Bezpieczny zimowy wypoczynek wymaga odpowiedniego przygotowania i wyobraźni. Ochronę przed mrozem zapewnia ubiór na cebulkę, a podróż rozpoczyna się od sprawdzenia stanu technicznego auta i opon. Na stoku bezwzględnie obowiązuje Dekalog FIS i kask, natomiast zabawy na śniegu muszą omijać dzikie lodowiska oraz ruchliwe ulice. Zadbaj o widoczność dzięki odblaskom, zachowaj trzeźwość podczas opieki nad dziećmi i koniecznie zapisz w telefonie numery ratunkowe ICE. Poznaj najważniejsze zasady bezpiecznych ferii wraz z obrazkami.
1. Ubieraj się „na cebulkę” i chroń ciało przed odmrożeniami
Zimą pogoda bywa zdradliwa, a temperatura odczuwalna w górach często jest znacznie niższa niż ta, którą wskazuje termometr. Najskuteczniejszą metodą ochrony przed wychłodzeniem, a jednocześnie przed przegrzaniem podczas aktywności, jest ubiór warstwowy. Powietrze uwięzione między warstwami materiału działa jak doskonały izolator.
Zanim wyjdziesz na stok lub spacer, zadbaj o odpowiednią kolejność zakładania odzieży:
- Pierwsza warstwa (baza): Bielizna termoaktywna, która odprowadza wilgoć z dala od skóry, zapobiegając uczuciu zimnego kompresu na plecach.
- Druga warstwa (izolacja): Polar, sweter wełniany lub bluza techniczna, której zadaniem jest zatrzymanie ciepła wytworzonego przez organizm.
- Trzecia warstwa (ochrona): Kurtka z membraną wiatroszczelną i wodoodporną (np. softshell lub hardshell), chroniąca przed śniegiem i wiatrem.
Pamiętaj, że odmrożenia najszybciej atakują wystające części ciała. Obowiązkowo chroń dłonie nieprzemakalnymi rękawicami, a głowę czapką lub kaskiem (przez głowę ucieka nawet 30% ciepła).
Przed wyjściem na mróz posmaruj twarz tłustym kremem ochronnym z filtrem UV. Zimowe słońce odbite od śniegu działa bardzo intensywnie, co grozi nie tylko poparzeniem, ale i szybszym wysuszeniem naskórka.
2. Sprawdź stan techniczny samochodu przed podróżą
Bezpieczne ferie zaczynają się jeszcze na podjeździe przed domem. Zima to najbardziej wymagający okres dla każdego pojazdu, dlatego przed wyjazdem w trasę konieczna jest weryfikacja kluczowych podzespołów. Opony zimowe z bieżnikiem o głębokości minimum 4 mm to absolutna podstawa – letnie ogumienie na śniegu traci przyczepność niemal całkowicie.
Skontroluj poziom płynów eksploatacyjnych. Upewnij się, że w zbiorniku znajduje się zimowy płyn do spryskiwaczy (letni zamarznie w przewodach i może uszkodzić pompkę) oraz że płyn chłodniczy ma odpowiednią temperaturę krzepnięcia. Sprawdź stan naładowania akumulatora, ponieważ niskie temperatury drastycznie obniżają jego sprawność, co może uniemożliwić poranny rozruch.
Zadbaj o widoczność – wszystkie światła muszą być sprawne, a reflektory czyste. Jeśli wybierasz się w rejony górskie, koniecznie spakuj do bagażnika łańcuchy śniegowe. W wielu miejscach w Polsce i za granicą (np. w Alpach) ich użycie jest obowiązkowe przy intensywnych opadach, a ich brak może skutkować mandatem i niemożnością podjazdu pod wzniesienie.
3. Wybieraj tylko strzeżone lodowiska i unikaj dzikich akwenów
Zamarznięte jeziora, stawy czy rzeki to śmiertelna pułapka. Nigdy nie masz pewności, jak gruby jest lód – w jednym miejscu może mieć kilkanaście centymetrów, a metr dalej być cienki jak kartka papieru. Szczególnie niebezpieczne są miejsca w pobliżu mostów, ujść rzek i wędkarzy, gdzie struktura lodu jest naruszona.
Jedynym bezpiecznym miejscem do jazdy na łyżwach są profesjonalnie przygotowane ślizgawki i lodowiska. Tam tafla jest regularnie kontrolowana, równa i pozbawiona zdradliwych pęknięć.
Jeśli jednak jesteś świadkiem załamania się lodu pod inną osobą, natychmiast wezwij pomoc (numer 112). Nie wbiegaj na lód w postawie wyprostowanej. Jeśli lód załamie się pod Tobą:
- Nie wpadaj w panikę,
- Staraj się głośno wzywać pomocy,
- Połóż się płasko na wodzie/lodzie (zwiększając powierzchnię podparcia),
- Spróbuj wpełznąć na taflę w kierunku, z którego przyszedłeś, a następnie czołgaj się do brzegu.
4. Zjeżdżaj na sankach z dala od ulic i drzew
Górka do zjeżdżania musi być położona w bezpiecznej odległości od jezdni. Rozpędzone sanki są trudne do zatrzymania, a wjechanie pod koła nadjeżdżającego samochodu to jeden z najczęstszych scenariuszy tragicznych wypadków podczas ferii.
Przed pierwszym zjazdem sprawdź trasę. Upewnij się, że nie wystają z niej kamienie, korzenie, a na końcu toru jazdy nie ma drzew, ławek ani płotów. Zderzenie z twardą przeszkodą przy dużej prędkości grozi poważnymi urazami kręgosłupa i głowy.
Zawsze zjeżdżaj w pozycji siedzącej, nogami do przodu. Zjazd na brzuchu („na szczupaka”) jest skrajnie niebezpieczny, ponieważ głowa jest najbardziej wysuniętym punktem i w razie zderzenia przyjmuje całą siłę uderzenia. Zachowaj odstęp od innych saneczkarzy i nie wchodź pod górę torem zjazdowym.
5. Nie organizuj kuligów za samochodem lub ciągnikiem
Pomysł podczepienia sanek za samochodem, quadem czy ciągnikiem rolniczym jest nie tylko nielegalny, ale i śmiertelnie niebezpieczny. Wystarczy gwałtowne hamowanie pojazdu ciągnącego, aby sanki wbiły się w jego tył. Na zakrętach siła odśrodkowa może wyrzucić uczestników kuligu pod koła nadjeżdżających z naprzeciwka aut lub prosto w przydrożne drzewa.
Polskie prawo surowo karze takich kierowców. Za ciągnięcie osoby na sankach za pojazdem na drodze publicznej grozi mandat (zazwyczaj do 500 zł), punkty karne, a w przypadku stworzenia poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa (co jest częstą interpretacją policji), sprawa może trafić do sądu, gdzie grzywna może wynieść nawet kilka tysięcy złotych.
Chcesz poczuć klimat prawdziwej zimy? Wybierz legalny kulig z zaprzęgiem konnym, organizowany w terenie leśnym lub polnym, z dala od ruchu ulicznego, pod okiem doświadczonych powożących.
6. Przestrzegaj Dekalogu FIS na stoku narciarskim
Na stoku nie jesteś sam. Aby białe szaleństwo nie zakończyło się kontuzją, Międzynarodowa Federacja Narciarska (FIS) opracowała zbiór reguł, które są swoistym „kodeksem drogowym” dla narciarzy i snowboardzistów. Ich nieznajomość nie zwalnia z odpowiedzialności w razie wypadku.
Najważniejsze zasady Dekalogu FIS:
- Wzgląd na inne osoby: Zachowuj się tak, by nie stwarzać zagrożenia dla nikogo wokół.
- Panowanie nad prędkością: Dostosuj szybkość do swoich umiejętności, warunków śniegowych i tłoku na stoku.
- Wybór toru jazdy: Narciarz jadący z tyłu (wyżej) musi wybrać taki tor, by nie zajechać drogi temu przed nim (niżej). Osoba będąca niżej ma zawsze pierwszeństwo.
- Wyprzedzanie: Możesz wyprzedzać z każdej strony, ale zachowaj duży odstęp, dając wyprzedzanemu swobodę ruchów.
- Włączanie się do ruchu: Ruszając z miejsca lub wjeżdżając na trasę, spójrz w górę i w dół stoku, upewniając się, że nikomu nie wymusisz pierwszeństwa.
- Zatrzymywanie się: Unikaj postojów na środku trasy, za załamaniami stoku i w miejscach niewidocznych. Jeśli upadniesz, wstań i zjedź na bok tak szybko, jak to możliwe.
- Podchodzenie i schodzenie: Poruszaj się wyłącznie skrajem trasy.
- Przestrzeganie znaków: Stosuj się do oznaczeń tras i ostrzeżeń.
- Wypadki: Masz obowiązek udzielić pomocy poszkodowanemu.
- Tożsamość: W razie wypadku (jako sprawca, poszkodowany lub świadek) musisz podać swoje dane osobowe.
7. Noś kask ochronny podczas uprawiania sportów zimowych
Głowa jest najbardziej narażona na urazy podczas upadków na twardym, ubitym śniegu lub lodzie. Współczesne kaski są lekkie, ciepłe i wygodne, a w krytycznym momencie mogą uratować życie.
W Polsce istnieje prawny obowiązek jazdy w kasku dla osób, które nie ukończyły 16. roku życia. Za brak kasku u dziecka na stoku mandat płacą rodzice lub opiekunowie. Jednak eksperci i ratownicy górscy apelują: kask powinien nosić każdy, niezależnie od wieku i umiejętności.
Nawet jeśli jeździsz ostrożnie, nie masz wpływu na to, czy inny, rozpędzony narciarz nie wpadnie na Ciebie. Kask warto zakładać również podczas jazdy na łyżwach oraz dynamicznych zjazdów na sankach.
8. Zachowaj ostrożność podczas rzucania się śnieżkami
Bitwa na śnieżki to świetna zabawa, pod warunkiem, że przestrzegamy zasad fair play i bezpieczeństwa. Nigdy nie lep kul ze śniegu, który jest zlodowaciały lub zmieszany z kamieniami czy piaskiem. Uderzenie taką twardą bryłą może spowodować bolesne siniaki, a w najgorszym przypadku uszkodzenie oka.
Ustalcie jasną zasadę: nie celujemy w głowę ani twarz.
Bezwzględnie zabronione jest rzucanie śnieżkami w przejeżdżające samochody. To nie tylko chuligański wybryk, ale skrajna nieodpowiedzialność. Kierowca przestraszony nagłym uderzeniem może wykonać gwałtowny manewr i stracić panowanie nad pojazdem, co grozi tragicznym wypadkiem drogowym.
9. Uważaj na zwisające sople lodu i nawisy śnieżne
Zmienna pogoda – roztopy w dzień i mróz w nocy – sprzyja powstawaniu ogromnych sopli lodu zwisających z rynien i gzymsów. Są one ciężkie i ostre jak sztylety. Spadający z dużej wysokości sopel lub zsuwająca się czapa śniegu mogą wyrządzić ogromną krzywdę przechodniowi.
Podczas spacerów w mieście unikaj chodzenia bezpośrednio przy ścianach budynków, zwłaszcza tych wysokich. Zwracaj uwagę na taśmy ostrzegawcze rozpięte przez służby porządkowe i nigdy ich nie przekraczaj.
Jeśli zauważysz niebezpieczne sople na swoim budynku, nie próbuj strącać ich samodzielnie, wychylając się z okna. Zgłoś zagrożenie zarządcy budynku lub straży pożarnej, która dysponuje odpowiednim sprzętem.
10. Noś elementy odblaskowe po zmroku
Zimą zmrok zapada bardzo wcześnie – często już około godziny 16:00. Dodatkowo opady śniegu lub deszczu znacznie pogarszają widoczność. Pieszy ubrany w ciemną kurtkę jest zauważany przez kierowcę dopiero z odległości około 20-30 metrów. To często zbyt mało, by bezpiecznie wyhamować na śliskiej nawierzchni.
Wystarczy jeden mały element odblaskowy (opaska, brelok przy plecaku, kamizelka), aby ta odległość wzrosła do 150 metrów. Daje to kierowcy kilka cennych sekund na reakcję.
Pamiętaj, że poza terenem zabudowanym noszenie odblasków po zmroku jest obowiązkowe. Jednak dla własnego bezpieczeństwa warto nosić je wszędzie, także na miejskich przejściach dla pieszych i słabo oświetlonych chodnikach.
11. Nie wpuszczaj nieznajomych i zamykaj drzwi, gdy jesteś sam w domu
Ferie to czas, kiedy dzieci często zostają same w domu, gdy rodzice są w pracy. To kluczowy moment na rozmowę o bezpieczeństwie. Przypomnij dziecku, by zawsze zamykało drzwi na klucz od wewnątrz i pod żadnym pozorem nie otwierało ich osobom nieznajomym – nawet jeśli podają się za kuriera, administrację czy znajomego rodziców.
Ważna jest też ostrożność w sieci. Uczul dziecko, by nie chwaliło się w internecie (np. w mediach społecznościowych), że jest samo w domu. Takie informacje mogą zostać wykorzystane przez złodziei lub osoby o złych zamiarach. Kontakty z „internetowymi przyjaciółmi” powinny pozostać wyłącznie w sferze wirtualnej – nie wolno umawiać się na spotkania z nieznajomymi z sieci.
12. Zachowaj trzeźwość na stoku i podczas opieki nad dziećmi
Alkohol na stoku to fatalny pomysł. Po pierwsze, zaburza koordynację ruchową, opóźnia czas reakcji i dodaje fałszywej pewności siebie (brawura), co jest prostą drogą do wypadku. Po drugie, alkohol rozszerza naczynia krwionośne, co daje złudne uczucie ciepła, a w rzeczywistości przyspiesza wychładzanie organizmu.
Warto pamiętać, że policja patroluje stoki narciarskie. Jazda na nartach lub snowboardzie pod wpływem alkoholu jest wykroczeniem, za które grozi wysoka grzywna, a w razie spowodowania wypadku – poważne konsekwencje karne i problemy z ubezpieczycielem (odmowa wypłaty odszkodowania).
Opieka nad dziećmi podczas zabaw na śniegu również wymaga 100% trzeźwości i koncentracji. Chwila nieuwagi opiekuna może kosztować zdrowie podopiecznych.
13. Zapisz w telefonie numery alarmowe i ICE
W sytuacji stresowej, takiej jak wypadek, łatwo zapomnieć nawet najprostsze numery telefonów. Dlatego przed wyjazdem zapisz w swoim smartfonie (i telefonie dziecka) kluczowe kontakty do służb ratunkowych.
Najważniejsze numery w Polsce:
- 112 – Europejski Numer Alarmowy (działa nawet bez karty SIM i zasięgu macierzystej sieci),
- 601 100 300 lub 985 – Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR) i Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR),
- 999 – Pogotowie Ratunkowe,
- 998 – Straż Pożarna,
- 997 – Policja.
Warto również zainstalować darmową aplikację „Ratunek”, która pozwala wezwać pomoc jednym kliknięciem i automatycznie przesyła ratownikom Twoją dokładną lokalizację GPS.
W książce telefonicznej stwórz kontakt o nazwie ICE (ang. In Case of Emergency – w nagłym wypadku). Pod tym hasłem zapisz numer do bliskiej osoby, którą służby mają powiadomić w razie wypadku. Ratownicy medyczni często sprawdzają telefon poszkodowanego właśnie w poszukiwaniu tego skrótu.