Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
9045
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Nadwrażliwość sensoryczna osób z autyzmem i z Zespołem Aspergera

Nadwrażliwość sensoryczna jest cechą charakterystyczną dla osób z autyzmem i z Zespołem Aspergera. Niektóre teorie patogenezę autyzmu wyjaśniają z punktu widzenia zaburzeń percepcyjnych. Nieadekwatna reakcja (lub jej całkowity brak) na określoną właściwość, wydarzenie może wynikać z nieprawidłowej selekcji bodźców, nieumiejętności przyswojenia i wyszczególnienia tych priorytetowych. Jak wskazują badania uszkodzenie układu siatkowatego pnia mózgu uniemożliwia odpowiednią selekcję bodźców.


REKLAMA

Charakterystyka nadwrażliwości sensorycznej

Wrażliwość wzrokowa i unikanie kontaktu wzrokowego:

To na co patrzy osoba z autyzmem miesza się z tym, co właśnie słyszy lub dotyka. Chaos informacyjny zostaje złagodzony lub stłumiony poprzez odrzucenie jednocześnie działających bodźców. Brak powiązań między nimi uniemożliwia podjęcie wielofunkcyjnych działań. Uruchamianych bodźców jest po prostu za dużo, dlatego też osoba z autyzmem nie jest wstanie przyswoić ich w całości i w spójny sposób wszystkie na nie zareagować.

Lorna Wing przytacza wypowiedź pewnej osoby z Zespołem Aspergera: "Patrzenie w twarz, a w szczególnie w oczy, jest jedną z najtrudniejszych dla mnie rzeczy, (...) jest czymś, do czego muszę świadomie się zmusić, a i wtedy robię to tylko przez sekundę (...). Odbiera mi to spokój i budzi straszny lęk, który się zmniejsza wraz z oddalaniem się tej osoby (...). Dopiero niedawno zdałam sobie sprawę z tego, że patrząc na zdjęcia lub ludzi nie patrzę na całość, ale na zarys jakiegoś ich fragmentu. Potrafię obejrzeć całość, ale tylko patrząc kolejno na jeden element po drugim. Podobnie jest z twarzami ludzi. Nie umiem zobaczyć całości od razu."(1)

Wrażliwość wzrokowa może także oznaczać:

- nadwrażliwość na światło
- deformację percepcji wzrokowej (wielkość przedmiotów jest nierzeczywista)
- intensywną percepcję kolorów (co może wyrazić się w doskonałych pracach artystycznych)

Wrażliwość słuchowa:

Kapiąca woda z kranu, szelest przewracanych stron gazety, "klikanie" myszką, włączony odkurzacz, szczekanie psa stanowią bodziec, który odbierany jest jako niezwykle dokuczliwy. Reakcją na taki "hałas" może być wycofanie się i ucieczka w tzw. stereotypie.

Wrażliwość dotykowa:

Również wrażliwość dotykowa może sprawiać "ból". Nadwrażliwość skóry powoduje wypruwanie metek z ubrań i zakładanie ciągle tych samych rzeczy. Stałość strojów jak wyjaśnia Temple Grandin jest podyktowana tym, iż: "bodźce, które dla innych ludzi są bez znaczenia, przez autystyczne dziecko mogą być odbierane tak jak tarcie skóry papierem ściernym aż do krwi."(2). Dlatego też zakładanie tych samych ubrań często jest podyktowane miękkością "wypróbowanego" już materiału. Tym, co również wzbudza frustrację jest przekroczenie przez innych prywatnej przestrzeni, co z kolei wywołuje uczucie "przytłoczenia". Dzieci często nie chcą być przytulane przez rodziców, dlatego też próbując zminimalizować lęk przed bliskością podejmują działania obsesyjno- kompulsywne, często pod postacią manieryzmów ruchowych.

Wrażliwość na ból:

W jaki jednak sposób wytłumaczyć wrażliwość na ból a raczej jej brak? Hanna Olechnowicz zadaje pytanie: "Dlaczego silny ból nie daje reakcji, natomiast, paradoksalnie słabe łaskotanie skóry jest spostrzegane i powoduje rozdrażnienie?"(3) Autorka tą dysproporcję porównuje do tzw. fazy paradoksalnej scharakteryzowanej przez I. P. Pawłowa. Założeniem eksperymentu było wywołanie nerwic u psów, poprzez zastosowanie bodźców pobudzających i hamujących. Sygnały świadczące o pojawieniu się pokarmu wywołały ślinienie, a następujący stan dezorientacji spowodowany został przez bodziec hamujący. Ta sytuacja zaś przypomina "podwójne związanie", w którym wpływa się na dziecko tak, aby przyciągać je ku sobie i odpychać. W odpowiedzi na stan wewnętrznej dysharmonii dziecko przestaje odpowiadać na sygnały pochodzące ze świata zewnętrznego. Wnioski końcowe ukazują nam o zaistnieniu "fazy paradoksalnej", w której bodźce słabe uruchomiły większą reakcję ślinową niż silne. Taki sam mechanizm zostaje uruchomiony w przypadku osób z autyzmem. Intensywny ból zostaje odczytany jako słaby, zaś "lekki dotyk" może wywołać silniejszą reakcję.

Synestezja:

Wrażliwość sensoryczna przejawia się także w formie tzw. "synestezji". Jest to zjawisko, przypominające plątaninę wielu systemów sensorycznych. Doznania słuchowe, wzrokowe, dotykowe zostają wymieszane. To co dla nas jest niewytłumaczalne zawiera się w udokumentowanej definicji, którą przytacza A.Rynkiewicz: iż są to "współtowarzyszące wrażenia uczuciowe (...), na przykład widzenie różnych kolorów lub odczuwanie różnych zapachów w reakcji na różne dźwięki muzyki."(4)

Wrażliwość na smaki:

- niechęć do jedzenia pomieszanych składników (np. sałatka warzywna),
- niezmienny sposób przygotowywania posiłków i stały sposób ich spożywania,
- ograniczony wybór posiłków i niechęć do próbowania nowych dań,
- badanie konsystencji jedzenia przed spożyciem (np. dotykanie),

Przypisy:
1. Attwood T., Zespół Aspergera, Poznań 2006, s.49.
2. Tamże, s.117.
3. Olechnowicz H., Wokół autyzmu. Fakty, skojarzenia, refleksje, Warszawa 2004, s.26.
4. Rynkiewicz A., Zespół Aspergera. Inny umysł. Inny mózg, Gdańsk 2009, s.38.

Bibliografia:

  • Attwood T., Zespół Aspergera, Poznań 2006.
  • Olechnowicz H., Wokół autyzmu. Fakty, skojarzenia, refleksje, Warszawa 2004.
  • Szatmari P., Uwięziony umysł. Opowieści o ludziach z autyzmem, Kraków 2007.
  • Rynkiewicz A., Zespół Aspergera. Inny umysł. Inny mózg, Gdańsk 2009.

    Marzena Grygiel


  • Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



    numer online: 160 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: