Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
9108
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Analiza porównawcza systemu kształcenia wyższego w Danii i Finlandii

Niniejszy artykuł ma charakter porównawczy. Jego celem jest przedstawienie systemu kształcenia wyższego obowiązującego w Danii oraz Finlandii, jak również wskazanie różnic oraz podobieństw istniejących w wyżej wymienionych systemach oświaty. Na początku zdefiniowane zostaną najważniejsze pojęcia związanie z powyższym tematem. Należy zaznaczyć, iż zarówno w Danii jak i Finlandii system kształcenia wyższego obejmuje zarówno kształcenie uniwersyteckie jak i nieuniwersyteckie.
Kształcenie uniwersyteckie (university teriary deucation, university higher education) to rodzaj kształcenia proponowany przez uniwersytety lub inne szkoły wyższe. Realizowany jest program studiów magisterskich i doktorskich, a w związku z nimi naukową oraz badawczą, rozwojową, artystyczną lub inną działalność twórczą. Może również realizować program studiów licencjackich. Z kolei kształcenie nieuniwersyteckie (non - university teriary deucation) to rodzaj kształcenia, w wyniku, którego nie uzyskuje się certyfikatów/dyplomów poświadczających wyższe wykształcenie. Proponowany jest przez instytucje oświatowe niebędące elementami szkolnictwa wyższego. W ramach tego poziomu realizowane są zazwyczaj programy 2-3 letnie nastawione na przygotowanie do określonych zawodów lub do studiów wyższych. Wyższa szkoła nieuniwersytecka realizuje przeważnie programy studiów licencjackich, w związku z nimi badawczą, rozwojową, artystyczną lub inną działalność twórczą. Wyższa szkoła nieuniwersytecka nie podlega podziałowi na wydziały. (Prucha 2004, s.148).


REKLAMA

I. System szkolnictwa wyższego w Danii

Królestwo Danii jest monarchią konstytucyjną (od 1849) oparta na demokracji parlamentarnej. Kraj ten zamieszkuje 5,13 mln obywateli, oraz dzieli się na 14 okręgów i dwa miasta wydzielone (Kopenhaga oraz Frederiksberg). System oświaty podległy jest Ministerstwu Edukacji Narodowej, przy czym zależnie od typu i szczebla szkolnictwa za organizację i finansowanie placówek odpowiadają: władze centralne; gmina; zarząd miejski; instytucje prywatne oraz osoby prywatne. Ministerstwo Edukacji ustala główne założenia programu kształcenia, organizuje szkolenie kadry nauczycielskiej oraz kształcenie ustawiczne. Finansuje lub dofinansowywuje poszczególne placówki oświatowe korzystając z centralnego budżetu. (Dziewulak 1997, s. 49). Duński system edukacyjny ma opinię jednego z najlepszych w Europie. W kraju tym mieszka, uczy się i pracuje zaskakująco dużo cudzoziemców, dlatego też system oświatowy jest doskonale przygotowany dla uczniów czy studentów z innych krajów. Nauka na państwowych uniwersytetach w Danii jest bezpłatna. O przyjęciu na uczelnię decydują oceny z matury. W Danii państwo określa liczbę miejsc w szkołach wyższych, Numerus clausus (dosłownie: zamknięta, ograniczona liczba) to rozporządzenie podejmowane na szczeblu centralnym (rządu, ministerstwa, stowarzyszenia szkół wyższych) lub w poszczególnych szkołach wyższych, i określa liczbę chętnych, którzy mogą zostać przyjęci na studia. Liczbę te określa się rokrocznie na podstawie sytuacji na rynku pracy oraz w zależności od ekonomicznych możliwości kraju oraz liczby miejsc na poszczególnych uczelniach. Rozporządzenie to znajduje zastosowanie na różnych wydziałach, zwłaszcza na medycynie, stomatologii oraz na kierunkach przygotowujących specjalistów nauczania przedszkolnego i obowiązkowego cyklu kształcenia. Szkoły wyższe same określają warunki rekrutacji. W Danii można podjąć studia na uczelni tzw. sektora uniwersyteckiego lub pozauniwersyteckiego. (Prucha 2004, s.166). Sektor uniwersytecki w Danii obejmuje 19 uczelni - 5 uniwersytetów oraz specjalistyczne szkoły wyższe (np. medyczne, biznesowe, artystyczne, farmaceutyczne czy inżynierskie). W szkołach tych obowiązuje anglosaski system kształcenia (dość podobny do funkcjonującego u nas): po 3 - 3,5 latach nauki można uzyskać tytuł bachelora (odpowiednik naszego licencjata), a po dwóch kolejnych - tzw. candidatusa (odpowiednik magistra). Po 3-4 następnych latach nauki można obronić prace doktorską i zdobyć tytuł doktora. Sektor pozauniwersytecki obejmuje ponad 175 szkół wyższych, tzw. kolegiów, które oferują krótsze, ściśle ukierunkowane kursy przygotowujące do pracy w danym zawodzie (na nich również można zdobyć stopień bachelora). Nauka w nich może trwać 2 lata (krótki cykl) albo 3-4 lata (średni lub długi cykl). Po skończeniu uczelni można skorzystać z licznych kursów dla dorosłych, które są w Danii bardzo popularne. Ich oferta tematyczna jest niesłychanie szeroka: od nauki gotowania, poprzez literaturę i języki obce, po biznes i ekonomię. Nauka na takich kursach jest często bezpłatna lub kosztuje naprawdę niewiele.
Państwowe szkolnictwo wyższe jest finansowane przez rząd i także przez niego zarządzane. Każda z placówek edukacyjnych ma wprawdzie sporą autonomię, ale musi także dostosowywać się do ogólnych przepisów i zarządzeń. Studiowanie w szkołach państwowych jest bezpłatne. Uczelnie prywatne nie mają takich ograniczeń, powinny jednak otrzymać rządową akredytację gwarantującą ich wysoki poziom. Szkolnictwo wyższe w Danii dzieli się na: uniwersytety, kolegia, które ukierunkowane są zawodowo, z krótkim (1-3 letnim) lub długim (3-4 letnim) cyklem kształcenia, oraz na specjalistyczne szkoły wyższe. Studia uniwersyteckie składają się z trzech etapów: trzyletni - na stopień bachelor; dwuletni - na stopień magistra (duń. kandidat); trzyletni - doktorski z publiczną obroną (duń. PhD). Dodatkowo w Danii istnieje tytuł naukowy doktor (duń.), który jest w przybliżeniu odpowiednikiem polskiego tytułu doktor habilitowany. Najstarszą a jednocześnie największą instytucją naukowo-dydaktyczną w Danii jest Uniwersytet w Kopenhadze, założony w 1479 roku.
W Danii szkolnictwo nieuniwersyteckie natomiast nastawione jest przede wszystkim na przygotowanie do pracy w zawodach związanych z techniką, biznesem, handlem, służba zdrowia, pedagogika społeczną itp. programy kształcenia trwają 1-3 lat. Są przeznaczone dla młodzieży w wieku powyżej 19 lat, która uczyła się i ukończyła jedna ze szkół średnich, zdając egzamin końcowy. Absolwenci szkół nieuniwersyteckich otrzymują dyplom, który nadaje im prawa do wykonywania zawodu, a oprócz tego (w przypadku dziedzin technicznych) daje możliwość kontynuowania nauki na studiach uniwersyteckich (licencjackich). Można wyróżnić np. średnie programy nieuniwersyteckie trwające 3-4 lata, przygotowujące do określonych zawodów np. dziennikarz, fizjoterapeuta, kierownik do spraw handlu itp. (Prucha 2004, s. 155). Uczelnią uniwersytecką zarządza rektor. Jako swojego zastępcę posiada wicekanclerza. Najwyższym ciałem kolegialnym w uczelni jest senat, składający się z przewodniczącego i 14 członków. Zatrudniani są: zwyczajni pracownicy akademiccy, pomocniczy pracownicy badawczy oraz pomocniczy pracownicy nauczający. Najwyższym stanowiskiem akademickim jest profesor (full professor). Uczelnie duńskie otrzymują środki finansowe na swoją działalność od Ministerstwa Edukacji.

II. System szkolnictwa wyższego w Finlandii

Finlandia jest republiką oparta na systemie demokracji parlamentarnej. Głowa państwa jest prezydent wybrany w wyborach powszechnych na sześcioletnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego Parlamentu. Władzę wykonawcza sprawuje rząd, zwany Radą Stanu, powołany przez prezydenta. Kraj dzieli się na 12 regionów. Językiem urzędowym jest fiński i szwedzki. Podstawowe zasady prawne dotyczące funkcjonowania oświaty uchwalane są przez Parlament, a odpowiedzialność za wdrożenie ich w życie spoczywa na: Rządzie, Ministerstwie Oświaty, Krajowej Radzie ds. Oświaty (przygotowuje, ustala i wdraża programy szkolne, metody nauczania, określa organizację na szczeblu kształcenia początkowego, średniego, zawodowego oraz ustawicznego). (Dziewulak 1997, s. 54). Ministerstwo Oświaty kierowane jest centralnie przez dwóch ministrów: Ministra Oświaty i Nauki oraz Ministra Kultury. Organizacja systemu szkolnictwa w Finlandii przedstawia się następująco: szczebel nieobowiązkowego, bezpłatnego szkolnictwa wyższego obejmuje szkolnictwo uniwersyteckie i wyższe szkoły zawodowe. Szkolnictwo na poziomie uniwersyteckim składa się z dwóch sektorów: uniwersytety oraz szkoły politechniczne.
Sektor uniwersytecki obejmuje 21 uczelni. Studia uniwersyteckie trwają od 3 do 8,5 lat i zbudowane są z czterech stopni, z których każdy kończy się egzaminem oraz pracą dyplomową. Po ukończeniu każdego stopnia student ma możliwość przerwania nauki. Stopnie studiów wyższych: stopień I - trwa od 3-3,5 lat studiów i kończy się licencjatem (Alempi korkeakoulututkino); stopień II - trwa od 2-2,5 lat i kończy się uzyskaniem dyplomu studiów wyższych (Alempi korkeakoulututkino); stopień III - trwa od 1-1,5 roku i kończy się odpowiednikiem dyplomu magisterskiego (Lisensiaatti); stopień IV - trwa od 2-2,5 lat jest to odpowiednik studiów doktorskich, kończy się uzyskaniem doktoratu (Tohtorin tutkinto). Studia politechniczne trwają na ogół 3-4 lata i posiadają ta sama rangę co dyplomy uniwersyteckie. (Dziewulak 1997, s.57). Finlandia ma do zaoferowania 20 uniwersytetów (w tym 10 wielo wydziałowych, 3 uniwersytety techniczne, 3 szkoły ekonomiczne i 4 akademie sztuk pięknych. Kształcenie na poziomie uniwersyteckim prowadzi także kolegium obrony narodowej nadzorowane przez Ministerstwo Obrony) i 29 politechnik AMK (Ammatti-Korkeakoulu). Szkoły wyższe podlegają Ministerstwu Edukacji. Są również i takie, nad którymi pieczę sprawują na spółkę Ministerstwo Edukacji oraz odpowiednie resorty (np. Ministerstwo Zdrowia czy Spraw Wewnętrznych). Aby zostać studentem fińskiego uniwersytetu, trzeba okazać świadectwo dojrzałości oraz zdać egzamin wstępny. (Polski Portal Edukacyjny). Najstarszą a jednocześnie największą instytucją naukowo-dydaktyczną w Finlandii jest Uniwersytet w Helsinkach został założony w 1640 r. i zwany wówczas Akademią Królewską. Dziś jest jedną z najlepszych europejskich uczelni.
W Finlandii numerus clausus ustalony jest za pośrednictwem ogólnych dyrektyw rządowych, na podstawie, których poszczególne uniwersytety, co roku określają liczbę nowo przyjętych studentów. Stosuje się również procedury selekcji, w efekcie, których do szkół wyższych dostaje się ok. 50% zainteresowanych. (Prucha 2004, s.167).
Sektor pozauniwersytecki tworzą politechniki, zbudowany w wyniku integracji pomaturalnych szkół zawodowych prowadzonych przez gminy. Są to, uczelnie regionalne, prowadzone przez gminy, federacje gmin lub instytucje prywatne. Są to uczelnie o różnej wielkości, kształcące od 1 tys. do 8 tys. studentów. Administracja jest prowadzona przez radę i prezydenta bądź rektora, a w razie potrzeby powołuje się także komitet konsultacyjny. O strukturze zarządzania decyduje sponsor. Rada i komitet konsultacyjny lub inne wieloosobowe ciało administracyjne gminnej lub prywatnej AMK może składać się z nauczycieli, innych pracowników, studentów, a ponadto, aby zwiększyć wpływ otoczenia zewnętrznego, również z przedstawicieli biznesu i przemysłu. (Mosakowski, 2001) Na ukończenie politechniki w Finlandii trzeba przeznaczyć minimum 3,5-4 lat i obronić dyplom (przedstawić projekt). Aby dostać się na politechnikę, trzeba mieć za sobą edukację na średnim stopniu (szkoła ogólna lub zawodowa) oraz wykazać się odbytymi praktykami.
Oto dwie cechy fińskich politechnik:
1. Studia trwają 3-4 lata,
2. Studia organizowane są w sposób zbliżony do studiów w szkołach wyższych.
W czasie studiów duży nacisk kładzie się na prowadzenie praktycznych zajęć w przedsiębiorstwach. Każdy program przewiduje 20 tygodni praktyk. Fińskie politechniki od czasu ich powstania (1991 r.) traktuje się, jako rodzaj eksperymentu. Są one monitorowane i poddawane wieloletniej ewaluacji. Fińskie politechniki z uniwersytetami łączy specyficzny rodzaj zależności: w oficjalnym dokumencie fińskiego Ministra Szkolnictwa ( Higher Education Policy in Finland, 1994) stwierdza się: "Politechniki muszą być pojmowane nie tylko jako uczelnie nadające podrzędne w stosunku do uniwersyteckich tytuły naukowe, tzn. jako pośrednik w drodze do wykształcenia uniwersyteckiego, ale jako alternatywa dla uniwersytetów. Politechniki powinny utrzymywać ścisłe związki z przemysłem oraz handlem. Powinny reagować na ich potrzeby. Oczekuje się, że jedynie najzdolniejsi absolwenci z najlepszych politechnik będą mieli możliwość kontynuowania nauki na uniwersytetach. Oczywiście możliwość kontynuowania nauki na studiach wyższych dla tych, którzy maja ku temu chęci i predyspozycje, musi zostać zachowana." Nauka jest bezpłatna. (Prucha 2004, ss.156-157). Uniwersytety i Politechniki zajmują się również edukacją dorosłych. Corocznie w kursach dla dorosłych uczestniczy 1,4 miliona z pięciu milionów Finów. Najwyższą kolegialną władzą kolegialną jest senat, który zatwierdza przepisy uniwersyteckie, plany pracy i budżet, określa wytyczne w zakresie wykorzystania środków etc. Przewodniczącym senatu jest rektor. Rektor jest powoływany na 5-letnią kadencję przez kolegium wyborcze spośród kandydatów posiadających stopień doktora lub stanowisko profesora. Wydziałem oraz podobnymi jednostkami kieruje dziekan, a pozostałymi dyrektor, wybrani przez wieloosobowe ciało kolegialne danej jednostki spośród jej profesorów. Pracowników akademickich w uniwersytetach można podzielić na trzy kategorie: nauczyciele akademiccy, pracownicy badawczy, pracownicy pomocniczy. Grupa "nauczyciele akademiccy" obejmuje 3 grupy nauczycieli: profesorów, wykładowców (starsi wykładowcy, wykładowcy, młodsi wykładowcy) oraz asystentów. Skład i struktura pracowników w AMK są inne niż w uniwersytetach. Nie ma stanowiska profesora, asystenta czy pracownika badawczego, a są: nauczyciele wykładowcy oraz starsi nauczyciele. Różnica wynika z tradycji AMK oraz ich misji. Najbardziej prestiżowa kategoria nauczycieli AMK to starsi nauczyciele, którzy są odpowiedzialni za rozwój i kierowanie swoimi departamentami lub dziedzinami zawodowymi. Od nauczycieli politechnik wymaga się posiadania stopnia magistra, zaś od starszych nauczycieli stopnia podyplomowego. Od obydwu stanowisk wymaga się ponadto ukończenia studiów pedagogicznych i 3 lat doświadczenia zawodowego. (Mosakowski, 2001)

III. Zestawienie różnic i podobieństw:
tabela

Bibliografia:
1) Dziewulak D. (1997), Systemy szkolne Unii Europejskiej, "ŻAK", Warszawa.
2) Mosakowski R. (2001), Szkolnictwo wyższe w Finlandii.
3) Prucha J. (2004), Pedagogika porównawcza, PWN, Warszawa.
Literatura pomocnicza:
1) A. Brzezińska, J. Brzeziński, Ewaluacja procesu kształcenia w szkole wyższej, wyd. Fundacji Humaniora, Poznań 2000
2) T. Lewowicki, Przemiany oświaty, Warszawa, Wydział Pedagogiczny UW
3) C. Kupisiewicz, Przemiany edukacyjne w świecie, Wiedza Powszechna, Warszawa 1978

Marcin Jurczyk


Zaświadczenie online



numer online: 153 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: