Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
9537
rok szkolny
2011/2012

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rehabilitacja w onkologii

Nowotwory stanowią dużą grupę chorób charakteryzujących się niekontrolowanym wzrostem i rozprzestrzenianiem się nieprawidłowych komórek. Mogą rozwijać się na podłożu zarówno tkanki nabłonkowej, łącznej, mięśniowej, jak i nerwowej, stąd ich bardzo duża różnorodność. Dzieli się je na łagodne i złośliwe.

Wydolność i sprawność fizyczna.

Leczenie nowotworów złośliwych może być przyczyną obniżenia wydolności i sprawności fizycznej. Zmniejszenie wydolności fizycznej, spowodowane m.in. ograniczeniem aktywności ruchowej, jest także przyczyną unikania ruchu przez osoby leczone z powodu nowotworów złośliwych. Jest to rodzaj błędnego koła, w którym skutek staje się również przyczyną, a przyczyna skutkiem. Problem ten nabiera szczególnie istotnego znaczenia w świetle badań jednoznacznie wskazujących na ograniczenie aktywności ruchowej, jako na czynnik ryzyka rozwoju wielu nowotworów złośliwych, np. raka jelita grubego, gruczołu krokowego czy sutka.


REKLAMA

Znaczenie, cele i zadania rehabilitacji w onkologii.

Metody leczenia stosowane w onkologii są często przyczyną powikłań i zaburzeń czynności wielu układów i narządów. Wynikają z tego dwa podstawowe cele rehabilitacji medycznej:
1. Zapobieganie powikłaniom i zaburzeniom czynności po leczeniu nowotworów złośliwych.
2. Leczenie powikłań i zaburzeń czynności w onkologii.

Cele rehabilitacji w onkologii są szczególne, polegają bowiem na przywracaniu sprawności psychofizycznej utraconej w wyniku leczenia a nie choroby. Oczywiście leczenie wynika z choroby, ale rehabilitacja dotyczy bezpośrednio powikłań i następstw leczenia. Tym razem metody rehabilitacji nie oddziałują na zaburzenie czynności wynikające z choroby, ale z metody jej leczenia. Częściowo jednak rehabilitacja ma także możliwość bezpośredniego wspomagania leczenia nowotworów złośliwych. Dotyczy to głównie aktywności ruchowej, która pobudzając odporność organizmu i modyfikując gospodarkę hormonalną i metaboliczną, jest istotnym czynnikiem pierwotnej i wtórnej prewencji choroby nowotworowej.

Metody rehabilitacji medycznej w onkologii.
Podstawowe znaczenie w rehabilitacji chorych leczonych z powodu nowotworów złośliwych mają ćwiczenia ruchowe. U pacjentów tych można stosować wszystkie rodzaje ćwiczeń, ale niektóre z nich powinny być stosowane z zachowaniem szczególnej ostrożności. Dotyczy to zwłaszcza ćwiczeń statycznych i ćwiczeń z oporem. Zasady kinezyterapii nie różnią się od ogólnie przyjętych w rehabilitacji. Powinny być rozpoczynane jak najwcześniej, stosowane systematycznie, z odpowiednią intensywnością i w pozycjach ułatwiających odpływ chłonki. Zwłaszcza dwie ostatnie zasady są istotne, gdyż nadmierne obciążenie i nieprawidłowa pozycja grożą obrzękiem powysiłkowym, który w razie niewydolności odpływu chłonki może być szczególnie groźny i prowadzić do rozwoju obrzęku. Oczywiście kinezyterapia jest wspomagana i uzupełniana masażem i zabiegami fizykalnymi.

Rehabilitacja w zapobieganiu powikłaniom i zaburzeniom czynnościowym w onkologii.

Podstawą osiągnięcia tego celu jest jak najwcześniejsze rozpoczynanie rehabilitacji. Nie może ona być stosowana dopiero w chwili wystąpienia zaburzeń, ale znacznie wcześniej - już w chwili przyjęcia chorego do leczenia. Każdego chorego leczonego z powodu nowotworu złośliwego należy traktować jak potencjalnie narażonego na wystąpienie powikłań lub zaburzeń czynności.
Niezależnie od metody leczenia, która jest stosowana, najistotniejsze we wczesnym jej okresie jest zapobieganie powikłaniom płucnym i zakrzepowo - zatorowym. Stosuje się fizjoterapię klatki piersiowej, obejmującą ćwiczenia oddechowe, oklepywanie klatki piersiowej, ćwiczenia skutecznego kaszlu, pozycje złożeniowe i drenażowe oraz inhalacje. W profilaktyce przeciwzakrzepowej wykorzystuje się ćwiczenia przeciwzakrzepowe, przerywaną kompresję pneumatyczną, pończochy elastyczne i wysokie ułożenie kończyny.
Bardzo istotne są wczesne rozpoczynanie ćwiczeń ogólnie usprawniających oraz pionizacja i uruchamianie chorego. Ma to zapobiec jego "roztrenowaniu" i jest także ważnym elementem w profilaktyce powikłań płucnych i zakrzepowych. Ma także znaczenie w zapobieganiu zastojowi chłonki, przez co wspomaga przywrócenie równowagi jej odpływu. W ćwiczeniach ogólnie usprawniających należy zwrócić szczególną uwagę na zwiększanie ruchomości w stawach i siły mięśniowej w okolicy leczonej. Bardzo ważne jest także zapobieganie ograniczeniu ruchomości, występującemu zwłaszcza po zabiegach operacyjnych i radioterapii. Oprócz ćwiczeń czynnych wolnych, w odciążeniu i wspomaganych istotne znaczenie ma w tym przypadku leczenie złożeniowe. Utrzymanie kończyny w pozycji przeciwprzykurczowej i kontrola tej pozycji pozwalają uniknąć trudnych do usunięcia ograniczeń ruchomości.
W tym okresie można rozpocząć także stosowanie profilaktyki przeciwobrzękowej, prowadząc ćwiczenia ułatwiające odpływ chłonki oraz drenaż chłonny. Pewne znaczenie ma także wysokie ułożenie odciążonej kończyny, co wzmaga grawitacyjny odpływ chłonki. Od początku należy też unikać czynników zwiększających przepływ chłonki, a tym samym sprzyjających rozwojowi obrzęku chłonnego.
W późniejszym okresie rozpoczyna się trening wytrzymałościowy, mający zapobiegać obniżeniu wydolności chorego. Można go prowadzić na bieżni mechanicznej, cykloergometrze lub w terenie, stosując submaksymalne obciążenie do 85% częstości akcji serca maksymalnej dla danego wieku.

Rehabilitacja medyczna w zaburzeniach czynnościowych w onkologii.

Ograniczenia ruchomości w stawach po leczeniu nowotworów złośliwych wymagają stosowania ćwiczeń czynnych w odciążeniu, czynnych wolnych i samowspomaganych. Należy z dużą ostrożnością stosować ćwiczenia redresyjne, gdyż należy brać pod uwagę ryzyko uszkodzenia tkanek, zwłaszcza łącznej, osłabionych po napromienianiu.
Ważnym czynnikiem w rozwoju ograniczeń ruchomości jest także blizna pooperacyjna. Dlatego należy ją mobilizować i dążyć do jak największej jej ruchomości. Blizna powinna być elastyczna i przesuwalna po podłożu, gdyż w przeciwnym razie może powodować opór podczas ruchu w stawie.
W razie osłabienia siły mięśni należy stosować zależnie od wskazań ćwiczenia izometryczne, czynne wolne i czynne z oporem
Zaburzenia w obrębie układu nerwowego o charakterze niedowładów lub porażeń wymagają stosowania ćwiczeń biernych, czynnych wspomaganych lub metod kinezyterapeutycznych, np. PNF.


Księgarnia HELION poleca:

Układ oddechowy

Program fizjoterapii oddechowej chorych leczonych z powodu nowotworów złośliwych powinien obejmować ćwiczenia i zabiegi:

  • oddechowe torami przeponowym i piersiowym,
  • wzmacniające główne i pomocnicze mięśnie oddechowe,
  • zwiększające ruchomość w stawach ważnych w mechanice oddychania (klatka piersiowa, obręcz barkowa, kręgosłup)
  • rozluźniająco - uspokajające,
  • oklepywanie klatki piersiowej,
  • drenaż ułożeniowy,
  • ćwiczenia skutecznego kaszlu,
  • inhalację.
    Powyższy program powinien być uzupełniony ćwiczeniami ogólnie usprawniającymi i ogólno kondycyjnymi, gdyż zaburzenia wentylacji płuc mogą prowadzić do zmniejszenia tolerancji wysiłkowej i obniżać wydolność tych chorych.

    Układ naczyniowy.

    Celem rehabilitacji chorych z obrzękami chłonnymi kończyn są:

  • odprowadzenie nadmiaru chłonki z kończyny i zmniejszenie rozmiaru obrzęku,
  • pobudzenie tworzenia się krążenia obocznego i regeneracji naczyń węzłów chłonnych,
  • przywrócenie równowagi odpływu chłonki,
  • utrzymanie prawidłowej ruchomości w stawach oraz siły i napięcia mięśni obrzękniętej kończyny,
  • zapobieganie czynnościowym następstwom obrzęku, takim jak np. wady postawy ciała, podwichnięcia, zmiany zwyrodnieniowe czy niedowłady i porażenia.
    Metody rehabilitacji chorych z obrzękami chłonnymi po leczeniu nowotworów złośliwych obejmują stosowanie pneumatycznego i ręcznego drenażu chłonnego, ćwiczeń leczniczych, elastycznych rękawów i pończoch oraz pozycji złożeniowych.

    Znaczenie aktywności ruchowej w pierwotnej i wtórnej prewencji choroby nowotworowej.
    Niska aktywność fizyczna może być jednym z czynników rozwoju raka jelita grubego, gruczołu krokowego, piersi i endometrium. Z drugiej strony badania epidemiologiczne i eksperymentalne dowodzą, że ćwiczenia ruchowe zmniejszają ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów złośliwych. Wykazano zmniejszenie o 12 -60 % ryzyka rozwoju raka sutka u kobiet uprawiających rekreacyjnie sport. Także u chorych wykonujących systematycznie ćwiczenia po leczeniu nowotworów złośliwych obserwowano niższy odsetek nawrotu choroby. Wiele mechanizmów wzrostu ryzyka rozwoju nowotworu złośliwego i profilaktycznego działania zwiększonej aktywności fizycznej jest jeszcze nie wyjaśnionych. Uważa się, że pewne znaczenie może mieć oddziaływanie ćwiczeń ruchowych na ośrodki wydzielające insulinę i estrogeny, oraz na wzrost stężenia substancji odpornościowych.
    Ćwiczenia ruchowe nie tylko mają duże znaczenie w pierwotnej i wtórnej prewencji choroby nowotworowej, ale także odgrywają poważną rolę w poprawie jakości życia chorych i przyczyniają się do ich szybszego powrotu do normalnego życia. Obniża się poziom zmęczenia, które chorzy odczuwają po radioterapii i chemioterapii, oraz wzrasta ich tolerancja wysiłku. Dzięki temu mogą oni podejmować większe wysiłki, umożliwiające im sprawniejsze wykonywanie czynności codziennych i pracy zawodowej. Nie bez znaczenia jest także poprawa stanu psychicznego chorych regularnie wykonujących ćwiczenia fizyczne. Wzrasta ich wiara we własne siły, zmniejsza się uczucie zagubienia, depresji i niepokoju. Trening fizyczny łagodzi także niektóre objawy leczenia nowotworu, jak nudności, wymioty i biegunki. Ma to duże znaczenie w przebiegu i wynikach leczenia, oraz poprawia jakość życia leczonych chorych.

    Joanna Ostaszewska


  • Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



    numer online: 158 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: