetycznego przez gospodarki wschodzące

1 lipca 2007r. otworzono rynek energii elektrycznej dla każdego odbiorcy w UE. Jednolity rynek energii elektrycznej w Europie znajduje się obecnie w przejściowej fazie tworzenia - nie są to już wyłącznie oddzielne rynki narodowe, ale jeszcze nie jest to jeden rynek unijny. Coraz większą rolę zaczynają odgrywać rynki regionalne, które są często postrzegane jako krok pośredni przed jednolitym rynkiem europejskim. Z jednej strony dzięki nim rozszerza się zasięg rynków narodowych oraz wzrasta liczba uczestników, z drugiej zaś pojawia się obawa, czy istniejąca sytuacja nie spowalnia procesu tworzenia wspólnego, jednolitego rynku. Na obszarze jednolitego rynku - wobec postępujących procesów integracji militarnej i gospodarczej, zwłaszcza regionalnej, konieczne staje się przewartościowanie poglądów na bezpieczeństwo ekonomiczne państwa i występujące zagrożenia wobec niego. Jego konsekwencją stać się musi zmiana podejścia do obecnego postrzegania obszaru i ekonomicznej przestrzeni. Uwaga musi być skierowana w głównej mierze na problemy bezpieczeństwa ekonomicznego i ekonomikę bezpieczeństwa energetycznego państwa. Podstawowym warunkiem racjonalnej polityki gospodarczo-energetycznej jest to, by była ona zbieżna z doktryną polityczną, gospodarczą i obronną państwa.

Bezpieczeństwo jest fundamentalnym interesem narodowym i państwowym każdego kraju. Stymuluje je z jednej strony wola przetrwania i zachowania własnej tożsamości, z drugiej zaś dążenie do wzrostu potęgi, tak wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Wewnątrz państwa bezpieczeństwo przejawia się dążeniem do zapewnienia ogólno-cywilizacyjnego rozwoju, zaś na zewnątrz - w osiągnięciu, utrzymaniu i utrwaleniu suwerenności integralności terytorialnej, politycznej, gospodarczej, militarnej i społeczno-kulturalnej. Cele te pozostają niezmienne, mimo radykalnych zmian rzeczywistości współczesnego świata i są postrzegane w kontekście globalnym, regionalnym, a także konkretnego państwa. Rzeczywistość polityczna, gospodarcza i obronna zmusza do nieustannej weryfikacji podejścia do bezpieczeństwa państwa i narodu. Uczestnictwo danego kraju w sojuszu polityczno-militarnym, jakim jest NATO, rodzi kwestię relacji między doktryną i strategią narodową a sojuszniczą. Także członkostwo w jakimkolwiek ugrupowaniu regionalnym, np. w Unii Europejskiej, rodzi problem gospodarczej strategii narodowej wobec zintegrowanej gospodarki zachodnioeuropejskiej. W odniesieniu do każdej z tych płaszczyzn rangę nadrzędną nad bezpieczeństwem narodowym zyskiwać zaczyna bezpieczeństwo regionalne, w naszym przypadku - europejskie.

Bezpieczeństwo nie jest pojęciem jednorodnym, lecz wielorakim i wieloaspektowym. Omówienie "ochrony bezpieczeństwa państwa" wymaga scharakteryzowania podstawowego elementu jakim jest państwo. Do najczęściej wymienianych atrybutów państwa zalicza się: zbiorowość niezorganizowaną (ludność), ramę przestrzenną (terytorium), organizację władczą (władzę) i grupę państwową, która spośród innych wyróżnia się posiadaniem dwóch swoistych zadań - utrzymuje porządek w zbiorowości oraz zapewnia jej bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne. Współcześnie "terytorium" to obszar podległy suwerennej władzy państwowej, niekoniecznie składający się z pojedynczego obszaru ziemi, mogący składać się z wielu części nawet znacznie od siebie oddalonych. W każdym jednak razie terytorium państwa musi być ściśle określone. Obszar państwa zawsze jest określony granicą państwową. W skład terytorium państwa wchodzą: ląd wraz z wodami śródlądowymi, morze terytorialne wraz z morskimi wodami wewnętrznymi, przestrzeń powietrzna nad nimi oraz położone podziemie pod nimi.

W zasadzie w RP ludność jest jednonarodowa i występują w niej niewielkie mniejszości narodowe. Natomiast władza państwowa jest określoną organizacją władczą państwa, która utrzymuje porządek w państwie i zapewnia jego ludności bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne. Struktura i podział władzy zostały wskazane w Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997r., która stanowi, że organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej są Sejm i Senat, w zakresie władzy wykonawczej - Prezydent i Rada Ministrów oraz w zakresie władzy sądowniczej - niezawisłe sądy. Tak więc, państwo to zespół omówionych trzech elementów: terytorium, ludności i władzy. W swej istocie państwo to musi spełniać podstawowe funkcje w zakresie obronności, bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, porządku konstytucyjnego oraz rozwoju materialnego i kulturalnego społeczeństwa.

W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r. brak jest jednak precyzyjnego określenia terminu "bezpieczeństwa państwa". Wskazuje się jedynie podział na bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne. Z przepisu Konstytucji można wnioskować, że chodzi o ochronę trzech wartości: terytorium, ludności i władzy. Nasuwa to trudności jednolitego ujęcia i skonkretyzowanego przyjęcia definicji bezpieczeństwa państwa. Według niektórych autorów, bezpieczeństwo państwa zgodnie z ustawą o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, to pewne sprawy dotyczące sfer bezpieczeństwa państwa związane z ochroną bezpieczeństwa ludzi, ochroną bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, ochroną życia ludzi oraz mienia, bezpieczeństwem powszechnym, z ochroną granicy państwowej oraz ochroną przeciwpożarową - rozumianą jako ochrona życia, zdrowia, mienia lub środowiska. W szczególności to ochrona ustroju państwa oraz obowiązującego w nim konstytucyjnego porządku prawa.

Z politologicznego punktu widzenia bezpieczeństwo to kategoria niejednoznaczna. Można je zdefiniować jako kategorię na poziomie analitycznym bezpieczeństwa narodowego. Można zatem przyjąć, że bezpieczeństwo to stan niezagrożenia, pewności i spokoju, czyli wolności od szkodliwości wojen. Dlatego należy zgodzić się z J. Stańczykiem, że podstawę polityki bezpieczeństwa państwa w tej materii stanowić musi przetrwanie państwa i narodu, integralność terytorialna, niezależność polityczna i jakość życia. W związku z powyższym bezpieczeństwo narodowe w znaczeniu ogólnospołecznym obejmować powinno zaspokojenie potrzeb: istnienia, przetrwania, pewności, stabilności, całości, tożsamości (identyczności), niezależności, ochrony poziomu i jakości życia. Bezpieczeństwo postrzegane jest również jako cel działania państwa i rządu dla zapewnienia wewnętrznych i zewnętrznych warunków sprzyjających rozwojowi państwa, jego życiowym interesom oraz ochrony przed istniejącymi i potencjalnymi zagrożeniami.

Bezpieczeństwo wewnętrzne a zewnętrzne - Stan bezpieczeństwa nie jest zjawiskiem stałym, bowiem ciągle pojawiają się sytuacje zagrożenia. W wymiarze podmiotowym bezpieczeństwo kojarzy się z pewnością istnienia i przetrwania przy braku poważnych zagrożeń. Natomiast w wymiarze przedmiotowym bezpieczeństwo ma znamiona pewności istnienia niezbędnych warunków rozwoju i aktywności człowieka. Bezpieczeństwo - stan, który daje poczucie pewności i gwarancje jego zachowania oraz szansę do doskonalenia. Jest to jedna z podstawowych potrzeb człowieka; sytuacja odznaczająca się brakiem ryzyka utraty czegoś, co człowiek ceni, np. zdrowia, pracy, szacunku, uczuć dóbr materialnych. Termin bezpieczeństwo może oznaczać również stan bez pieczy, od łacińskiego "sine cura = securitas. Aczkolwiek w uogólnieniu współczesne definicje literackie określają bezpieczeństwo jako: stan pewności, spokoju, zabezpieczenia oraz jego poczucia i wskazują, że określa on brak zagrożenia oraz ochronę przed niebezpieczeństwami. Zatem jest to określony stan rzeczy gwarantujący prawidłowe funkcjonowanie urządzeń, przedsiębiorstw, grup społecznych, w tym również i całości państwa. W przypadku gdy dany stan rzeczy nie zapewnia bezpieczeństwa, np. na drogach publicznych, w przedsiębiorstwie, czy też w państwie, to należy stwierdzić, że w danym zakresie lub w danej sytuacji występuje pewien stan niebezpieczeństwa, zagrożenia, powstania lub rozwoju danego niebezpiecznego zjawiska. Najogólniej przyjmuje się, że bezpieczeństwo oznacza sytuację i ład w państwie pozwalający realizować podstawowe funkcje, gwarantujące integralność terytorialną państwa, niepodległość i rozwój wewnętrzny. Stąd tradycyjnie rozróżnia się bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne. Przeciwdziałaniu niebezpieczeństwom zewnętrznym wynikającym z zagrożeń politycznych i militarnych służy system obrony państwa, którego zasadniczym elementem są siły zbrojne i Służba Wywiadu Wojskowego oraz Służba Kontrwywiadu Wojskowego z jednej strony, wspierane działaniami podmiotów administracji i spraw wewnętrznych oraz służb specjalnych: Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Centralnego Biura Antykorupcyjnego z drugiej.

Bezpieczeństwo państwa może być w szczególności zagrożone w zakresie: osłabienia obronności, pozbawienia suwerenności, naruszenia lub oderwania części terytorium, wywołania zaburzeń społecznych, wywołania negatywnych zjawisk w sferze gospodarczej i finansowej godzących w podstawy ekonomiczne państwa oraz obalenia różnorodnymi działaniami porządku konstytucyjnego państwa. Wymienione konfiguracje i układy mogą być zagrożone różnorodnymi działaniami ujętymi w kodeksie karnym jako przestępstwa przeciwko państwu28. Stąd panuje taki pogląd i przekonanie wśród przedstawionych autorów, że podstawowym warunkiem egzystencji suwerennego państwa jest zagwarantowanie mu wewnętrznego bezpieczeństwa. Przez bezpieczeństwo wewnętrzne państwa należy rozumieć taki stan, który gwarantuje porządek konstytucyjny, ochronę życia, zdrowia i mienia ludzi, prawidłowe funkcjonowanie urządzeń w państwie i innych przedstawicielstw zagranicznych. To także ochrona majątku ogólnonarodowego przed bezprawnymi zamachami, czyli sprawy związane z bezpieczeństwem publicznym.

Bibliografia
1."Elektroenergetyka na Świecie", ARE grudzień 2006, 2007, 2008.
2. "Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego - Ramowy program energetyki jądrowej", przedstawiony zgodnie z artykułem 40 Traktatu Euratom do zaopiniowania Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu Bruksela, KOM (2006) 844 wersja ostateczna dnia 10.1.2007.
3. Materiały UCTE, OECD, Komisji Europejskiej, Eurostat.
4. Report on Progress In creating the internal Gas and Electricity Market, Commission of the European Communities, November 2005.
5.www.energetyka.wnp.pl
6.www.stosunki-miedzynarodowe.pl
7.www.energetykon.pl

Alina Kieres


Zaświadczenie online



numer online: 119 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: