Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
9112
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Zakłady Poprawcze w Polsce - próba charakterystyki

Rozpoczynając rozważania na powyższy temat należy rozpocząć od omówienia pojęcia, jakim jest resocjalizacja. Warto zwrócić uwagę, iż w literaturze i praktyce używa się tego pojęcia w różnych znaczeniach, jako: proces, specyficzne działanie wychowawcze oraz rezultat.

Po pierwsze, zgodnie z etymologią "resocjalizacja jest odmianą procesu socjalizacji, jest niczym innym jak powtórną socjalizacją. Jest, więc procesem zmian, które zachodzą w osobowości jednostki, dlatego resocjalizacja nie jest możliwa bez aktywności samego wychowanka. Stanisław Górski uważa, że resocjalizacja różni się od wychowania resocjalizującego, gdyż o ile proces socjalizacji (a więc i proces resocjalizacji) jest spontaniczny i przez nikogo nie sterowany, ani nie organizowany, to wychowanie resocjalizujące jest procesem świadomym, celowym, specjalnie organizowanym i kierowanym. Wychowanie resocjalizujące określa się jako świadomy i celowy proces bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania na osoby wykolejone społecznie w celu przysposobienia ich do pełnienia konstruktywnych ról społecznych, w sposób zgodny ze społecznymi oczekiwaniami." /S. Górski, 1985/ Według Czesława Czapówa proces resocjalizacji polega na "ukierunkowaniu procesu socjalizacji oraz na eliminowaniu skutków uprzedniego uczenia się wykolejającego. W pojęciu resocjalizacji zawarte są, zatem dwa procesy- socjalizacji reedukacyjnej (oduczanie) i socjalizacji edukacyjnej (uczenie się). Pierwszy z nich realizuje zadania destruktywne, drugi natomiast zadania konstruktywne, charakterystyczne dla wychowanka kreatywnego. Cele konstruktywne polegają na wyposażeniu wychowanka w nowe, pożądane właściwości i cechy, a cele destruktywne ukierunkowują działanie wychowawcze na pozbawienie podopiecznych tych cech, które ocenia się negatywnie." /K. Sawicka,1993/ Resocjalizacja uważana jest za swoistą odmianę socjalizacji, czyli są to procesy różnych wzorów kulturowych i społecznych. Odmienność ta polega na tym, iż przedmiotem oddziaływań jest człowiek mniej lub bardziej zsocjalizowany, lecz efekty uprzedniej socjalizacji, przeciwstawne nowym oddziaływaniom socjalizującym, ustępują, co umożliwia nową socjalizację. Mówiąc zazwyczaj o resocjalizacji mamy na myśli taki proces, którego rezultatem jest ustąpienie skutków socjalizacji społecznie destruktywnej, czyli zachowania przejawiającego się czynnym przeciwstawieniem się systemowi norm prawnych, etycznych jak również i obyczajowych wyrażających interesy całego społeczeństwa. Wychowanie może pobudzić jak również hamować proces rozwoju, zależnie od celów wychowania. Może ono być zgodne lub nie z wpływami otoczenia i może ono, w tym czy innym stopniu podtrzymywać lub aktywizować jedne procesy socjalizacji, a przeciwstawiać się innym. O wychowaniu wartościowym można mówić wówczas, gdy wychowanie to jest pobudzające dla rozwoju człowieka oraz współgra z wpływami otoczenia społecznego stanowiącego źródło socjalizacji zgodnej z interesami danego społeczeństwa. Rezultatem każdej, także i tej niepożądanej socjalizacji jest internalizowanie, a wiec uwewnętrznienie określonych oczekiwań społecznych, co jest możliwe tylko wtedy o ile odpowiednim przekształceniom ulegną wiadomości i umiejętności oraz postawy przedmiotu socjalizacji. Z kolei procesy resocjalizacji mogą być rozpatrywane z dwóch stron: od strony nabytych w środowisku umiejętności, bądź od strony zmian w sferze postaw manifestujących się poprzez zachowania i postawy wobec danych oczekiwań społecznych. Tak, więc wychowanie jako proces inicjowany, ukierunkowany, podtrzymujący korygowanie określonych procesów socjalizacji, o ile jest wychowaniem skutecznym, eliminuje zarówno pewne niepożądane społecznie wiadomości i umiejętności, jak i pewne niepożądane postawy społeczne. Warto również zastanowić się nad pojęciem Zaklad Poprawczy. Zgodnie z definicją: "jest to zakład zamknięty o charakterze wychowawczym przeznaczony dla nieletnich, którzy popełnili jakieś przestępstwo." /M. Szymczak, 1993/


REKLAMA

Obecnie w Polsce funkcjonuje 35 placówek o charakterze resocjalizacyjnym. Wyróżnić można 9 schronisk dla nieletnich, 17 zakładów poprawczych (Białystok, Barczewo, Grodzisk Wielkopolski, Jerzmanice Zdrój, Kcynia, Koszalin, Mrozy, Nowe, Ostrowiec Świętokrzyski, Poznań, Sadowice, Studzieniec, Szubin, Świecie n/Wisłą, Tarnów, Trzemeszno, Witkowo) oraz 9 zakładów poprawczych wraz ze schroniskami dla nieletnich (Głogów, Konstantynów Łódzki, Koronowo, Laskowiec, Łąka, Racibórz, Świdnica, Warszawa-Falenica, Zawiercie). Trzy z powyżej wymienionych placówek przeznaczone są dla dziewcząt a mianowicie zakład w Koronowe, Warszawie-Falenicy oraz w Zawierciu. Wszystkie z wyżej wymienionych placówek łącznie dysponują 1810 miejscami, w tym 1645 dla chłopców oraz 175 dla dziewcząt. W zakładach tych prowadzone są szkoły podstawowe, gimnazja oraz szkoły ponadgimnazjalne. Kadrę pedagogiczną stanowią pracownicy m.in. nauczyciele, wychowawcy, psycholodzy, pedagodzy i inni specjaliści (w łącznej liczbie 2207 osób). Do placówek izolacyjnych kieruje się młodzież o dużym stopniu demoralizacji, która swój wydźwięk przedstawia w takich zachowaniach jak: rozboje, zgwałcenia, zabójstwa, pobicia ze skutkiem śmiertelnym. Najczęściej są to nieletni, którzy okazują opór w stosunku do zabiegów resocjalizacyjnych, o czym świadczą - liczne ucieczki, zachowania agresywne, samouszkodzenia oraz próby samobójcze. Utrzymanie zakładów dla nieletnich jest kosztowne. Średni koszt utrzymania jednego wychowanka zakładu poprawczego zgodnie z wyliczeniami resortu sprawiedliwości wynosi około 4500-6500 zł miesięcznie. /PZNSiPwDiM, 2003/

Jak już wcześniej zostało wspomniane, każda placówka o charakterze resocjalizacyjnym zatrudnia pracowników pedagogicznych. Ponadto zatrudniani są pracownicy ekonomiczni, administracji, obsługi oraz pracownicy medyczni. Jeżeli chodzi o skład placówek to w zaplecze materialne każdego zakładu o charakterze izolacyjnym powinno wchodzić: internat, szkoły, warsztaty szkolne, zespół diagnostyczno-korekcyjny, pomieszczenia mieszkalne oraz higieniczno-sanitarne, pracownie przedmiotowe (klasy), salę gimnastyczną, bibliotekę połączoną z czytelnią, gabinety lekarskie, izbę chorych, gabinet psychologiczno-pedagogiczny, izby przejściowe, hostele oraz tereny i urządzenia do zajęć rekreacyjnych i sportowych. Efektywność procesu resocjalizacji w zakładzie poprawczym uzależniona jest również od diagnozy wychowanków, która polega głównie na określeniu ich deficytów.

Kierując się zdaniem E. Potempskiej diagnoza w placówce resocjalizacyjnej musi "mieć charakter całościowy, dynamiczny oraz interdyscyplinarny, tzn. musi wyjaśniać mechanizmy określonych zachowań jednostki na tle całokształtu jej funkcjonowania psychospołecznego (diagnoza osobowości), jak i wiązać ją z właściwościami i specyfika środowisk społecznych, w których osoba badana przebywa lub przebywała i które nadal mają wpływ na jej funkcjonowanie." /E. Potomska, 1999/2/

W zakładach prowadzona jest dokumentacja pobytu wychowanków, dokumentacja przebiegu nauczania wraz z danymi dotyczącymi zatrudnienia wychowanków. Dokumentację pobytu wychowanków stanowi w szczególności: księga ewidencji wychowanków, akta osobowe wychowanka wraz z dokumentacją procesu resocjalizacji, wykaz osób podlegających zameldowaniu, karta wyposażenia wychowanka, księga ewidencji nagród i środków dyscyplinarnych, księga ewidencji wychowanków umieszczonych w izbie przejściowej, księga ewidencji wychowanków umieszczonych w izbie izolacyjnej, księga ewidencji przepustek i urlopów, dzienniki zajęć wychowawczych, księga przebiegu służby nocnej, księga ewidencji ucieczek, dokumentacja stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz protokoły rady zakładu. Radę zakładu stanowi dyrektor oraz rada zakładu.

"W Polsce nie prowadzi się placówek koedukacyjnych odnosi się to do zakładów, jak i schronisk. Zakłady dla chłopców (23) zostały sprofilowane i dzielą się na:

1. Resocjalizacyjne:
A) otwarte - młodzieżowe ośrodki adaptacji społecznej - MOAS-y: Koszalin, Studzieniec, Szubin,
B) półotwarte - Barczewo, Głogów, Jerzmanice Zdrój, Kcynia, Konstantynów Łódzki, Laskowiec, Ostrowiec Świętokrzyski, Poznań, Pszczyna Łąka, Racibórz, Świdnica,
C) zamknięte - obecnie funkcjonuje tylko jeden tego typu zakład w NoŹwem,
D) o wzmożonym nadzorze wychowawczym - Grodzisk Wielkopolski, Trzemeszno;

2. Resocjalizacyjno- rewalidacyjne - Mrozy, Sadowice, Tarnów, Witkowo;

3. Resocjalizacyjno-terapeutyczne - w Białymstoku dla chłopców uzależnionych od środków odurzających i psychotropowych oraz nosicieli wirusa HIV; w Świeciu dla chłopców z zaburzeniami rozwoju osobowości na tle organicznego uszkodzenia CUN i z upośledzeniem umysłowym.

Natomiast zakłady dla dziewcząt (Koronowo, Warszawa-Falenica, Zawiercie) przyjmują wszystkie kategorie nieletnich - z upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami rozwoju osobowości, uzależnionych od środków odurzających i psychotropowych, dezorganizujące prace zakładu i mające na swoim koncie liczne ucieczki, wysoce zdemoralizowane, o dużej agresywności i brutalności." /W. Woźniak, 2005/

Należy pamiętać, iż charakter placówki tworzą ludzie w tym przypadku kadra pedagogiczna, która poprzez zdobyte kwalifikacje oraz umiętności radzenia sobie z problemami wychowanków kreuje nowe osobowości społecznie pożądane. Warto również wspomnieć, iż od realizacji celów i zadań jakie przyświecają każdej placówce zależy kierunek oddziaływań resocjalizacyjnych.

Bibliografia:
1. S. Górski, Metodyka resocjalizacji, PWN, Warszawa 1985.
2. K. Sawicka, Zarys koncepcji resocjalizacji Cz. Czapówa, [w:] Polska myśl resocjalizacyjna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1993.
3. M. Szymczak (red.), Słownik Języka Polskiego, Warszawa 1993.
4. Por. Program Zapobieganiu Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży, Międzynarodowy Zespół ds. Opracowania Programu Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Warszawa 2003.
5. E. Potempska, Przedmiot, zakres i cele diagnozy w resocjalizacji nieletnich "Opieka-Wychowanie-Terapia", 1999/2.
6. W. Woźniak, K. Ptak, Resocjalizacja w zakładzie poprawczym i schronisku dla nieletnich, (w:) W.Woźniak (red.), Przestępca i skazany nie tracą godności osoby, Wyd. Wszechnicy Mazurskiej, Olecko 2005.

Marcin Jurczyk


Zaświadczenie online



numer online: 109 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: