Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
9161
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rozwój zainteresowań czytelniczych uczniów

Wprowadzenie dziecka w świat literatury jest procesem długotrwałym i złożonym. O rzeczywistej potrzebie czytania i kontaktu z książką można bowiem mówić dopiero wtedy, gdy odbiorca świadomie sięga po książkę, potrafi motywować swój wybór, sama lektura zaspokaja, kształtuje i rozwija jego różnorodne potrzeby. Zakres i siła tych potrzeb zależy od dojrzałości czytelniczej odbiorcy, a jej osiąganie przebiega w sposób indywidualny dla każdego czytelnika.

Wśród elementów (sprawności) dojrzałości czytelniczej wymienia się bowiem: zaistnienie potrzeb czytelniczych, pojawienie się technicznej umiejętności czytania ze zrozumieniem, odczytywania sensów lektury i psychicznego w nie zaangażowania, umiejętność doboru lektury do własnych potrzeb psychicznych, różnicowanie się i występowanie różnych typów potrzeb na różnym poziomie świadomości, otwartość na przyjęcie nowych funkcji lektury, nowych kodów literatury. Wymienione sprawności składające się na dojrzałość czytelniczą muszą jednak występować jednocześnie.


REKLAMA

Pierwsze kontakty dziecka z książką odbywają się przy udziale pośrednika - lektora, narzucającego samą lekturę, jak i jej czas, tempo i długość. I to właśnie więź psychiczna pomiędzy dzieckiem a pośrednikiem, a nie sama treść przekazu jest tu najważniejsza. Również podczas kontaktów dziecka z książką mających miejsce w szkole ogromną rolę odgrywa początkowo pośrednik - nauczyciel, bibliotekarz. Mają one często charakter zabawy. Mali czytelnicy bardziej interesują się obrazkami i ilustracjami niż samym tekstem. Wiersze i opowiadania rytmiczne, rymowana proza, krótkie historyjki obrazkowe to ulubiona lektura dzieci. Do szkoły dziecko wkracza zresztą z doświadczeniami pierwszych spotkań ze słowem i książką wyniesionymi z domu, jak zabawy "paluszkowe", wyliczanki, kołysanki, wierszyki, widok czytających książki domowników, domowa biblioteczka, domowe czytania, np. przed snem.

Aktywność czytelnicza uczniów klas niższych, czytających już samodzielnie, przejawia się przede wszystkim w sięganiu po książkę dla przyjemności; czytanie książki musi być dla dziecka przyjemnością, bo jedynie wtedy dobrze służy rozwijaniu potrzeby czy nawyku obcowania z literaturą oraz tworzeniu kultury czytelniczej. Zasadniczym kryterium oceny książki przez małego czytelnika jest to, czy potrafi go ona zainteresować, a tym samym, czy odwołuje się do jego uczuć, doświadczeń i doznań. Tylko tak postrzegana lektura dostarczy dziecku przeżyć, pobudzi jego sferę emocjonalną i intelektualną.

W kręgu zainteresowań czytelniczych dzieci z klas młodszych często znajdują się baśnie. Tematyka tych utworów, pojawiające się w nich motywy i postacie znakomicie zaspokajają potrzeby małych czytelników, stanowią lekturę adekwatną do ich dojrzałości czytelniczej. Baśniowa fantastyka przemawia do dziecięcej wyobraźni, pobudza uczucia, emocje, niejednokrotnie zmusza do wartościowania prezentowanych postaw bohaterów. Mały czytelnik chętnie "ucieka" w świat baśni, utożsamia się z wieloma jej bohaterami, których postępowanie nierzadko staje się dla niego wzorem do naśladowania.

Psychice dziecka bliskie też są uosobienia i ożywienia, tak często pojawiające się w tekstach fantastycznych. Uczniowie ze współczuciem opowiadają przygody Kopciuszka czy smutną historię brzydkiego kaczątka. Szczerze cieszą się z pomyślnych zakończeń baśni, potrafią dokonać charakterystyki i oceny postaci, czy też wydobywać sens moralny i ustalić myśl przewodnią lektury.

Dużą przyjemność sprawiają dzieciom teksty, których bohaterami są zwierzęta. Na długo zapamiętują przygody psa Lampo, zainteresowaniem cieszą się przygody Czarnej Owieczki, bociana Kajtka czy też pingwinów Adeli. Warto też wspomnieć o Słoniu Trąbalskim, którego postać zawiera dużą dozę humoru. Dzieci uwielbiają się śmiać, a książki, które wywołują u nich radość, zawsze darzą sympatią. Mali czytelnicy lubią też książki, których bohaterami są ich rówieśnicy.

Wraz z wiekiem nasila się u małego odbiorcy potrzeba obcowania z lekturą realistyczną. Dlatego w klasach młodszych sukcesywnie pojawia się coraz więcej utworów, w których świat przedstawiony pozbawiony jest elementów fantastycznych. Spełnia te wymogi książka o dzieciach z Bullerbyn. Realizuje ona wiele potrzeb uczniów, m. in. potrzebę kompensacyjną, tożsamości i wzorców zachowań, ale także spełnia funkcję informacyjną, rozrywkową.

Częstymi lekturami dzieci 7-9-letnich są komiksy. Zainteresowaniem cieszą się przygody Asterixa, Tytus, Romek i Atomek, Kajko i Kokosz. Jednak ulubioną formą czytelnictwa nadal pozostaje czytanie książek. Dzieci w tym wieku nie są w stanie różnicować własnych motywów sięgania po określone formy słowa pisanego, ale potrafią określić, co najbardziej lubią: pociąga ich forma, estetyka, sposób narracji i żywość akcji, częściowo także przekazywane treści, jak również dołączane do czasopism prezenty (płyty, breloczki, puzzle), w komiksach zaś nierealne, dziwne postaci, które docierają do wyobraźni i zaspokajają ich potrzebę fantazjowania, niezwykłości. Najchętniej czytane przez uczniów tej grupy wiekowej czasopisma to: "Kaczor Donald", "Świat Wiedzy", "O.K.", "Wally zwiedza świat", "Bravo Sport", "Disney i Ja", "5-10-15", "Bravo Girl". Wysoka ocena tych popularnych i łatwych w odbiorze czasopism jest równocześnie dowodem różnicowania się w tym wieku zainteresowań ogólnych dzieci. W wyborach dzieci pojawiają się też periodyki poważniejsze, których celem jest edukacja, zaspokajanie ciekawości poznawczej dziecka.

Ogólnie mówiąc upodobania i potrzeby czytelnicze uczniów klas młodszych nierozerwalnie łączą się z dziecięcą psychiką, wyobraźnią i osobowością. Wprawdzie dużą rolę odgrywają także inne czynniki, ale sam odbiorca jest w tym procesie najważniejszy.

Druga faza młodszego wieku szkolnego to okres dużego zróżnicowania czytelników pod względem techniki czytania. Jest to ważny moment w rozwoju czytelniczym dziecka, gdyż może on zadecydować o późniejszej niechęci do sięgania po książkę i niepowodzeniach szkolnych.

Późniejszy okres rozwoju - okres dorastania (od 11-12 do 18 roku życia) - to czas zmian biologicznych, ale i intensywny rozwój psychiczny dzieci. Świadomie ukierunkowane procesy myślowe, rozwijająca się pamięć logiczna, dowolna wpływa na rozwój umiejętności dokonywania świadomego wyboru lektury, krytycznego podejścia do jej treści oraz wzrost zainteresowań publikacjami popularnonaukowymi. Kontakty z książką cechuje w tym okresie duża rozpiętość poziomu zainteresowań: od bajek po powieści obyczajowe dla dorosłych oraz bezpośredniość i intymny charakter. Intensywny rozwój życia uczuciowego, wyobraźni i wynikający stąd niepokój wewnętrzny, potrzeba silnych wzruszeń, przeżycia przygody, różnicowanie się poglądów dziecka dotyczących systemu wartości, zainteresowań, postaw życiowych, autorytetów, sposobów spędzania wolnego czasu - to wszystko wpływa na nasilenie czytelnictwa, częste, wręcz nerwowe sięganie po książki różnego rodzaju, z różnych źródeł i różnej wartości. Okres ten niesie więc niebezpieczeństwo niewykształcenia nawyku czytania literatury ambitniejszej, trudniejszej, wartościowej.

Na tym etapie rozwoju dzieci i ich potrzeby i upodobania czytelnicze zaczynają się coraz bardziej różnicować. Im starsze dziecko, tym bardziej daje znać o sobie jego osobowość, indywidualizm, a nawet płeć. Dziewczęta poszukują lektur, które wzbogacą ich wewnętrzne doznania - najchętniej wybierają książki obyczajowe, których treść dotyczy ideałów przyjaźni, miłości, dobra, poświęcenia, itp. Chłopców interesują książki o tematyce wojennej, przygodowej, awanturniczej, kryminalnej wyzwalające instynkt walki, z bohaterem wyróżniającym się odwagą, szlachetnością, zdolnością do poświęceń, zaradnością życiową.

Zróżnicowaniu ulegają także postawy czytelnicze: niektórzy czytelnicy stale poszukują literatury na określony, interesujący ich temat, inni ustawicznie zmieniają tematykę i gatunek czytanych książek, niektórzy zaś nie potrafią określić swoich preferencji czytelniczych. Prawidłowe ukierunkowanie czytelnictwa przez nauczyciela i bibliotekarza skutkuje wykształceniem się u czytelnika wyraźnego zainteresowania konkretnym autorem i poszukiwaniem jego tytułów.

Do książek cieszących się popularnością wśród młodszych nastolatków należą tytuły Lucy Maud Montgomery i Alfreda Hitchcocka. Ten drugi autor czytany jest z równie dużym zainteresowaniem przez chłopców, jak i dziewczęta.. Bardzo chętnie ta grupa wiekowa sięga po książki Małgorzaty Musierowicz (Opium w rosole, Kwiat kalafiora, Córka Robrojka, Kłamczucha), Zbigniewa Nienackiego, Astrid Lindgren (Lotta z ulicy Awanturników, cykl o Pippi, Bracia Lwie Serce), Szklarskiego, cykl o przygodach Mikołajka, książki Ożogowskiej, Bahdaja, Roalda Dahla (Matylda i Czarownice). Czytane są Muminki, książki Ireny Jurgielewiczowej oraz Dynastia Miziołków Joanny Olech.

Wśród komiksów najchętniej wybierane są te o Asterixie i jego przyjaciołach, o Tytusie i jego kompanii oraz Thorgal, a z serii wydawniczych - horrory (Szkoła przy Cmentarzu, Strrraszna historia, Krąg ciemności, Ulica strachu). Nastolatki sięgają też po serie "Monstrualna Erudycja", "Patrzę, Podziwiam, Poznaję", "Co i Jak", "Klasyka Młodych".

Około 14-15 roku życia pojawiają się u młodzieży nowe formy zachowań i aktywności mające prowadzić do podjęcia samodzielnych, dojrzałych działań. To okres cechujący się występowaniem ambiwalentnych uczuć (np. pewności siebie, a zaraz potem lęku), bliżej nieokreślonych pragnień, zmiennych nastrojów, braku równowagi emocjonalnej, negacji autorytetów prowadzącej do konfliktów z otoczeniem, czas przywiązywania dużej roli grupie rówieśniczej, poszukiwania przyjaźni, chęci podjęcia określonej roli w społeczeństwie.

W książce młodzież szuka więc odpowiedzi na nurtujące ją pytania, wątpliwości oraz podejmowania interesujących ją problemów, szerzej ujmując - szuka pomocy w kształtowaniu swego charakteru i osobowości oraz określenia własnej postawy wobec rzeczywistości. Te potrzeby zaspokajają powieści psychologiczne, obyczajowe, poezja, dramat. Czytelnictwo ulega znacznemu nasileniu, młodzież zaczyna dostrzegać i doceniać artystyczną wartość literatury, także poezji, uczy się na pamięć tekstów, niekiedy lektura staje się inspiracją do własnej twórczości literackiej. Książka poszukiwana jest również ze względu na jej wartości poznawcze - jako źródło wiedzy niezbędnej w procesie nauki, ale także na możliwości rozwijania indywidualnych zainteresowań wykraczających często poza szkolny program nauczania, będących przygotowaniem do podjęcia studiów i wyboru zawodu.

Uczniowie w wieku 14-15 lat chętnie czytają książki Krystyny Siesickiej (Zapałka na zakręcie, Jezioro osobliwości, Chwileczkę, Walerio..., Falbanki, Dziewczyna Mistrza Gry, Pejzaż sentymentalny), Małgorzaty Musierowicz (Opium w rosole, Kwiat kalafiora, Ida sierpniowa, Tygrys i róża) i Marty Fox (Magda.doc, Paulina.doc., seria Pierwsza Miłość). Zainteresowanie tymi autorkami wynika z upodobań dziewcząt, bo to one w tej grupie wiekowej są czytelnikami aktywniejszymi. Ważne miejsce wśród książek nastolatków zajmują utwory Krzysztofa Petka wydane w serii "Porachunki z Przygodą", książki Joanny Chmielewskiej i Ewy Nowackiej (Małgosia contra Małgosia, Emilia z kwiatem lilii leśnej), Whartona (Ptasiek, Tato, zbiór wojennych opowiadań Szrapnel), Lucy Maud Montgomery (przede wszystkim seria o Ani), Alfreda Szklarskiego, Zbigniewa Nienackiego, Andrzeja Sapkowskiego. Nastolatki chętnie czytają literaturę fantastyczną, ale to chłopcy częściej niż dziewczęta sięgali po książki J. J. Tolkiena (Hobbit, Tolkien). Wśród serii wydawniczych młodzież preferuje te, których tematem są nurtujące ich problemy, np. "Nie dla mamy, nie dla taty, lecz dla każdej małolaty", "Wokół nas", cykl Beverly Hills, 90210, związany z serialem telewizyjnym oraz horrory i książki sensacyjne (przede wszystkim "Ulica Strachu", seria o przygodach trzech młodych detektywów Alfreda Hitchcocka, "Szkoła przy Cmentarzu". Do poszukiwanych należą książki podejmujące problem narkomanii - Christiane F. My, dzieci z dworca ZOO, Barbary Rosiek Pamiętnik narkomanki, Wojciecha Wanata Odlot donikąd, relacja Barbary Samson Piekło siedemnastolatki, anonimowy pamiętnik amerykańskiej nastolatki Idź, zapytaj Alice, Stokrotka Pawła Krasnodębskiego, Ćpun Melvina Burgessa.

Bibliografia
1. Biblioteka szkolna. Przewodnik dla bibliotekarza. Red. E. Białkowska. Warszawa 1986
2. Kowolik P. Ulubione czasopisma i komiksy oraz motywy ich czytania przez uczniów szkoły podstawowej. "Poradnik Bibliotekarza" 2002 nr 10 s. 3-5
3. Nowatkowska I. D. Upodobania i potrzeby czytelnicze uczniów klas niższych. "Wychowanie na co dzień" 2003 nr 4-5 s. 22-23
4. Papuzińska J. Inicjacje literackie - problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką. Warszawa 1981
5. Świerczyńska-Jelonek D. Co czytają dzieci na Mazowszu? "Guliwer" 2000 nr 4 s. 67-68
6. Świerczyńska-Jelonek D. Wybrane problemy czytelnictwa dzieci. "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 1995 nr 4 s. 11-15
7. Umer T. Lektury dzieci i młodzieży. "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 1995 nr 4 s. 16-18

Anna Duda


Zaświadczenie online



numer online: 111 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: