But w butonierce – Bruno Jasieński – Tekst i interpretacja

But w butonierce – tekst wiersza

Autor: Bruno Jasieński

Zmar­no­wa­łem po­de­szwy w ca­ło­dzien­nych spie­sze­niach,
Te­raz je­stem sło­necz­ny, sie­bie­pew­ny i rad.
Idę mło­dy, ge­nial­ny, trzy­mam ręce w kie­sze­niach,
Sta­wiam kro­ki mi­lo­we, za­ma­szy­ste, jak świat.

Nie za­trzy­mam się ni­g­dzie na roz­sta­jach, na wior­stach,
Bo mnie nie­sie coś wiecz­nie, mo­to­rycz­nie i przed.
Mi­jam stra­chy na wró­ble w ele­ganc­kich win­dhor­stach,
Wszyst­kim kła­niam się grzecz­nie i po­pra­wiam im pled.

W par­ko­cie­niu kro­kiet­ni – ja­kiś me­eting pa­nień­ski.
Dys­ku­tu­ją o sztu­ce, ob­ja­wia­jąc swój traf.
One jesz­cze nie wie­dzą, że gdy na­stał Ja­sień­ski,
Bez­pow­rot­nie umar­li i Tet­ma­jer i Staff.

One jesz­cze nie wie­dzą, one jesz­cze nie wie­rzą.
Po­ezyj­ność, fu­tu­ryzm – nie­wia­do­ma i X.
Chodź­my bie­gać, pa­nien­ki, niech się głów­ki oświe­żą –
Bę­dzie le­piej sma­ko­wać po­obied­ni jour-fixe.

Prze­le­cia­ło gdzieś auto w bia­łych kłę­bach ben­zy­ny,
Za­fur­ko­tał na wie­trze trze­po­cą­cy się szal.
Po­je­cha­ła mi baj­ka poza góry do­li­ny
nic ja­koś mi nie żal, a po­win­no być żal…

Tak mi do­brze, tak mojo, aż re­cho­ce się ser­ce.
Same nogi mnie nio­są gdzieś – i po co mi, gdzie?
Idę mło­dy, ge­nial­ny, nio­sę BUT W BU­TO­NIER­CE,
Tym co za mną nie zdą­żą echo­po­wiem: „Adieu!”

Kluczowe informacje

• Wiersz „But w butonierce” jest utworem Bruno Jasieńskiego, czołowego przedstawiciela polskiego futuryzmu.
• W wierszu podmiot liryczny przedstawia siebie jako młodego, pewnego siebie i radosnego człowieka, który jest „słoneczny” i „genialny”.
• Tytuł „But w butonierce” nawiązuje do modnego w tamtym okresie zwyczaju noszenia kwiatka w butonierce.
• Wiersz składa się z trzech zwrotek, z których każda rozpoczyna się od słów „Idę młody…”.
• Utwór jest przykładem awangardowej poezji dwudziestolecia międzywojennego, łamiącej tradycyjne konwencje poetyckie.
• Jasieński wykorzystuje w wierszu środki stylistyczne, takie jak neologizmy, metafory i porównania, aby oddać futurystyczną wizję nowoczesności.

Interpretacja

Ekspresja i dynamizm podmiotu lirycznego

Podmiot lirycznego w wierszu „But w butonierce” Bruno Jasieńskiego emanuje energią i pewnością siebie, co jest charakterystyczne dla futurystycznej poezji. W pierwszej zwrotce mówi o sobie jako o osobie „młodej” i „genialnej”, co może być odczytane jako wyraz młodzieńczej zarozumiałości lub ironiczne odniesienie do własnej twórczości. Podmiot liryczny jest pełen życia i ruchu, co podkreśla dynamiczny charakter utworu. Stawianie „kroków milowych” sugeruje, że każdy krok jest znaczący i prowadzi do ważnych zmian, być może w sztuce lub społeczeństwie.

W drugiej zwrotce podmiot liryczny kontynuuje swoją podróż, nie zważając na przeszkody, które symbolizują „strachy na wróble w eleganckich windhorstach”. Przekonanie o własnej wyjątkowości i niezależności od konwencji społecznych jest tu wyraźne. Podmiot liryczny jest pewny swojego miejsca w świecie i nie potrzebuje zewnętrznego uznania, co może być odbiciem postawy futurystów, którzy często odrzucali tradycyjne wartości i normy.

Krytyka poprzednich pokoleń poetów

Jasieński w swoim wierszu dokonuje ostrej krytyki poprzednich pokoleń poetów, reprezentowanych przez Tetmajera i Staffa. Stwierdzenie, że „gdy nastał Jasieński, Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Staff”, jest wyrazem buntu przeciwko tradycji i przekonania o nowatorstwie własnej twórczości. Podmiot liryczny oświadcza, że jego pojawienie się na scenie literackiej jest punktem zwrotnym, po którym poprzednie style i podejścia do poezji stają się przestarzałe.

Rewolucyjność i nowoczesność są kluczowe dla futuryzmu, a Jasieński wyraźnie umieszcza się w roli prekursora nowej ery w literaturze. W ten sposób podkreśla swoje przekonanie o konieczności ciągłego odnawiania sztuki i odrzucania tego, co jest przestarzałe i nieaktualne.

Stosunek do kobiet i tradycyjnych wartości

W trzeciej zwrotce podmiot liryczny zwraca się do kobiet, które „jeszcze nie wiedzą” o jego roli w zmianach kulturowych. Pogarda dla niewiedzy i tradycyjnych wartości jest tu widoczna, a podmiot liryczny zachęca kobiety do „biegania”, co może symbolizować potrzebę aktywnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym. W tym kontekście, „poobiedni jour-fixe” może być postrzegany jako metafora ustalonego porządku i konwencjonalnych zachowań, które podmiot liryczny odrzuca.

Jasieński wykorzystuje tu ironię i wyrafinowaną grę słowną, aby wyrazić swoje poglądy na temat roli kobiety w społeczeństwie i sztuce. Sugeruje, że kobiety powinny wyzwolić się z ograniczeń narzucanych przez tradycyjne role płciowe i aktywnie uczestniczyć w nowoczesnym życiu.

Motyw podróży i nieuchwytności chwili

Motyw podróży jest w wierszu Jasieńskiego metaforą życia i twórczej drogi poety. Podróż jest dynamiczna i nieprzewidywalna, co odzwierciedla futurystyczną fascynację ruchem i prędkością. W ostatniej zwrotce podmiot liryczny mówi, że „same nogi mnie niosą gdzieś”, co sugeruje, że jest on popychany przez wewnętrzną siłę lub natchnienie, które nie wymaga świadomego kierunku.

„Przeleciało gdzieś auto w białych kłębach benzyny” to obraz szybkości i nowoczesności, ale także przemijania – „pojechała mi bajka poza góry doliny” wskazuje na ulotność chwili i doświadczeń. Nieuchwytność chwili jest tu jednocześnie źródłem radości, jak i refleksji nad przemijaniem.

Symbolika tytułowego „Buta w butonierce”

Tytułowy „But w butonierce” jest symbolem ekscentryczności i nonkonformizmu. But w butonierce to paradoksalne połączenie, które łamie konwencje i oczekiwania, podobnie jak futuryzm dążył do złamania literackich i artystycznych norm. Podmiot liryczny, niosąc but w butonierce, demonstruje swoje odrzucenie tradycyjnych wartości i gotowość do eksperymentowania.

Ten obraz jest również wyrazem indywidualizmu i oryginalności, które są cenione przez Jasieńskiego i innych futurystów. But w butonierce staje się znakiem rozpoznawczym nowej epoki w sztuce, gdzie to, co niekonwencjonalne i odważne, jest celebrowane.

Budowa wiersza

Wiersz „But w butonierce” autorstwa Bruno Jasieńskiego charakteryzuje się swobodną formą, która jest typowa dla poezji futurystycznej. Utwór składa się z czterech zwrotek, z których każda zawiera różną liczbę wersów. Brak jest tu regularnego schematu rymów, co podkreśla nowatorski charakter dzieła. Jasieński unika tradycyjnych środków wersyfikacyjnych, co pozwala mu na większą ekspresję i swobodę w przekazywaniu myśli.

Gatunek i rodzaj literacki

Wiersz „But w butonierce” należy do rodzaju literackiego liryki. Jest to utwór, w którym podmiot liryczny wyraża swoje uczucia, myśli i refleksje. W kontekście gatunków literackich liryki, utwór ten można uznać za poemat liryczny, który charakteryzuje się subiektywnym spojrzeniem na świat i często odzwierciedla indywidualne przeżycia poety. Jasieński, jako przedstawiciel futuryzmu, tworzy dzieło, które odbiega od klasycznych form i wprowadza nową jakość w poezji polskiej.

Środki stylistyczne

W wierszu „But w butonierce” Bruno Jasieński wykorzystuje różnorodne środki stylistyczne, które przyczyniają się do stworzenia wyjątkowego klimatu utworu. Oto niektóre z nich:

• Neologizmy – Jasieński tworzy nowe słowa, które mają za zadanie oddać dynamikę i nowoczesność świata, np. „motorycznie”.
• Metafory – Poeta posługuje się obrazowymi porównaniami, które nadają wierszowi głębi, np. „stawiam kroki milowe, zamaszyste, jak świat”.
• Porównania – Używane są do zilustrowania i podkreślenia pewnych cech, np. „stawiam kroki milowe, zamaszyste, jak świat”.
• Personifikacja – Ożywienie pojęć abstrakcyjnych lub przedmiotów nieożywionych, np. „słońce” przedstawione jako byt „słoneczny” i „radość”.
• Ironia – Jasieński używa ironii, aby wyrazić swoje stosunek do tradycji i przeszłości, np. w odniesieniu do Tetmajera i Staffa.
• Aliteracja – Powtórzenie tych samych spółgłosek na początku kolejnych wyrazów, co nadaje rytm i melodyjność wierszowi, np. „stawiam kroki milowe”.

Wykorzystanie tych środków stylistycznych sprawia, że wiersz Jasieńskiego jest pełen energii i nowoczesności, co doskonale oddaje ducha futuryzmu i zmiany, jaką ten kierunek wnosił do literatury początku XX wieku.